Кіріспе
Ижица (Ѵ, ѵ; курсивті: Ѵ ѵ; Ескі шіркеу славян тілі: ѷжица, орысша: ижица, украинша: іжиця) – ертедегі кириллица және кейбір кешіккен әліпбилердің әрпі, көбінесе қатардың соңғысы. Ол грек әрпі үпсилоннан (Y, υ) шыққан және грек тілінен алынған немесе грек тілі арқылы келген сөздер мен есімдерде қолданылған, мысалы, кѵрилъ (kürilǔ, "Кирилл", грекше Κύριλλος) немесе флаѵии (flavii, "Flavius", грекше Φλάυιος). Ол дыбыстарды немесе әдеттегідей и және в әріптері арқылы білдірген. Глаголица әліпбиінде де izhitsa аталымымен сәйкес әріп бар (Ⱛ, ⱛ). Сонымен қатар, izhitsa стандартты түрінде немесе көбінесе құйрықты түрінде (латынша "y" сияқты) оѵ/оу диграфының бөлігі болды, ол дыбысты білдірді. Бұл диграф кириллицада "ук" деп белгілі, ал қазіргі кириллицаның u әрпі оның жеңілдетілген түрінен пайда болған. Әріптің дәстүрлі атауы – ижица (ижица), пішініне байланысты иго (иго, "жұмбақ") сөзінің кішіртілген түрі немесе иже (изхе, "қайсы") – бірдей дыбысты білдіретін негізгі кириллица және глаголица әріптерінің атауының кішіртілген түрі ретінде түсіндіріледі. Кириллицадағы izhitsa сандық мәні 400-ге тең. Глаголицадағы izhitsa сандық мәні жоқ. Ресейде басылған шіркеу славян тіліндегі басылымдар сандық мақсаттар үшін әріптің құйрықты түрін пайдаланады, ал Сербия немесе Румыниядағы (румын кириллицасындағы кітаптарды қоса) және Украинадағы ерте басылымдар әріптің құйрығы жоқ негізгі түрін қалайды.
The numeral value of Cyrillic izhitsa is 400. Glagolitic izhitsa has no numeral value. Church Slavonic editions printed in Russia use a tailed variant of the letter for the numeral purpose, whereas editions from Serbia or Romania (including books in the Romanian Cyrillic alphabet), as well as early printed books from Ukraine, prefer a basic form of the letter without the tail.
Ресей
Орыс тілінде ижица әрпінің қолданылуы 18-19 ғасырларда біртіндеп сиреп кетті. 20 ғасырдың басында, күнделікті қолданыста ижица әрпімен жазылатын екі ғана сөз болды: мѵро (müro, «хризм») және сѵнодъ (sünod, «синод»). 1917–1918 жылдарғы орфографиялық реформаның құжаттарында ижица туралы ешқандай мәлімет жоқ, бірақ оның сол кезде ондық i, ят және фитамен бірге жойылғаны туралы мәлімдеме кеңінен таралған ғана емес, сонымен қатар Ұлы Кеңес Энциклопедиясында да көрсетілген. Шындығында, Ѵ әрпі азаматтық әліпбиде орыс тілінің жазылуындағы жалпы өзгерістердің бағытымен қатар, діни тақырыптағы сөздер мен мәтіндердің азаматтық баспасөзден ығысуының нәтижесінде біртіндеп қолданыстан шықты. Сонымен қатар, Ижица (Ѵ) класындағы локомотивтер 1931 жылға дейін өндірілді және 1950 жылдарға дейін, пайдаланудан тоқтатылғанға дейін жұмыс істеді.
Сербия тілі
Серб тілінің дәстүрлі жазуы көбірек сақтаушыл болды; ол грек тілінен алынған сөздердегі барлық этимологиялық негізделген ижицаларды сақтап қалды. Вук Стефанович Караджич XIX ғасырдың басында серб әліпбиін реформалап, сол әріпті жойды, бірақ ескі жазу 1880 жылдарға дейін кейбір жерлерде қолданылып келді.
Чиркесі славян
Ижица әлі күнге дейін шіркеу славян тілінде қолданылады. Гректің үпсилон сияқты, оны (и сияқты) немесе (в сияқты) деп айтуға болады. Негізгі ажырату ережесі қарапайым: басымдық және/немесе тыныс белгілері бар ижица дауысты болып табылады, сондықтан айтылады; диакритикалық белгілері жоқ ижица – дауыссыз және айтылады. Тыныс белгісімен дыбысталатын ижицалар арнайы диакритикалық белгімен – аталмыш кендема немесе кендима (грек тіліндегі κέντημα сөзінен) – белгіленеді. Ижица үстіндегі кендеманың пішіні әр түрлі болуы мүмкін: орыс тіліндегі кітаптарда ол әдетте қос тырнақша немесе кейде қос өткір тырнақша сияқты көрінеді. Серб тіліндегі ескі кітаптарда кендема көбінесе екі нүктеге (трема) ұқсайды немесе тіпті тыныс пен өткір тыныстың араласуымен алмастырылуы мүмкін. Бұл пішіндегі айырмашылықтар (тыныстық өткір тыныс комбинациясын қоспағанда) орфографиялық мағынаға ие емес және тек қаріп стилінің өзгеруі ретінде қарастырылуы керек, сондықтан Юникод атауы «ИЖИЦА ҚОС ТЫРНАҚШАМЕН» сәл жаңылыстырады. Кендемасы бар ижица (үлкен әріп: Ѷ, кішкенә әріп: ѷ) алфавиттің жеке әрпі емес, бірақ компьютерлік кодировкаларда (мысалы, Юникодта) жеке орны болуы мүмкін. Тарихи тұрғыдан алғанда, кендемасы бар ижица гректің үпсилонына сәйкес келеді, тремасымен (немесе διαλυτικά: Ϋ, ϋ). Ежелгі және қазіргі грек тілінің қазіргі басылымдарында трема тек диграфты болдырмау үшін қолданылады (<ευ> және <εϋ> ретінде), ал славян тілінде кендема әлі де көптеген ортағасырлық грек қолжазбаларында қолданыла береді, онда «диарезис» белгісі басқа дауыстыларға қарамастан, үпсилон немесе йотаны көрсету үшін жиі қолданылады (мысалы, δϊαλϋτϊκά, бұл бүгінгі стандарттар бойынша дұрыс емес).
Румын тілінде
Румын тілінің дәстүрлі орфографиясы izhitsa әрпін шіркеу славян тіліндегідей, жоғарыда айтылған ерекшеліктермен қолданған. Бұл жазу жүйесі Румынияда 1860 жылға дейін, ал орыс билігінде болған Бессарабиядағы шіркеу кітаптарында 1920 жылдарға дейін пайдаланылды.
Алеут
Кирилл әрпі izhitsa тарихи түрде алеут тілінің кирилл жазуымен жазылған кейбір алынған сөздерінде де қолданылған.
Абхаз тілі
Ижица 1909-1926 жылдардағы Чочуаның абхаз әліпбиінде қолданылған.
Ижица басқа кейіпкердің орнына
Орыс типографиясында V рим цифрының орнына изжицаның үлкен әрпі дәстүрлі түрде қолданылған; бұл дәстүр изжица әліпби әрпі болмай қалғаннан кейін де бірнеше онжылдық бойы сақталды. Изжица кейде лабиоденталь дірілдемесінің (ⱱ) жаңа IPA символының орнына қолданылады, себебі олардың пішіндері ұқсас.
Есептеу кодтары
Ижицаның құйрықты түрі Юникодта жеке таңба ретінде тіркелмеген; оның орнына, және таңбалары оны бейнелеуге арналған.