Кіріспе

Ежелгі Рим дінінде Инус жыныстық қатынасты бейнелейтін құдай немесе құдайдың бір қыры болған. Оның жеке тұлға екеніне дәлелдер аз. Маурус Сервий Оноратус Инус Фаунус (грекше Пан) құдайының эпитеті екенін, оның жануарлармен жыныстық қатынас жасау әдетіне байланысты, "інеунд, ену" мағынасындағы ineundum этимологиясына негізделгенін жазды, ол inire, "ену" сөзінен шыққан, жыныстық мағынада қолданылады. Бұл құдайға Фатус және Фатукл (қысқа 'а' әрпімен) деген басқа да есімдер белгілі болған. Вальтер Фридрих Отто дәстүрлі этимологиямен келіспей, Инус сөзін "in avos" – "достық, пайдалы" (aveo – "құштарлық, лезеттену" сөзімен байланысты) деп түсіндірді, бұл құдайдың жеміс беру қабілетімен байланысты.

Лүперкалия

Ливий Инусты Люперкалия мерекесіне арналған Фаунның бір түрі ретінде анықтаған жалғыз дереккөз: «Жалаңаш жастар Ликей Панын құрметтеп жүгіріп, римдіктер оны Инус деп атады, олар әзіл-қалжың мен ұятсыз мінез-құлық көрсетті». Овидий Луперкалияны сипаттағанда Инустың атын атамаса да, ол оның жыныстық әрекетіне ишара жасап, мерекеге қатысты мифологиялық түсіндірме беруі мүмкін. Ромул тууының төмендеуі Сабин әйелдерін ұрлаудың мәнсіз болғанын айтқанда, Юно, тудыру құдайы Люцина кейпінде, былай деп нұсқау береді: «Қасиетті ешкі итальяндық аналарға кірсін» (Italidas matres sacer hirtus inito, inito етістігі inire сөзінен). Болашақ аналар бұл кеңеске наразылық білдірсе, «жақында этрус жерінен келген» абыз ырымдық амалмен шығару жолын ұсынады: ешкі өлтіріліп, оның терісі жүкті болғысы келген әйелдерді қамшылау үшін жолақтарға бөлінеді; осылайша Луперкалиядағы дәстүрдің этиологиясы пайда болды. Рутилий Наматиан осыған ұқсас тілдік ойынды ұсынады, Faunus init («Фаун кіреді»), Каструм Инуидегі («Fort Inuus») құдайдың мүсінін көрсетуде. Георг Виссова Инустың этимологиясын да, Фаунмен байланысын да қабылдамады. Инустың аз ғана дәлелі ғалымдардың кеңінен жорамалдауына тосқауыл болған жоқ, өйткені Уильям Уорд Фаулер 20 ғасырдың басында Рим мерекелері туралы классикалық еңбегінде атап өткен. «Әдеби дәуірдегі римдіктердің (Луперкалияның) құдайы кім екенін білмегені анық», - деп мәлімдеді Фаулер.

Castrum Inui (қазандық)

Сервийдің Ину туралы ескертмесі, Енеида 6.775-те Каструм Инуидің аталуынан туындаған: Каструм Новум, көбінесе Этрурия жағалауындағы Джулианова қаласы, бірақ Сервий Лациум жағалауындағы Каструм Инуидің сол қала екендігі туралы жаңылысқан сияқты. Рутилий Сервиймен келіседі, бірақ қала қақпасының үстінде Иннус бейнеленген тас мүсіні болғанын түсіндіреді. Уақыттың өтуімен тозған бұл бейнеде оның "малшылық маңдайында" мүйіздер бейнеленген, бірақ ежелгі атауы енді оқылмайды. Рутилий оның кім екендігі туралы нақты пікір білдірмейді: «Пан Тиррен орманды Маэналамен алмастырды ма, әлде жергілікті Фавн әкесінің қасиетті жеріне кірді ме?» – дейді, бірақ «өлімге ұшырағанша, құдай өте мол құнарлылықпен адамдарды жаңартып, әдеттегіден гөрі жыныстық қатынасқа бейімделген деп есептеледі» деп мәлімдейді.

Басқа бірлестіктер

Христиан апологеті Арнобиус дәстүрлі римдік құдайларды жан-жақты жоққа шығарып, Инус пен Палесті отар мен малдың қорғаушылары ретінде байланыстырады. Орман құдайы Сильван уақыт өте келе Фаунмен теңестірілді, ал *Origo gentis romanae* еңбегінің белгісіз авторы көптеген дереккөздер Фаунның Сильванмен, Инус құдайымен, тіпті Панмен бір есімді екенін айтады. Севильский Исидор инуилерді, көпше түрінде, Панмен, инкубтармен және галлдық Дусиостармен бірдей санайды. Диомед Грамматик күтпеген этимологиялық байланыс жасайды: ол соғыс құдайы Беллонаның ұлы, грек Эньо (Ἐνυώ), генитивте Ἐνυοῦς (Enuous) деп берілген, ақындар оны ешкі аяқты Инус ретінде бейнелейді, "өйткені ол ешкі сияқты тау шаңырақтары мен қиын жолдарды бағындырады".

Казуччини айнасы

Этрус қола айнасы Хьюзи қаласынан (шамамен б.з.б. 300 жыл), «Казуччини» айнасы деп аталатын бұл айнада Инус бейнеленген болуы мүмкін. Айнаның арт жағындағы сурет кем дегенде төрт басқа айнада, сондай-ақ этруск мүсінді асыл тастар мен аттикалық қызыл фигуралы вазаларда кездесетін бір типті көрініс. Онда болашақты болжайтын Орфейдің (этрус тілінде Урфе) басы, оның айналасында топтасқан тұлғалар бейнеленген. Айна жиегіне есімдер жазылған, бірақ тұлғалар жеке-жеке белгіленбегендіктен, олардың арасындағы байланыс нақты емес; сонымен қатар, кейбір есімдердің жазылуы даулы. Дегенмен, салыстырмалы мәліметтерге сүйенсек, орталықтағы бес тұлға – медиум рөліндегі Умаэле, Эутурпа (Муза Эутерпе), Инуэ (Инус), Эраз және Алиунея немесе Альпунея (басқа нұсқаларда Паламед) болуы мүмкін. Жоғарғы бөлігіндегі ғашықтар – Атунис (Адонис) және белгісіз Эйял, ал оның орнында Туран (Венера) болуы күтілген. Сабында қанаттарын жайып тұрған тұлға – Ласса, бұл этрусктердегі Лардың бір түрі, ол Эротес немесе Купидон сияқты махаббатқа көмектесуші. Сақалды Инус орталықта бейнеленген. Денесінің орта және аяқ бөліктері зақымдалған, бірақ сол қолы мен кеудесі жалаңаш және бұлшық етті. Өте ұқсас басқа айнада Инусқа найза ұстаған жас жігіт орнында бейнеленген. Бұл көріністің сюжеттік аңызы әлі анықталған жоқ.

Дарвиндік байланыс

Чарльз Дарвин Барбарий макакасын сипаттаған жазбаларында Inuus ecaudatus номенклатурасын пайдаланды, бұл жануар қазір Macaca sylvanus деп жіктеледі. Чарльз Кингсли 1862 жылдың қаңтар айында Дарвинге жолдаған хатында, табиғи іріктеу нәтижесінде жойылып кеткен "адам мен маймылдың арасындағы" жаратылыстардың мәдени естеліктері болуы мүмкін деген болжам жасады.