Кіріспе
Виктория Кресінің иегері капитан Джон Холлингтон Грейберн (30 қаңтар 1918 - 20 қыркүйек 1944) – британдық және Достас әскерлеріне жаудың қарсы тұрудағы батылдығы үшін берілетін ең жоғары және беделді награда – Виктория Кресінің иегері болды. 1918 жылы туған Грейберн Дорсеттегі Шерборн мектебінде оқыды және Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Армия кадеттеріне қатысты. Ол бастапқыда Оксфордшир және Букингемшир жеңіл жаяу әскеріне офицер болып тағайындалды, кейін Парашют полкіне қосылды. 26 жасында Арнем шайқасына қатысып, Арнемдегі көпірге жеткен шағын күштердің құрамында болды. 17-20 қыркүйек аралығында ол өз взводының, содан кейін батальонның қалдықтарының көпір маңындағы британдық шағын бекінісін қорғауын басқарды, бірақ өз әскерін жаңа позицияларға бағыттау үшін неміс танкысының толық көрінетін жерінде тұрып қаза тапты. Грейберн Арнем Остербек соғыс зиратында жерленген, ал оның Виктория Кресі Англиядағы Парашют полкі және Әуе десанттық күштер мұражайында қойылған.
Captain John Hollington Grayburn VC (30 January 1918 – 20 September 1944) was an English recipient of the Victoria Cross, the highest and most prestigious award for gallantry in the face of the enemy that can be awarded to British and Commonwealth forces. Born in 1918, Grayburn was educated at Sherborne School in Dorset and joined the Army Cadet Force before the outbreak of the Second World War. He was initially commissioned into the Oxfordshire and Buckinghamshire Light Infantry and later joined the Parachute Regiment. At the age of 26 he went into action in the Battle of Arnhem where he was part of the small force that was able to reach Arnhem road bridge. Between 17 and 20 September he led his platoon, and later the remnants of a battalion, in the defence of the small British perimeter around the bridge, but was killed after standing up in full view of a German tank in order to direct his men to new positions. Grayburn is buried in the Arnhem Oosterbeek War Cemetery, and his Victoria Cross is displayed at the Parachute Regiment and Airborne Forces Museum in England.
Ерте өмір
Джон Грейберн 1918 жылдың 30 қаңтарында Үндістанның Манора аралында Лайонель Маркхэм мен Гертруда Грейберннің ұлы болып дүниеге келді. Ол кішкентай кезінде отбасы Англияға оралды. 1931 жылдан 1935 жылға дейін ол Дорсеттегі Шерборн мектебінде оқыды, онда Абби Хаус мүшесі болды. Шерборн мектебін бітіргеннен кейін Гонконг пен Шанхай банктік корпорациясына жұмысқа орналасты. Грейберн 1927-1939 жылдар аралығында Чилтерн регби клубында регби ойнады және шебер боксшы болды. Грейберн Армия кадеттеріне қосылды және 1-ші (Лондон) кадеттерінің бөліміне, Корольдік полкке жіберілді. 1940 жылдың қыркүйегінде оған екінші лейтенант шені берілді және Оксфордшир және Букингемшир жеңіл жаяу әскеріне жіберілді. Олардың қатысуы неміс қорғанысына Panzergrenadier, танктер мен өздігінен жүретін артиллерияның көптеген бірліктерін қосты, нәтижесінде одақтастар келесі шайқаста ауыр қатысуларға ұшырады. Тек шағын күш Арнемдегі көпірдің бір жағын ұстап тұра алды, бірақ 21 қыркүйекте олар басып алынды. Дивизияның қалған бөлігі көпірдің батысындағы кішкентай аймаққа қоршалып қалды және 25 қыркүйекте эвакуациялауға мәжбүр болды. Одақтастар Рейн өзенін кесіп өте алмады, ол 1945 жылдың наурыз айында одақтастардың шабуылдарына дейін немістердің бақылауында болды.
Көпірге қарай алға жылжу
1-ші әуеде демалысты дивизияның қолбасшысы генерал-майор Рой Уркхарт бастапқыда 2-ші батальонды 1-ші парашют бригадасын Арнемге бастап бару үшін жоспарлаған, төменгі Рейн өзеніндегі жол, теміржол және понтондық көпірлерді бақылау мақсатында. Фрост майор Дигби Татам Уортердің А ротасын батальонның түсіру алаптарынан көпірлерге дейінгі жорылын басқаруға таңдады, оны "ешқашан тоқтамайтын, әрқашан алға ұмтылатын" деп білгендіктен. А ротасы дерлік бірден қимылға кірісіп, түсіру алабына жақын жердегі неміс барлау тобына шабуыл жасады. Рота орман арқылы өзенге қарай жылжыды, әр взвод кезекпен алдымен жүрді. Дымқыл шығарып, ол жаудың бекіністерін тазартқан шабуылға жетекшілік етті. Компания кейін кездескен неміс күзетшілерінен айтарлықтай кешігуді бастан өткермеді, бірақ Остербек арқылы өтетін батальонның барлығына голланд жұртшылығының қуанышты қарсы алуы кешігуге себеп болды. Теміржол көпіріне жақындағанда, C ротасы оны басып алу үшін бөлінді, бірақ неміс инженерлері британдықтар көпірге кіріскен сәтте оны жарды. А ротасы жаудың бронетехникасына тап болды, бірақ жолдың екі жағындағы үйлердің артқы аулалары арқылы маневр жасап, олардан сәтті құтылды. Кешкі сағат 8-де қараңғы түскенде Грейберннің взводы А ротасын Арнемнің орталығына және Арнем көпірінің негізгі тірегінің астына жеткізді. Татам Уортер өз взводтарын тіректің айналасына орналастырды; 2-ші взвод тіректің солтүстік шетінің екі жағын да, қала орталығына қарай ашылатын бөлігін де қамтыды.
Көпірді қорғау
Грейберн көпірден әлі де пайдаланып жүрген кездейсоқ неміс машиналарына от ашпады, батальонның қалған бөлігі келгенше одақтастардың қатысуын жарияламауды жөн көрді. Неміс қорғаушылары оған тез қарсы шабуыл жасады, ал Татем Уортер Грейберн бастайтын күшті шабуыл ұйымдастырды. Қараңғы түскеннен кейін Грейберн өз взводымен көпірге қарай бет алды, олардың беттері қараланып, аяқ киімдері жыртылған маталармен оралған еді. Взвод жолдың екі жағындағы фермалардың бойымен жылжыды, бірақ көпірдегі жау әскерлері оларды тез байқады. Грейберн иығынан жараланды, бірақ жаудың атысы күшейгенше, әскерлерін алға итеруді жалғастырды, содан кейін оларды кері шегінуге мәжбүр болды. Келесі бірнеше күнде көпірге жеткен 700-ге жуық адам – жауынгер болсын, жауынгер емес болсын – британдық периметрді қорғауға қатысты. «А» ротасы өзенге жақын пандустың екі жағындағы ғимараттарда орналасты, ал 18-ші дүйсенбіде 2-ші взвод шығыс жақтағы үйді басып алды. Бұл аймақ 10-шы СС танк дивизиясының танктері мен жаяу әскерлерінің күшті шабуылына ұшырады, содан кейін ғимарат өртенді. Дивизияның қалған бөлігі Фросттың әскерлерін нығайтуға бірнеше әрекет жасады, бірақ көпірді қоршаған неміс күштерін бұзуға қол жеткізе алмады. Шабуыл үй-үйге соғысқа айналғанда британдық әскерлердің орналасуы одан да шатасты. Татем Уортер 19-шы сейсенбіде 2-ші батальонға қолбасшылық етті, ал Грейберн Татем Уортердің ізбасары жараланғаннан кейін «А» ротасына уақытша қолбасшылық етті. Грейберн бірнеше шайқасқан қарауылдарды ұйымдастырды, олар немістерді қосымша күштер жұмсауға мәжбүр етті, бірақ 20-шы сәрсенбі таңында британдықтардың жағдайы нашарлап бара жатты. Немістер периметрді қысып, өзен жағасындағы жолды кесіп өтетін пандустың бір бөлігіне жарылғыш заттар орналастырды, себебі ХХХ корпусы осы жерден бұзып өтіп, көпірді оңтүстіктен басып алуы мүмкін еді. Грейберн тағы бір қарауылға жетекшілік етіп, жауды аркадан ығыстырды, ал Корольдік инженерлер детонаторларды алып тастады. Фросттың периметрі адамдар мен оқ-дәрі азайып бара жатқанда біртіндеп тарылды, ал Фросттың өзі 20 қыркүйекте жарақат алды. Кейін сол күні қираған ғимараттардың жертөлелерінде тұтқынға түсіп, тірідей өртену қаупі бар жаралыларды эвакуациялау үшін қысқа мерзімді атысты тоқтату туралы келісімге қол жеткізілді.
Мұра
Өлгеннен кейін Грейберн қаза болған жеріне жақын, көпірдің жағалауына жерленді. Оның дене қалдықтары 1948 жылы табылып, Арнем Остербек соғыс қабірістандығына қойылды. Қабірістандығындағы көптеген қабірлер бөлімше бойынша реттелгенімен, Грейберннің қабірі басқа парашют бөлімшелерінен бөлек орналасқан. Оның Виктория кресі Парашют полкі мен Әуе десанттық күштер мұражайында сақталады, ал оның құрметіне Чалфонт Сент-Джайлс шіркеуінде және Гонконгтағы Гонконг пен Шанхай банктік корпорациясының соғыс ескерткішінде тақталар орнатылған, онда Грейберннің әкесі соғысқа дейін жұмыс істеген. Амершам және Чилтерн регби клубының үйінің бір бөлмесі оның атымен аталады. Сондай-ақ, 2019 жылдың 16 тамызында Оксфордтағы Джеймс Вулф көшесіндегі жаңа студенттер үйінің алдыңғы панелінде оның есімі айрықша көзге түседі, бұл орын бұрын Каули казармасы болған. 1977 жылғы «Көпір тым алыс» фильмінде Кристофер Гуд Грейберн мен Татем Уортердің біріктірілген бейнесін сомдады.