Кіріспе

Бродвей – Англияның Котсволдс аймағындағы ірі ауыл және азаматтық округ. 2011 жылғы халық санауы бойынша халқы 2540 адамды құрайды. Ол Ворчестерширдің оңтүстік-шығысында, Глостершир шекарасына жақын, Эвешем мен Моретон-ин-Марш қалаларының арасында орналасқан. Оны кейде "Котсволдс маржаны" деп те атайды. Бродвей ауылы Батыс Котсволд тіктеуінің етегіндегі Балық төбесінің астында жатыр. "Кең жол" – бұл кең, шөппен шеңберленген басты көше, оның ортасында Жасыл алаң орналасқан. Алаңның бойында қызыл қаштандар мен бал түсті Котсволд әктасынан тұрғызылған ғимараттар қатарласады, олардың көпшілігі 16 ғасырға дейін салынған. Бродвей өнер және қолөнер қозғалысымен байланысты және көрнекті ландшафты мен табиғатты қорғау аймағында орналасқан. Кең Хай-стритте түрлі-түрлі дүкендер мен кафелер орналасқан, олардың көпшілігі ескерткіштер тізіміне енген ғимараттарда жайғасқан. Бұл ауыл 2018 жылғы Forza Horizon 4 видео ойынында да көрсетілген.

Тарих

Бродвей – ежелгі қоныс, оның бастауы белгісіз. Бұл аймақта мезолит дәуірінен бастап қызметке қатысты құжатты дәлелдер бар. 2004 жылы Британ археологиялық кеңесінің Ворчестерширдегі жас археологтар клубы ертедегі қоныстанудың дәлелін тапты. Олардың далалық жұмыстары көптеген римдік және ортағасырлық тұрмыстық қалдықтарды, ең бастысы – көптеген өңделген мезолиттік кремнийлерді ашты, бұл орынның аңшы-жинаушылар үшін тоқтау орны болған болуы мүмкін деген болжамға әкелді. Бұл жұмыс ауылдың белгілі тарихын 5000 жылдан астам уақытқа созады, сондықтан Ұлыбританиядағы алғашқы жартылай қоныстанған орындардың бірі болуы мүмкін. Бродвейде ежелгі Беккер халқы да қоныстанды (б.з.д. 1900 ж.), содан кейін римдіктер басып алды. Ол 9-шы ғасырда Брэдсетена Гамере (Broad Village) деген атқа ие болды және 16-шы ғасырда қазіргі «Бродвей» орфографиясы кеңінен қолданыла бастағанға дейін бірқатар өзгерістерге ұшырады. Бродвей Мерсия патшаларының меншігінде болды және 967 жылы король Эдгар тұлғасында тәжге өтті. Маңызды құжатты дәлелдің алғашқы жазбасы – 972 жылы король Эдгардың Першордағы бенедиктин монастырына берген жарғысында сақталған. Бұл англосаксон мәтінінде Бродвей Брэданвеге деп аталады және оның шекаралары егжей-тегжейлі сипатталған. Жарғының толық көшірмесін Британ мұражайында (Facsimile Volume III 30) көруге болады. 11-шы ғасырда ауыл қалыптасып, гүлденген. Ол Дomesday кітабында Уорчестершир үшін Ұлы Дomesday фолиосы 175-те Першордағы Сент-Мария шіркеуінің жер иелігінің бөлігі ретінде тізімделген: «Шіркеудің өзі Брэдвейяны ұстайды. 30 hide ақша төлейді. Демеснеде 3 жыртық, 20 жыртықпен 42 қасқыр бар. 8 құл бар. Эдуардтың заманында барлығы 12 фунт 10 шиллинг 0 пенни болды, ал қазір 14 фунт 10 шиллинг 0 пенни». Ол гүлденуді жалғастырып, 13-шы ғасырда қалашыққа айналды. Бродвей үшін бұл бұрынғыдағы толығымен шаруалар қауымынан елеулі алшақтауды білдірді, бірақ келесі екі ғасырда ол Қара өлімнен кейін құлдырады. Оның өркендеуі 16-шы ғасырдың соңында, 1539 жылы Першор аббаттығының меншігінен босатылған монастырлардың таратылуынан кейін қайта жанданды. 1558 жылы тәж Бродвейдің қожалығын сатты. Осыдан кейін үш ғасыр бойы үзіліссіз өсім болды, осы кезеңде халық саны Елизавета билігі кезіндегі деңгейден бес есеге дейін өсті. Басқа Котсволд қалаларындағыдай, байлық жүн және мата саудасына негізделген. 19-шы ғасырдың бірінші жартысында Бродвей Блоклиде орналасқан сумен жұмыс істейтін жібек фабрикасы бар, қысқа ғұмырлы Котсвольдс жібек өнеркәсібінің бөлігі болды. 1600 жылға қарай ауыл Ворчестерден Лондонға баратын жолдағы маңызды пошта аялдамасына айналды. Ауылда барлық қажетті қызметтер, соның ішінде жылқы күтушілер, тамақтандыру орындары және тік Балық төбесіне дейін жылқыға қосымша аттар болды. Нәтижесінде, бір кезде Бродвейде 33 мейрамхана болды, қазіргі үш мейрамханамен салыстырғанда. 1728 жылы қабылданған заңның нәтижесінде Евшем мен Балық төбесінің арасындағы жол ақы төлейтін жолға айналды. Жол ақысын Turnpike House-тан жинады, ол қазіргі Пайк Коттедж деп аталады, және ол Жоғарғы Көшеде орналасқан. Алайда, 19-шы ғасырдың ортасында Ұлыбританияда теміржолдың пайда болуы Бродвейге арқасында келген сауданы азайтты. 1852 жылы Эвешемде теміржол ашылғаннан кейін поштамен жүру бірден тоқтады. Бродвей пошталық станциясының рөлінен айырылып, тыныш, бейбіт орынға айналды. Викториялық суретшілер мен жазушылар ауылдың тыныштығына тартылды және әйгілі Өнер және қолөнер қозғалысы осы аймақта өз үйін құрды. Бродвейде Эдвин Остин Абби, Мэри Андерсон, Дж. М. Барри, Артур Бломфилд, Эльгар, Фрэнсис Дэвис Миллет, Уильям Моррис, Джон Сингер Сарджент және Воган Уильямс сияқты суретшілер мен жазушылар тұрды. Бломфилд Спрингфилд үйінде өмір сүрді және Бродвейде жерленген. Миллет 65 жасында Титаник кемесінің суға батуынан қайтыс болды және Бродвейдегі Сент-Эдбургха шіркеуінің зиратында естелік тақта орнатылды. 1932 жылы Миллеттің ұлы Джек әкесінің естелігі үшін Сноушилл жолындағы шіркеу бақшасында личгейттер салу үшін Сент-Эдбургха шіркеуіне 120 фунт стерлинг сыйлады. Бродвей (Сэр Стивен Рансиман (1903–2000), Бенсонды жақсы білетін Кембридж тарихшысы) Э. Ф. Бенсонның романдарының ішіндегі Люцияның үйі, Ризхолм, Котсвольдс қаласындағы ойдан шығарылған Елизаветалық ауылдың үлгісі болды деп есептеледі. 20-шы ғасырдың басында автомобильдің пайда болуы және танымал туризмнің дамуы Бродвейдің өмірлік күшін қайта жандандырып, оны қазір Котсволд ауылдарының ең көп танылатындарының біріне айналдырды. 1934 жылы Дж. Б. Пристли өзінің «Ағылшын саяхаты» атты кітабын жариялады, онда ол Котсволд аймақтарына, соның ішінде Бродвейге қайта оралады. Ол Котсволдты «біздің елдің ең ағылшын және бұзылмаған аймағы» деп сипаттады. «Шындығында, оның сипатталатын түсі жоқ. Күн жасырылғанда және жарық салқындағанда да, осы қабырғалар әлі де жылы және жарқыраған, ғасырлар бойғы жоғалған күннің сәулесін сақтап қалғандай». 1920 жылғы ауыл жасыл жеңілдігіндегі ескерткіш Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда қаза болған жергілікті тұрғындардың құрметіне орнатылған. Бродвей өзінің кең бас көшесінен, қазіргі Көшеден (Англиядағы ең ұзын көшелердің бірі) атын алған. 18-шы ғасырға қарай ол ақы төлейтін жолға және Ворчестерден Лондонға баратын маңызды пошта аялдамасына айналды. Бастапқыда «broad way» мал айдау жолы ретінде пайда болған болуы мүмкін және бас көшенің екі жағында бұрын ағып өткен екі кішкентай өзеннің салдарынан ерекше кең болуы мүмкін; адамдар бұлақтардың екі жағында салған, ал ортасында жол пайда болған. Қыста жолдан жиналған лай жиналып, жазда олардың үстінде шөп өседі; осы жолдар бүгінге дейін сақталған. Су бұрын төбелерден ағып, тікелей ауылдан өтіп, кейінірек өзендер көбінесе жер астына жасырылған құбырларға жасырылды, кейде «суға батыру» орындарында ғана көрінеді. Қазіргі кезде өзендерді көруге болмайды.

Қазіргі заман

Бүгінде Бродвей өнер мен антиквариаттың орталығы болып табылады. Ауылдағы жатақжайларға Бродвей қонақ үйі, Расселдің "бөлмелері бар мейрамханасы", 1600 жылдардағы Котсвольд мейрамханасы Лайгон Армс, тұрақ алаңы, демалыс шатырлары, жатын орындары бар шағын үйлер, ескі пабтар, оның ішінде Swan Inn және Crown & Trumpet, дүкендер, мейрамханалар және шайханалар кіреді. Жергіліктік тарту орындарына Гордон Рассел дизайн мұражайы (20 ғасырдың жиһаз жасаушысы Сэр Гордон Расселдің еңбектерін көрсету), 'Тюдор Хаусы'ндағы Ашмолеан мұражайы (17-дан 21 ғасырға дейінгі заттарды ұсынады, бұл бұрынғы 17 ғасырлық пошта станциясы), Бродвей Тауэр ауылдық паркіндегі төбесінде орналасқан 65 фут (20 метр) биіктіктегі Бродвей мұнарасы, Чиппинг Кампден, Сноушилл ауылы, Сноушилл сарайы (Ұлттық сенім қорына тиесілі), атпен серуендеу және көптеген саяхатшылар үшін Котсволд жолы жатады. Country Life журналы Рассел мұражайының маңыздылығы туралы мынадай мәліметтер келтірді: "1903 жылы Сидни Болтон Расселл [Гордонның әкесі] басты көшедегі Лигон Армс қонақ үйін сатып алып, оны қайта жаңартып, жаңа өмір сыйлады. Бастапқыда өнер және қолөнер үлгісіндегі шебер (кейін машиналарды пайдалану арқылы өндірісті арттыруға дайын болғандықтан, талғампаздардың наразылығына ұшырады), Гордон Расселл ауылда шеберхана ашты". Ауылға Бродвей төбесі қарап тұр, ол теңіз деңгейінен 312,12 метр биіктіктегі Солтүстік Котсволдстың ең биік нүктесі, бұл нүкте таушылар үшін танымал.

Шіркеулер

Бродвейдің алғашқы приход шіркеуі шындығында ауылдан шамамен бір шақырымдай қашықтықта орналасқан. Дегенмен, Св. Эадбургха шіркеуі 12 ғасырдан бері христиандық құдайға табыну орны болып келеді және ауыл өмірінің маңызды бір бөлігі болып табылады. Эадбургхаға христиан шіркеуін арнау сирек кездеседі. Эадбургха – Ұлы Альфредтің немере қызы. Әңгімеге сүйенсек, Эадбургха бала кезінде зергерлік бұйымдар мен өзінің Киелі кітабының арасынан Киелі кітапты таңдаған екен. Св. Эадбургха шіркеуі Англия мұрасымен І санатқа жатады (ғимарат ID: 400976). Қазіргі құрылысы шамамен 1400 жылы салынған, бірақ түпнұсқа 12 ғасырлық ғимараттың элементтері әлі де сақталған. Бродвейдің негізгі приход шіркеуі қазір Св. Михаил және Барлық Періштелер шіркеуі, ол ІІ санатқа жатады. Ол 1839 жылы Бродвей ауылының ішінде салынған. Онда Св. Эадбургхадан алынған әдемі ағаштан ойылған мінбар бар. Рим-католик шіркеуі – Св. Құтқарушы шіркеуі, ол ІІ санатқа жатады (2016 жылдан бері). Ғимарат 1828–1829 жылдары бенедиктин монастырінің шапкішы ретінде салынған; 1850 жылдары мектеп салынған кезде кеңейтіліп, өзгертілген, содан кейін интерьері бірнеше рет сәл өзгертілген. 2000 жылы мүлік приход шіркеуіне айналдырылды. Бұл құрылыстың бастапқы дамуына жауапты адам – Dom John Augustine Birdsall OSB.

Бродвей темір жол станциясы

Бродвей бір кезде темір жол желісімен қызмет көрді, бұл британдық темір жол тарихында салыстырмалы түрде кеш пайда болған, 1904 жылы Ұлы Батыс темір жолы ашып, Стратфорд-апон-Авоннан Челтенхэмге дейін созылып, Бирмингемнен Оңтүстік-Батыс және Оңтүстік Уэльске дейінгі басты жолдың бір бөлігі болды. Бродвей темір жол станциясы осы участадағы басқа станциялардың көпшілігімен бірге 1960 жылы жабылды; алайда, жолаушылар тасымалы 1968 жылға дейін, ал жүк тасымалы 1976 жылға дейін жалғасты, содан кейін Тоддингтоннан оңтүстікке қарай рельс жолының бұзылуы желіге зақым келтірді. Осы учаскені қайта пайдалануға бермеу туралы шешім қабылданды және 1980 жылдардың басына қарай ол демонтаждалды. Осылайша, Бродвейде темір жол станциясының орны және Станция көшесі болғанымен, қазіргі таңда Ұлттық темір жол қызметтері оған қызмет көрсетпейді. Ең жақын темір жол станциялары – Эвешам, Хониборн және Моретон-ин-Марш, Херефорд пен Лондон Паддингтон станциялары арасындағы және Оксфорд пен Ворстер арасындағы Котсуолд желісінде жүретін басты жолмен байланысады.

Мұралық темір жолдар

Бродвей станциясы мен Челтенхэм жарыс алаңы арасындағы 15 мильдік кезең қайта құрылып, Глостершир Уорвикшир темір жолы ретінде қайта ашылды. Желі солтүстікке қарай ауылға дейін созылды, ал Бродвей қазіргі солтүстік терминалы болып табылады, ол 2018 жылы ашылды. Бродвейдің түпнұсқа теміржол станциясынан ештеңе қалмаса да, Глостершир Уорвикшир теміржол қорының Бродвей аймақтық тобы станцияны қайта құруға жоспарлау рұқсатын алды. Жұмыс 2009 жылы басталды, платформалар, сигналдық пост, теміржол станциясы ғимараттары және жаяу өткелі қайта жаңартылды. Қор 2017 жылдың 23 желтоқсанында рельстерді төсеуді аяқтады, содан кейін сол күні Бродвейге сынақ пойыз келді, ал 2018 жылдың 30 наурызынан бастап жолаушылар тасымалы жүзеге асырылды. Бұған қоса, қазір таратылған Стратфорд-апон-Эвон және Бродвей теміржол қоғамы Бродвейден Стратфорд-апон-Эвонға дейінгі желінің солтүстік бөлігін қайта ашуды көздеді. Бұл ұзақ мерзімді жоба болды, ал бастапқыда қоғам Honeybourne-ден Long Marston-ға дейінгі қысқа кезеңге назар аударды. Дегенмен, Stratford-upon-Avon қаласына жету (Honeybourne арқылы) GWR қорының басты арманы және болашақтағы ресми мақсаты болып қала береді, бірақ Стратфорд-апон-Эвон жарыс алаңы мен станция арасындағы жолға кедергі келгендіктен, енді оңай қол жеткізуге болмайды.