Кіріспе
Джеффри Арчердің "Бір тиын артық емес, бір тиын кем емес" романы – Джеффри Арчердің алғашқы романы, ол 1976 жылы тұңғыш рет жарық көрді. Бұл роман Арчердің дерлік банкротқа ұшыраған өмірлік тәжірибесінен шабыттанған деп айтылады.
Not a Penny More, Not a Penny Less was Jeffrey Archer's first novel, first published in 1976. It was said to have been inspired by Archer's real life experience of near bankruptcy.
Қысқаша мазмұны
Харви Меткалф, Польшадан АҚШ-қа көшіп келген, хабаршы ұлдан корпоративтік магнатқа дейін өрледі, іскерлік шеберлігін аз адалдықпен және көп қатыгездікпен үйлестірді. 40 жылдан астам уақыт бойы ол көлеңкелі мәмілелерді меңгерді және 1960 жылдары көп миллиондық капитал жинады. Британдықтардың компанияларға Солтүстік теңіздегі мұнайды бұрғылау құқығын аз қаржымен алуға мүмкіндік беруіне байланысты, Меткалф Prospecta Oil компаниясын құрды – жақсы көрінуі және инвесторларды тартуға арналған, бірақ нарық құлдырағанда тасталып кететін қағаз компания. Меткалфтың агенттері Гарвардта MBA-ны бітірген Дэвид Кеслерді жалдады, ол төрт басты кейіпкерге – Оксфорд университетінің американдық профессоры Стивен Брэдлиге, Харли-стрит дәрігері доктор Робин Оклиге, Лондонда галереясы бар француз сурет сатушысы Жан-Пьер Ламаннга және графтық титулға мұрагер болған Джеймс Бригслиге компанияны мақұлдап айтты. Олардың әрқайсысы Prospecta акцияларын сатып алады, ал Меткалф (тікелей емес) нарық ең жоғалған жерінде акцияларын сатады. Акциялар құлдырап, төртеуі де үлкен шығынға ұшырайды. Бірақ Меткалф қате адамдарды алдады. Брэдли Меткалфтың кінәлі екенін біледі, заңдық жол жоқ екенін түсініп, Харвидің мүдделері мен әлсіз жақтарын пайдаланып, төртіншісін ақшаны қайтаруға ұйымдастырады. Төртіншісінен де жоспар жасау талап етіледі, үш адам тез арада жоспарларын дайындайды. Алайда Джеймс мұны істей алмайды. Ол америкалық модель Энн Саммертонға көңіл қоюда сәттірек болады. Жан-Пьер Харвиге жалған Ван Гог суретін сатып алуға көмектеседі – ол әрқашан оны қалаған. Харви Монте-Карлоға демалысқа барғанда, казинодағы ішімдігіне салынған дәрі қатты асқазан ауыруын тудырады, бұл өт тасына ұқсас болып көрінеді, ал Робин операция жасап, аз ғана теріге тиіп, үлкен есеп-шотын жинайды. Стивен, қалғандары сияқты, Оксфордтың лауазымды адамының рөлін ойнап, Харвиге үлесі үшін құрметті диплом алатынын ойлатады. Джеймс өзінің жоспарын ойлап таба алмаса да, басқалардың жоспарларын сәтті жүзеге асыруға маңызды рөл атқарады – ол Энннің әкесімен кездескенде, оның Харви екенін біледі. Джеймс басқаларын күрделі қаржылық алаяқтық жасауға жетектейді және оларды ресми шақырусыз Бостонға үйлену тойына ұшырады. Олар қалыңдықтың әкесі кім екенін біледі. Харвиден алған үйлену тойының сомасы, сондай-ақ Харвидің жылыжайларын гүлдер үшін тонауы миллион долларды 1,24 долларға дейін азайтады, бірақ Стивен үйге қайтар жолда жоғалған ақшаға ренжіп, ашуланып кетеді. Олар Лондонға қонғанда Prospecta Oil компаниясының жанында жаңа BP мұнай кені табылып, Prospecta акциялары рекордтық деңгейге жетеді. Енді олар ұрланған миллионды қайтарып алды, ал акциялары миллионнан да аса құнды. Стивен ұрланған миллионды қайтарудың жолын табуды ұсынады.
Бейімделу
Дон Шарп 1970 жылдары кітаптың бір нұсқасымен жұмыс істегенін айтты, бірақ сол кезде кімнің құқығы бар екеніне қатысты шатасу туды. 1990 жылы кітап төрт сағаттық, екі бөлімді мини-сериал ретінде бейімделді, режиссері Клайв Доннер болды, ал Харви Меткалф рөлін Эд Аснер, Стивен Брэдли рөлін Эд Бегли-младший, Жан Пьер Ламанн рөлін Франсуа Эрик Гендрон, Джеймс Бригсли рөлін Брайан Протеро, Доктор Робин Оукли рөлін Николас Джонс сомдады, сондай-ақ Женни Агуттер мен Марьям д'Або да түсті. Domark компаниясы кітап негізінде мәтіндік квест ойынын жасап, 1987 жылы Amstrad CPC, Atari XL, BBC Micro, Commodore 64 және ZX Spectrum компьютерлері үшін шығарды.