Афина Парфенос мүсіні: тарих және сипаттамасы

Кіріспе

Гректің Афина қасиетті қызы мүсіні

Афина Парфенос (Παρθένος Ἀθηνᾶ) мүсіні – қасиетті Афина құдайының монументальді хризелефантин мүсіні. Фидияға жатқызылып, б.з.д. V ғасырының ортасына дараланған бұл мүсін Афина қаласының Афинаға, өз қамқоршы құдайына жасаған сыйы болған. Афина акрополісіндегі Парфенонның наосы оны орналастыру үшін ғана арналған. Көптеген суретшілер мен шеберлер мүсінді жасау үшін жұмыс істеді, ол, мүмкін, кипарис ағашынан жасалған негізге салынған, содан кейін алтын және азу тісімен қапталған. Шамамен 11,50 метр биіктіктегі мүсін қатаң стилінің (киім) орнатылған эстетикалық канонын бейнелегенмен, жоғары классикалық стилінің (аяқтарының орны) жаңалықтарын қабылдады. Ол дулыға киген, үлкен дөңгелек қалқан мен найза ұстаған, сол жағына, қасиетті жыланының жанына жерге қойылған. Киім, әшекейлер, аксессуарлар, тіпті мүсіннің негізі де, негізінен жылан мен горгона мотивтерімен безендірілген. Мүсін бірінші мыңжылдықта белгісіз жағдайда жоғалған. Түпнұсқадан шабыттанған бірнеше көшірмелер мен туындылар жасалған.

Парфенон және Афина мүсіні

480 жылы парсылықтар Афины Акрополын, соның ішінде сол кезде салынып жатқан Парфенонды да тонады. Саламис пен Платаиядағы жеңістерінен кейін афиналықтар қираған ғибадатханаларды аяқтауды тоқтатып, парсылардың “варварлық” есімін еске алып, оларды бұрынғы қалпында қалдыруға ант берді. Алайда, кейінгі жылдары Афина грек мемлекеттерінің одағы – Делиан лигасы арқылы аймақтың көп бөлігін бақылауға алды. 30 жылдың ішінде одақ афиналықтардың қуатты күшіне айналды. 454 жылы Делиан қазынасы Афинаға көшірілді, онда ақша қала мен оның қираған ғибадатханаларын, соның ішінде Парфенонды қайта жаңартудың амбициялық жоспарына жұмсалды. Жаңа Парфенон б.з.д. 447 және 438 жылдар аралығында салынды. Перикл сәулетшілер Иктинос пен Калликратпен бірге құрылыс бағдарламасын қадағалау үшін мүсінші Фидиасты таңдады. Секос (перістильмен қоршалған жабық бөлік) екі бөлмеге бөлінді. Батыстағы кішкентай бөлме, “Парфенон” ( “құдайға арналған бөлме”), Делос лигасының қазынасын және басқа да сыйлықтарды сақтады. Шығыс жағында “гекатомпедос неосы” Афина Парфенос мүсініне орналастырылды. Бөлменің ұзындығы 29,90 метр, немесе шамамен жүз афиналық фут, ені 19 метр, төбесінің биіктігі 12,50 метр болды.

Жаңа ғимарат ғибадатхана болуы емес, Афина Парфенос мүсінінің алып хризелефантин мүсінін сақтауға арналған қазыналық болуы тиіс еді. Мүмкін, мүсін жобасы құрылыс жобасынан бұрын пайда болған. Бұл қаланың құдайға жасаған сый-қуанышы еді, бірақ құдайға табынуға арналған мүсін емес: Афина Парфеносқа арналған қызметші болған жоқ. Мүсін туралы негізгі көне дереккөздер – Паусаниас пен Плинийдің жазбалары. Паусаниас “Парфенос” атауының авторы. Алғашқы жазбаларда “мүсін”, “Афина мүсіні”, “Афинаның алтын мүсіні”, “Афинаның піл сүйегінен жасалған мүсіні” немесе жай ғана “Афина” деп айтылған. Алайда, кем дегенде б.з.д. бесінші ғасырдың соңынан бастап Парфенонның қамқоршы құдайы “Афина Парфенос” деп белгілі болды.

Құрылыс

Паусаниас пен Плутархтың айтуынша, мүсінді Фидий ғана емес, бірнеше кәсіпті білдіретін шеберлер тобы жасаған, Фидий Парфенонның барлық әрлеу жұмыстарын бақылаған. Мүсіннің қай шеберханада жасалғаны белгісіз. Ол акропольде, шығыс жағында, кейін ескі акрополь мұражайына айналған жерде орналасқан болуы мүмкін. Дегенмен, қымбат материалдардың (алтын мен піл сүйегінің) құны жоғары болғандықтан, оны қасиетті тастың етегінде, негізгі орынның қозғалысы мен шаңынан алыс орнатуға да болар еді. Мүмкін, мүсін "қосалқы бөлшектерден" жиналған, алдымен шеберханада құрастырылып, содан кейін бөлшектелген, Парфенонға жеткізіліп, толыққаннан кейін орнатылған. Қолда бар мәліметтер жұмыстың құнын 704 талантқа, немесе 200 триремаға (қаланың теңіз күшінің базасы) бағалауға мүмкіндік береді. Алайда, мүсін соңғы қаржы резерві ретінде қарастырылған, қажет болған жағдайда оны әшекейлеген алтынды ерітуге болар еді. Көне авторлардың мәліметінше, пайдаланылған алтынның салмағы 40-50 талант, яғни 1-1,3 тонна алтынды құраған. Делос одағының "одақтастарының" жылдық табысы осы кезде 28 талантты құраған. Басқаша айтқанда, бұл алтын Афина қаласы үшін 10 000 шебер жұмысшының бір жылдық жалақысынан, 10 000 гоплит немесе әскери флоттағы 10 000 гребшінің бір жылдық жалақысынан артық болған. Піл сүйегінің мөлшері мен құнын анықтау қиынырақ. Ол мүсіннің бетіне, қолдарына, аяқтарына, сондай-ақ құдайдың кеудесінде бейнеленген горгонаның басына қажет болған. Бірақ піл сүйегі жылан қабыршақтарын жасау үшін қолданылған-жоқ дегенге көз жеткізу қиын. Біздің заманымыздан бұрын 440-439 жылдарға жататын жазуда 24 талант пен 743 күміс драхмаға белгісіз мөлшерде піл сүйегі сатып алынғаны тіркелген. Алайда, бұл барлық қажетті материалды құрады ма, әлде жоқ па, анықтау қиын. Мүсін шірімейтін, мүмкін кипарис ағашынан жасалған каркасқа орнатылған. Афиналықтардың жарлығы Этеокарп халқына көптеген кипарис ағашын бергені үшін алғыс білдіреді. Бұл ағаш Аполлонға арналған ормандан алынған, сондықтан оны діни мақсаттарда ғана пайдалануға болады. Парфенон топырағында әлі де орталық сүйені тіреген саңылау көрінеді (75,5 см х 54 см және 37 см тереңдікте). Осы "бағананың" айналасында, осы кипарис ағашынан жасалған каркас мүсінге пішін берген. Қаланың техникасы мен шеберлері осы жұмысты орындауға қабілетті болған, өйткені олар көптеген кеме жасаушыларға ие болған. Осы каркасқа алтын пластиналар бекітілген, мүмкін қағу арқылы. Олардың балқытылған-жоқ па (және қалыптар сақталған, мүмкін жөндеу үшін) немесе соғылған-жоқ па (сфирелатон техникасы) белгісіз. Афина Парфенос мүсіні осы импортталған материалды қолданған алғашқы грек мүсіні болмаса да, піл сүйегін өңдеу әлдеқайда қиын болған. Опиан қолданылған техникалар туралы құнды мәліметтер береді. Қажетті беттер (бет, қолдар, аяқтар) пілдің тістерінен әлдеқайда үлкен болған. Алайда, олар "папирус шорындай оралып ашылатын" жұқа піл сүйегі қабаттарынан тұрған. Келесі мәселе - осы ұзын пластиналарға пішін беру болған. Бұл материалды жұмсартатын және содан кейін қалыпқа келтіретін мамандардың жұмысы еді. Осылайша жасалған піл сүйегі пластиналары қола мүсіндерді құю үшін қолданылатын балауыз пластиналары сияқты икемді болған. Алтын пластиналар, әдетте, тікелей каркасқа қадалған болса, нәзік піл сүйегі, әрине, қазықтармен немесе балық желімімен жабыстырылып, мұқият бекітілген. Піл сүйегі пластиналары арасындағы біріктірулер түнектермен және зергерлік бұйымдармен (білезіктер мен мойын әшекейлерімен) жасырылған. Содан кейін піл сүйегін жылтырату қажет болды, көбінесе акула терілерімен. Соңында піл сүйегі боялды: құдайдың бетіне, ерініне және тырнақтарына қызыл пигмент қолданылып, "жасалды". Алтын өзгеріссіз қалдырылмауы да мүмкін емес, ол жарықты шағылыстыратын қымбат және жартылай қымбат тастармен қапталған болуы мүмкін. Мүсін 438 ж.б.д. толыққаннан кейін Парфенонға орнатылған. Пайдаланылмаған алтын мен піл сүйегі сатылымға шығарылды.

According to Pausanias and Plutarch, the statue is not by Phidias alone but of a team of craftsmen representing several trades, Phidias supervising all the decoration work of the Parthenon. The location of the workshop where the statue was made is unknown. It could have been on the acropolis, at the eastern end, under what was later to become the old Acropolis museum. However, given the cost of precious materials (gold and ivory), it could also have been installed elsewhere, at the foot of the sacred rock, far from the comings and goings of the main site and its dust. The statue was likely made of "spare parts", perhaps first mounted in the workshop, then dismantled, moved to the Parthenon, after its completion, and installed in its final place. The remaining accounts make it possible to estimate the cost of the work at 704 talents, or the equivalent of 200 Triremes (the city's naval power base). However, the statue was considered an ultimate financial reserve, the gold decorating it could be melted down if necessary. According to the various ancient authors, the weight of gold used was between 40 and 50 talents, or between 1 and 1.3 tons of gold. By way of comparison, the annual toll of the "allies" of the League of Delos at the time amounted to 28 talents. On another note, this gold would have represented for the city of Athens more than a year's salary for 10,000 skilled workers, more than a year's pay for 10,000 hoplites or 10,000 rowers in the war fleet. The quantity and cost of ivory are more difficult to determine. It was needed for the face, arms, and feet of the statue, as well as for the gorgon's head depicted on the goddess's chest. It is less certain that ivory could have been used for the rendering of snake scales. On an inscription of 440 439 BCE there is recorded the purchase of an unknown amount of elephant ivory for the sum of 24 talents and 743 silver drachmas. However, it is difficult to know if this constituted all the necessary material. The statue was mounted on a rot proof wooden frame, probably cypress. A decree of the Athenians thanks the people of the Eteocarpathians for providing them with a large quantity of cypress wood. This wood came from a forest dedicated to Apollo and therefore could only be exploited for religious purposes. In the Parthenon's soil is still visible the hole (75.5 cm by 54 cm and 37 cm deep) where the central beam was planted. Around this "mast", a whole frame in the same cypress wood gave shape to the statue. The city had the technique and craftsmen capable of this work with its many marine carpenters. To this reinforcement were fixed, probably nailed, gold plates. It is not possible to know if they had been melted (and the moulds preserved, perhaps in case of repair) or hammered (Sphyrelaton technique). Ivory work was much more difficult, even if the statue of Athena Parthenos was not the first Greek statue to use this imported material. Oppian gives valuable indications of the techniques used. The necessary surfaces (face, arms, and feet) far exceeded the size of elephant tusks. However, these are made up of thin layers of superimposed ivory that can be "unrolled like a roll of papyrus". The next problem was to give shape to these long blades. It was the work of specialists able to soften the material and then mould it. The ivory plates thus created had the flexibility of the wax plates used for moulding bronze statues, a technique that Phidias mastered perfectly. If the gold plates were probably directly nailed to the frame, the more fragile ivory was certainly fixed more delicately with dowels or glued with fish glue. The joints between ivory plates would most certainly have been masked in the drop shadows and by jewellery (bracelets and necklace). The ivory then had to be polished, most often with squatine skins (type of shark). Finally, the ivory was painted: the goddess was "made up", using red pigment on her cheeks and lips as well as on her nails. It is also very unlikely that the gold was left as is; it would likely have been inlaid with precious and semi precious stones that reflected the light. The statue must have been completed in 438 BCE when it was consecrated and installed in the Parthenon. Gold and ivory that had not been used were then offered for sale.

Сипаттама

Мүсін Парфенонның шығыс жағындағы басты бөлмесіне орнатылған. Оның артында және бүйірінде дориялық бағаналар төбені ұстап тұрып, оған шатыр сияқты жағдай жасады. Оның алдында суға толы үлкен бассейн бірнеше мақсатқа қызмет етті: ол бөлмедегі ылғалдылық деңгейін сақтауға (сақтау үшін абидос сүйегіне) және сыртқы жарықты шағылыстырып, жұмысты жарықтандыруға арналған. Есіктің екі жағында (биіктігі 9,75 м, ені 4,19 м) терезелер болған болуы мүмкін (шамамен 3 м биіктігінде және 2,5 м енінде), олар күн сәулесінің кіруіне мүмкіндік берген. Плинийдің айтуынша, мүсіннің биіктігі 26 шынтақ (шамамен 11,50 м), тірегін есептегенде. Осылайша, ол төбеден бір жарым метрдей төмен болған. Ол бөлмені өзінің күшімен толтырған. Фидийдің ниеті, құдайлардың адамдардан әлдеқайда үлкен саналғанын ескере отырып, құдайды оның "нағыз" бейнесінде, барлық салтанатымен, сұлулығымен, ұлылығымен және тіпті нақты мөлшерінде бейнелеу болды. Қазірде мүсіннің тек тұғыры ғана сақталған. Ол – көлбеу және биік параллелепипед. Осы тұғырдың алдыңғы жағында 20 құдайдың қатысуымен Пандораның туғанын бейнелейтін мүсіндік тақташа бар. Бұл кейіннен көшірілмеген және қайта өндірілмеген жалғыз декоративтік элемент, сондықтан оның толық егжей-тегжейі белгісіз. Оның мәрмәрдан жасалғаны ма, әлде алтынмен қапталған қоладан жасалғаны ма, белгілі емес. Бұл тақырыптың болуы (бірінші әйелдің тууы, сонымен қатар қасірет әкелген әйел) даналықтың құдайының бейнесімен үйлесуі қиын. Бұл, мүмкін, әйелдіктің екі жағының символы, немесе біздің заманымызға дейінгі V ғасырда Афинада әйелдердің рөлінің артуын көрсетеді. Басқа да түсіндірулер бар. Гелиос пен Селена сахнаны шеңберлеген; сондықтан оны күнтізбе ретінде қарастыруға болады. Пандораны құдайлармен ешнәрсе берілген емес екенін ескерту ретінде де түсінуге болады. Осылайша, Періклдің жеңімпаз Афинасы алғашқы адамдар отты меңгергендей, заманауи технологияларды меңгерді. Олар ескі тәртіпті тепе-теңсіздікке түсірді және жазаланды (от пен технологияның құдайы Гефест жасаған әйелмен). Сондықтан Афиналықтардың менмендікке бой алдырмауы керек еді. Пандора мифі әртүрлі қиындықтардың арасында үміт әрқашан қайта тууы мүмкін екенін еске салады. Соңында, Гесиод сипаттаған Пандорадан өзгеше, афиналық Пандора бар, ол Паузанияның базаның безендіруін еске түсіру үшін келтірген. Ол Эрехфейдің, қаланы құтқару үшін өзін құрбан еткен гиацинтидтердің бірінің қызы. Ол керемет туылған, автохтондық типтегі және негізінен тоқу арқылы Афина құдайымен байланысты. Осы афиналық мифте Пандора бала күтімшісі (бала көтеруші, демек мейірбике) және игілік әкелуші ретінде бейнеленген. Содан кейін Джоан Коннелли бұл көріністі "гезиодтық" Пандораның тууы ретінде емес, афиналық Пандораның қасиеттілікке көтерілуі ретінде қарастыруды ұсынады. Афина V ғасырдың бірінші жартысындағы әйелдер бейнесінің қағидасына сәйкес оң жағында жартылай ашық пеплос киген. Алайда, оның денесінің позы жаңа болды (Поликлейт кейін спортшы мүсіндері үшін дамытқан канон бойынша): сол аяғы сәл бүгілген, тізе алға қарай, өкше жерге тимейді. Бұл поза эстетикалық себептерден гөрі төменгі манекеннің тепе-теңдігі мен көлемінің техникалық себептері үшін таңдалған сияқты. Ал кеуде бөлігі дене бөліктерінің теңгерімсіздігіне ұшырамаған сияқты, ол тік және алдыңғы жағынан жасалған. Оның пеплосы үстінде, ол кеудесінде жыландармен қапталған эгис және оның ортасында, күн plexus деңгейінде, піл сүйегінен жасалған горгонейон тағылған. Құдайдың беті де піл сүйегінен жасалған, мүмкін, бейтарап көрінісімен, сол кездегі эстетикалық қағидаға сәйкес. Алайда, оның еріні аздап ашық болған болуы мүмкін, бұл тіршілік тынысын көрсетеді. Афинаның көзіне персиялық түс берілген. Ұзын шашы шлемнен шығып, эгиске түскен. Бұл Афина акрополісіндегі құдайға арналған жас қыздардың архаикалық мүсіндері - корайлардың шаштарын қайта түсіндіру болды. Шлем аттикалық типтегі, жақтарды қорғайтын бөліктері (парагнатхидтер) көтеріліп, грифонмен безендірілген. Шлемнің жоғарғы жағында үш қыртысы бар: ортасында сфинкс, екі жағынан қанатты жылқымен қоршалған. Визор протомалармен безендірілген. Оның сандалдарының жиегі (этрусктік типтегі), шамамен 20 см биіктігінде, боялған немесе оюланған кентавромахиямен безендірілген, деректер бұл сұраққа нақты жауап беруге мүмкіндік бермейді. Оның белбеуінде екі жылан байланған. Афина сондай-ақ зергерлік бұйымдар таққан: құлақтарында салтанатты шапан, қолтықтарында және бицепстерінде жылан тәрізді білезіктер және алқа. Сол қолымен ол қалқаны мен найзасын ұстаған. Оның аяқтарының сол жағында, оның қасиетті жыланы жайғасқан. Оң қолында, мүмкін, тіреу үшін бағанаға сүйеніп тұрған, ол 2 метрлік биіктіктегі Нике мүсінін ұстаған. Жеңістің символы алтын лавр гүлдерінен жасалған тәж тағылған, ол құдайдың басына кигізілуге дайын болған. Бағананың болуы терракота немесе мәрмәрдан жасалған көшірмелерде тепе-теңдік үшін қажет болған, бірақ түпнұсқа мүсінде оның болуы талқыланып жүр. Бағананың болуы Афинаның қасиетті жыланың сол жағына (қалқанның безендіруін жартылай жасырып) орналасуын түсіндіруге болады, оның әдеттегі орны оң жақ. Егер бұл бағана болса, ол алғашқы коринфтік капителінің мысалы болуы мүмкін, кейін екі сәулетші оны Бассайдағы Аполлон ғимаратына дамытқан. Диаметрі болған қалқанның сыртында амазономахия бейнеленген. Бұл ең көрінетін, сондықтан ең сипатталған және көшірілген декоративтік элемент болды. Ортасында қайтадан горгонейон болған, ол Романин Медузасына ұқсас болған, себебі ол одан күшті шабыттанған. Оның айналасында шамамен отыз жауынгер бейнеленген. Тесей грек әскерлеріне, яғни афиналықтарға басшылық еткен. Олардың алдында амазонкалар акропольға шабуыл жасаған, тік пейзаж көрсетілген. Плутархтың айтуынша, Фидий өзін афиналықтардың арасында, жоғарыдағы орталықта, екі қолымен басын жоғары көтеріп тас лақтыруға дайындалып тұрған шашсыз қарт кісі ретінде бейнелеген. Ол Періклені де, оның оң жағында, оң қолында найза ұстап тұрған күйде салған. Бұл әрекет оның сынға ұшырағанына қарамастан, осы мүсіндік безендіру Фидийдің өзінің қолынан шыққандығының дәлелі. Қалқанның ішкі жағы, көрінуі қиын, гигантомахиямен боялған. Мүсінде бейнеленген үш шайқас (кентавромахия, гигантомахия және амазономахия) Парфенонның мүсіндік безендіруінде де кездеседі. Оңтүстік метопалар кентавромахиямен, шығыс метопалар гигантомахиямен, ал батыс метопалар амазономахиямен безендірілген. Жылан (δράκων), акропольде бастапқыда болған жер асты әйелдерінің күштерін немесе тіпті құдайдың қасиетті тасында өсірген Эрихфонийді бейнелеген болуы мүмкін. Шындығында, құдайдың мүсінін безендіретін монстрлар (сфинкс, грифондар, қанатты жылқылар, жыландар және горгониялар) оның бағындырған осы алғашқы күштерін көрсетеді. Осы мүсінді безендіру үшін таңдалған тақырыптар, сондай-ақ бүкіл ғимаратты безендірген тақырыптар, қаланың оның қорғаушы құдайы арқылы тойлануының идеографиялық және саяси бағдарламасының бөлігі болды. Перікл билігінің шарықталу шегіндегі Афина, хаос, тәртіпсіздік, менмендік және жалпы барбариядан өркениеттің жеңісін көрсетті, тіпті медилік соғыстардағы жеңісін еске алудан асып түсті. Қаланың қасиеттіліктері мен құрметі оның құдайына жасаған сыйында оқылды. Оның сауда және теңіздік күші қолданылған материалдарда көрінді: алыстан келген қымбат алтын мен піл сүйегі.

The statue was installed in the main room of the Parthenon to the east. Behind her and on her sides, Doric columns supported the roof and offered her the setting of a canopy. In front of her, a large basin filled with water played several roles: it was used to maintain a sufficient degree of humidity in the room (to conserve ivory) and it also had to reflect the external light and illuminate the work. It was suggested that there could have been windows (probably 3 m high and 2.5 m wide) on each side of the door (9.75 m high and 4.19 m wide) that would have allowed daylight in. The statue measured, according to Pliny the Elder, 26 cubits (about 11.50 m high), probably counting its base. It thus reached less than one and a half meters from the ceiling. She therefore filled the room with her presence. Phidias' idea was apparently to represent the goddess under her "true" aspect, in all her majesty, beauty, magnificence, or even in her real size, since the gods were considered proportionally much greater than humans. Only the pedestal of the statue has been preserved. It is a parallelepiped in poros measuring and high. On the front of this base, a carved plaque evoked the birth of Pandora in the presence of twenty gods. It is the only decorative element that has not subsequently been copied and reproduced, so it is unknown in its details. It is not even possible to know if it was made of marble or gilded bronze. The presence of this theme (birth of the first woman, plus fatal woman) is quite difficult to reconcile with the representation of the virgin goddess of wisdom. It was perhaps a symbol of both aspects of femininity, or even the growing role of women in Athens in the fifth century BCE. Other interpretations are proposed. Helios and Selene framed the scene; it is, therefore, possible to see it as a form of calendar. Pandora can also be read as a warning that with the gods, nothing was ever taken for granted. Thus, the triumphant Athens of Pericles mastered modern techniques, just as the first men had mastered fire. They had thus unbalanced the old order and had been punished (with a woman made by Hephaistus, god of fire and techniques). Athens, therefore, had to avoid falling into hubris. More optimistically, Pandora's myth could be a reminder that even deep in the difficulties, hope can always be reborn. Finally, far from Pandora described by Hesiod and quoted by Pausanias to evoke the decoration of the base, there is an Athenian Pandora. She is one of the daughters of Erechtheus, one of the Hyacinthides who sacrificed herself to save the city. She would have had a miraculous birth, of the autochthonic type, and was linked to the goddess Athena, mainly by weaving. Pandora was presented in this Athenian myth as a kourotrophic (child carrier therefore a nurse) and a bearer of benefits. From then on, Joan Connelly proposes to read the scene as the apotheosis of Athenian Pandora, and not as the birth of the "Hesiodic" Pandora. The Athena wore a half open peplos on the right side, as was the rule for female representations in the first half of the fifth century BCE. However, her posture was new (in the canon that Polykleitos would then develop for his athlete statues): the left leg was a little bent, the knee forward, the heel not posing on the ground. This posture seems to have been chosen more for technical reasons of balance and volume of the lower manikin than for aesthetic reasons. The bust, on the other hand, does not seem to have been affected by the imbalance of the lower body, it would have been very straight and frontal. Over her peplos, she bore at the breast the aegis lined with snakes and within its centre, at the level of the solar plexus, an ivory gorgoneion. The goddess' face was also ivory, probably with a neutral expression, as was then the aesthetic rule. However, she may have had her lips ajar, symbolizing the breath of life. Gemstones allowed her eyes to have the Persian colour corresponding to one of Athena's epithets. Long strands of hair escaped from her helmet and descended to the aegis. It was a reinterpretation of the korai hairstyle, the archaic statues of young women abundantly dedicated to the goddess on the acropolis of Athens. The helmet was of the Attic type, with paragnathides (pieces protecting the cheeks) raised and decorated with gryphons. The top of the helmet had three crests: a sphinx in the centre, surrounded on each side by a winged horse. The visor was decorated with protomes. The edge of her sandals ("Etruscan" type), about 20 cm high, was decorated with a painted or carved centauromachy, the sources do not allow a conclusive answer. Her belt was two snakes tied. Athena also wore jewellery: a pendant on each ear, snake shaped bracelets on each wrist and biceps, and a necklace. The left hand held her shield and spear. At her feet on the left side, her sacred snake nestled. In her right hand, perhaps leaning on a column to support her, she held a statue of Nike, 2 m high. This symbolization of victory itself held a crown of gold laurels, which she was to be about to place on the goddess's head. The column is present in copies where it is necessary for reasons of the balance of terracotta or marble, but its existence for the original statue remains much discussed. The presence of a column could then explain the fact that Athena's sacred snake was placed to her left (where it partially hid the shield decoration), rather than to her right, its usual place. If this column were present, it could also have been the first example of a Corinthian capital, then developed by the two architects on their temple of Apollo in Bassae. The shield with a diameter of was decorated on the outside with an amazonomachy. This was the most visible, therefore the most described and copied decorative element. In the centre was again a gorgoneion that must have looked like the Rondanini Medusa since it is strongly inspired by it. He was surrounded by about thirty fighters. Theseus commanded the Greek troops, so the Athenians. In front of them, Amazons were attacking the Acropolis as indicated by the steep scenery. According to Plutarch, Phidias represented himself among the Athenians, in the centre at the top, as a bald old man preparing to throw the stone held with two hands above his head. He would also have included Pericles, right next to him, on the right, armed with a spear. This gesture, which was criticized for him, is however proof that this relief carved decoration was indeed by the hand of Phidias himself. The inside of the shield, less visible, was painted with a gigantomachy. The three fights represented on the statue (centauromachy, gigantomachy, and amazonomachy) were also found on the carved decoration of the Parthenon. The southern metopes are decorated with a centauromachy, those in the east with a gigantomachy, and those in the west with an amazonomachy. The snake (δράκων), perhaps represented the Chthonian powers that would have been present on the acropolis from the beginning, or even Erichthonios himself whom the goddess had raised on her sacred rock. In fact, the monsters (sphinx, gryphons, winged horses, snakes, and gorgonians) that adorn the statue of the deity symbolize these primitive forces she domesticated. The themes chosen to decorate this statue, as well as those that adorned the entire building, were part of an iconographic and political program of the celebration of the city through its guardian goddess. Athens, at the height of its power in the time of Pericles, evoked here the victory of (its) civilization over chaos, disorder, hybris, and barbarism in general, even beyond the commemoration of its victory in the Median wars. The virtues and piety of the city were read in its offering to its goddess. Its commercial and naval power materialized in the materials used: gold and ivory, very expensive, from far away.

Тарих

Сәуір, нәзік материал және кебуге бейім, майланған сумен күтілді, ол мүсіннің табанындағы ыдыста қалдырылды. Май қабаты булануды болдырмайтын және сәуірге жылтырлық беретін қорғаныш қабықша қалдырды. Мүсіннің сәні, Лукианның "Арман немесе Қасқыр" еңбегінде сипатталғандай, барлық хризелефантин мүсіндері сияқты, ішінде "тетіктер, бұрыштар, машинаны бір жағынан екінші жағына кесіп өтетін шегелер, білезіктер, шайыр, саз және көзге жағымсыз басқа да заттармен, сондай-ақ ұшқыштар мен егеуқұйрықтардың көптігімен" толтырды. 438 жылға дейін (мүсіннің қасиеттілікке берілуінен) немесе 432 жылға дейін (Пелопоннес соғысының басталуына дейін) Фидий Афина Парфенон мүсінін жасау үшін пайдаланылған құнды металдарды ұрлаған деп айыпталды, бұл өзі де құдайға қарсы келу болды, өйткені алтын құдайға тиесілі болды. Қамауға алынып, ол қашып кеткен болуы мүмкін, бұл оның кінәсін мойындауы ретінде қарастырылды. Ол Олимпияға қашып, онда Зевстің хризелефантин мүсінін жасап, сонда қайтыс болды. Тарихшылар пікірінше, Фидийге қарсы айыптау Периклдің саяси қарсыластарының архонтқа шабуыл жасау тәсілі болған. Кейін, б.з.д. 300-295 жылдар аралығында, тиран Лахарес әскерлеріне жалақы төлеу үшін алтын қаптамаларды алып тастады деген қауесет болды. Алайда, осы әрекеттің рас екенін анықтау қиын. Егер Лахарес алтынды толығымен алып қойса, ол құдайға қарсы келуге батыл болды. Егер оның әрекеті Афинадан қарапайым "қарыз алу" болса, онда қарызды пайызбен қайтару қажет еді, бірақ ақша табудың жалғыз жолы құдайдың киімдерін жолап алу болса, бұл қиынға соқты. Парфенон антикалық дәуірдің соңында белгісіз уақытта өртке түсті, бұл ауыр зардаптарға әкелді. Шатыр құлап түсті. Наостың дорикалық бағаналары римдік агораның эллиндік стоаларынан алынған бағаналармен ауыстырылды. Мүсін зардап шекті, бірақ қалпына келтірілді. Ол Олимпияның Зевс хризелефантин мүсінімен бірге Константинопольге тасымалданған болуы мүмкін, онда ол біздің заманымыздың 10 ғасырында да сақталған болуы мүмкін. Басқа да гипотеза екінші негіздің іздеріне негізделген. Афина Парфенон мүсіні белгілі бір уақытта ауыстырылған болуы мүмкін. 380 жылғы Теодосий жарлығына дейін Парфенон өзінің пұтқа табынушылық қызметін сақтап келді. Содан кейін ол қысқа немесе ұзақ уақытқа тасталып қалған сияқты. Біздің заманымыздың 5-7 ғасырлары аралығында ғимарат шіркеуге айналдырылды. Бұл кездегі дереккөздерде мүсін туралы ештеңе айтылмаған, сондықтан оның жойылғаны немесе Константинопольге тасымалданғаны белгісіз.

Ivory, a fragile material and subject to desiccation, was maintained with oiled water that was left available in a basin at the foot of the statue. The oil layer left a protective film preventing evaporation and giving shine to the ivory. The luxury of the statue contrasted with its interior filled, like all chryselephantine statues, with "levers, corners, nails that cross the machine from side to side, ankles, pitch, clay and other things as shocking to the eye, not to mention an infinity of flies or shrews", as Lucian describes in Dream or the Rooster, XXIV.18. According to sources in 438 BCE (from the consecration of the statue) or in 432 BCE (just before the outbreak of the Peloponnesian War), Phidias was accused of diverting part of the precious metals used to make the statue of Athena Parthenos, which was also sacrilege in itself since gold belonged to the goddess. Arrested, he would have escaped, which was interpreted as an admission of guilt. He reportedly fled to Olympia where he made the Chryselephantine statue of Zeus and where he died. For historians, an accusation against Phidias would then have been a way for Pericles' political opponents to attack the archon. Later, between 300 and 295 BCE, the tyrant Lachares allegedly had the gold plates removed to pay his troops. However, the veracity of this gesture is difficult to establish. If Lachares had taken gold permanently, he committed sacrilege. If his gesture was a simple "borrowing" from Athena, the rule was to repay with interest, difficult if the only way to obtain funds was to strip the goddess. The Parthenon was ravaged by a fire at an indeterminate date in late antiquity, causing serious damage. The roof collapsed. The Doric columns of the naos were replaced by columns from the Hellenistic stoas of the Roman agora. The statue was damaged but restored. It may have been transported to Constantinople with the Chryselephantine statue of Zeus of Olympia where it could still have been in the 10th century CE. Another hypothesis is based on the presence of traces of a second base. The statue of Athena Parthenos could then have been replaced, at an indeterminate point in time. Until the edict of Theodosius in 380, the Parthenon retained its pagan religious role. It then seems to have experienced a more or less long period of abandonment. Somewhere between the fifth and the seventh century, the building was transformed into a church. Sources do not mention the statue at that time; it is therefore not possible to know if it had been destroyed or transported to Constantinople.

Көне көшірмелері мен көшірмелері

Бұл мүсіннің кем дегенде 69 шағын көшірмесі белгілі. Оның ықпалы ертеден-ақ сезілді, кейде өте алыс жерлерде де. Мысалы, Құл-Обадағы (Қырым) қабірден табылған және Эрмитаж мұражайында сақталатын алтын медальондар мүсіннің басын бейнелейді. Рим дәуірінде шағын көшірмелер көптеп өндірілді, кейде әшекейлеуі жеңілдетіліп жасалды. Варвакеион Афинасы – ең танымал мысалдардың бірі. Көбінесе тек әшекейлеуі, әсіресе қалқанның сыртқы бөлігі қайта жасалды, бұл экспортқа арналған әшекейлік тақталар түрінде болды. Ең белгілі көне көшірмелердің қатарында Ленормант Афинасы және Афина Варвакеион, олар Афинаның Ұлттық археологиялық мұражайында сақталады, Лувр мұражайындағы әшекейлі мойынталдығы бар Минерва, сондай-ақ Палаццо Альтемпсте (Рим Ұлттық мұражайы) сақталатын Антиохтың қолымен жасалған римдік көшірмесі бар. 1846 және 1855 жылдар аралығында мүсінші Пьер Шарль Симарт Луйн герцогы үшін мүсінді қалпына келтірді. Ол Дампьердегі сарайда қойылған. 1990 жылы американдық мүсінші Алан Лекуайр Нэшвилл Парфеноны үшін толық өлшемдегі көшірме жасады. Болат және алюминийден жасалған қаңқаға 8 кг алтын жапырақпен жабылған гипс пен шыны талшық қоспасы жабылды.