Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иммануил Канттың философиясының қайта жаңғыруы
Revival of Immanuel Kant's philosophy
Соңғы заманалық континенттік философияда неокантиандық (Neukantianismus) – 18-шы ғасырдағы Иммануил Канттың философиясының қайта жаңғыруы болды. Неокантиандар Канттың теорияларын, әсіресе оның «өз нәрсесі» тұжырымын және оның моральдық философиясын дамытуға және нақтылауға ұмтылды.
In late modern continental philosophy, neo Kantianism (Neukantianismus) was a revival of the 18th century philosophy of Immanuel Kant. The neo Kantians sought to develop and clarify Kant's theories, particularly his concept of the thing in itself and his moral philosophy.
Шығу тегі
"Кантқа қайта оралу" қозғалысы 1860 жылдары 1850 жылдардағы неміс материалистік пікір таласына реакция ретінде басталды. Герман фон Гельмгольц пен Эдуард Зеллердің еңбектерімен қатар, қозғалыстың алғашқы нәтижелері Куно Фишердің Кант туралы және Фридрих Альберт Лангедің "Материализм тарихы" (Geschichte des Materialismus, 1873–75) еңбектері болды, соңғысы трансценденттік идеализм материалдық идеализм мен механикалық материализм арасындағы тарихи күресті жойды деп тұжырымдады. Фишер бұрын Аристотельдік идеалист Фридрих Адольф Тренделенбургпен Трансцендентальдық эстетиканың нәтижелерін түсіндіру мәселесі бойынша дауға қатысқан, бұл дау Герман Коэннің 1871 жылғы "Канттың тәжірибе теориясы" (Kants Theorie der Erfahrung) еңбегін тудырды, ол көбінесе 20 ғасырдың неокантиандық философиясының негізі деп есептеледі. Ханс Вайхингер өзінің "Таза акыл-естің сын-тәсіліне" (Kritik der reinen Vernunft) арналған ауқымды түсіндірмесін Фишер-Тренделенбург пікір таласы мен Коэннің еңбегіне сілтеме жасай бастады.
The "back to Kant" movement began in the 1860s, as a reaction to the German materialist controversy in the 1850s. In addition to the work of Hermann von Helmholtz and Eduard Zeller, early fruits of the movement were Kuno Fischer's works on Kant and Friedrich Albert Lange's History of Materialism (Geschichte des Materialismus, 1873–75), the latter of which argued that transcendental idealism superseded the historic struggle between material idealism and mechanistic materialism. Fischer was earlier involved in a dispute with the Aristotelian idealist Friedrich Adolf Trendelenburg concerning the interpretation of the results of the Transcendental Aesthetic, a dispute that prompted Hermann Cohen's 1871 seminal work Kants Theorie der Erfahrung (Kant's Theory of Experience), a book often regarded as the foundation of 20th century neo Kantianism. It is in reference to the Fischer–Trendelenburg debate and Cohen's work that Hans Vaihinger started his massive commentary on the Critique of Pure Reason.
Түрлері
Бірнеше ойлау мектептері, өзін ортақ қозғалысқа біріктіргенімен, көбінесе маңызды негізгі келіспеушіліктерге тап болды. Герман Коэн Марбург мектебінің (осы атаумен аталған қалада орналасқан) жетекшісі болды, оның басқа көрнекті өкілдері Пол Наторп және Эрнст Кассирер болды. Тағы бір маңызды топ – Оңтүстік-Батыс (неміс) мектебі (сонымен қатар Хайдельберг мектебі немесе Баден мектебі деп аталады, орталығы Хайдельбергте, Баденде Оңтүстік-Батыс Германияда) – Вильгельм Виндельбанд, Генрих Рикерт және Эрнст Тройльц кірді. Марбург мектебі эпистемология мен философиялық логикаға басымдық берді, ал Оңтүстік-Батыс мектебі мәдениет және құндылықтар теориясы мәселелеріне басымдық берді (әсіресе факт-құндылық айырмашылығына ерекше назар аударды). Үшінші топ, негізінен Леонард Нельсон өкілдігімен, ғылым философиясына баса назар аударған неофриздік мектепті (постканттық философ Якоб Фридрих Фрис есімімен аталған) құрды. Неоканттық мектептер Канттың ғылыми тұжырымдамаларын баса назарлауға бейімді болды, көбінесе түсініктердің пайдасына интуицияның рөлін азайтатын. Дегенмен, неоканттық ойдың этикалық аспектілері оларды социализмге жақындастырды және олар австромарксизмге және Эдуард Бернштейннің ревизионизміне маңызды әсер етті. Ланге мен Коэннің назарында Канттық ойлау мен социализм арасындағы байланыс айқын болды. Неоканттық қозғалыстың тағы бір маңызды ерекшелігі – иудаизмнің қайта қарастырылған түсінігін насихаттау, әсіресе Коэннің ағылшын тіліне аударылған қозғалыстың сирек еңбектерінің бірі. Неоканттық мектеп Германиядан тыс жерлерде де тұрақты ықпал еткен философияның бөлігін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Ол эпистемология сияқты терминдерді ерте пайдаланып, онтологияға қарағанда оның басымдығын сақтап қалды. Наторп феноменология тарихына шешуші әсер етті және Эдмунд Гуссерлдің трансценденттік идеализмнің терминологиясын қабылдауына себепкер болды деп есептеледі. Эмил Ласк Эдмунд Гуссерлдің еңбегінен әсер алып, өзі жас Мартин Хайдеггерге елеулі әсер етті. Кассирер мен Хайдеггердің Кантты түсіндіру жөніндегі пікірсайысы соңғысын Кантты феноменологияның алдағысы ретінде қарастыруға итерді; бұл көзқарас Евгений Финкпен маңызды жағынан дауланды. Неокантиандардың маңызды жетістігі – бүгінгі күнге дейін сақталған «Кант Студен» журналын құру болды. 1933 жылға қарай (нацизмнің билікке келуінен кейін) Германиядағы әртүрлі неоканттық топтар тарап кетті.
The several schools of thought, in spite of seeing themselves as united by a common movement, often saw massive fundamental disagreements. Hermann Cohen became the leader of the Marburg School (centered in the town of the same name), the other prominent representatives of which were Paul Natorp and Ernst Cassirer. Another important group, the Southwest (German) School (also known as the Heidelberg School or Baden School, centered in Heidelberg, Baden in Southwest Germany) included Wilhelm Windelband, Heinrich Rickert and Ernst Troeltsch. The Marburg School emphasized epistemology and philosophical logic, whereas the Southwest school emphasized issues of culture and value theory (notably the fact–value distinction). A third group, mainly represented by Leonard Nelson, established the neo Friesian School (named after post Kantian philosopher Jakob Friedrich Fries) which emphasized philosophy of science. The neo Kantian schools tended to emphasize scientific readings of Kant, often downplaying the role of intuition in favour of concepts. However, the ethical aspects of neo Kantian thought often drew them within the orbit of socialism, and they had an important influence on Austromarxism and the revisionism of Eduard Bernstein. Lange and Cohen in particular were keen on this connection between Kantian thought and socialism. Another important aspect of the neo Kantian movement was its attempt to promote a revised notion of Judaism, particularly in Cohen's seminal work, one of the few works of the movement available in English translation. The neo Kantian school was of importance in devising a division of philosophy that has had durable influence well beyond Germany. It made early use of terms such as epistemology and upheld its prominence over ontology. Natorp had a decisive influence on the history of phenomenology and is often credited with leading Edmund Husserl to adopt the vocabulary of transcendental idealism. Emil Lask was influenced by Edmund Husserl's work, and himself exerted a remarkable influence on the young Martin Heidegger. The debate between Cassirer and Heidegger over the interpretation of Kant led the latter to formulate reasons for viewing Kant as a forerunner of phenomenology; this view was disputed in important respects by Eugen Fink. An abiding achievement of the neo Kantians was the founding of the journal Kant Studien, which still survives today. By 1933 (after the rise of Nazism), the various neo Kantian circles in Germany had dispersed.
Қазіргі заманғы неокантиандық
Аналитикалық дәстүрде Питер Строусонның "The Bounds of Sense" (1966) еңбегінен бастап жүргізіліп келе жатқан Канттың шығармашылығына қызығушылықты қайта жаңғырту, оның ішінде онтология есебінен эпистемологияға басымдық беру тұрғысынан, тиімді түрде неокантиандық деп қарастыруға болады. Штраусонмен бір уақытта Уилфрид Селларс та Канттың философиясына қызығушылықты жаңартты. Оның қазіргі заманғы аналитикалық философияға Канттық бұрылысты енгізу жобасын оның шәкірті Роберт Брэндом жалғастырды. Брендомның жұмысы Селларстың жобасын аналитикалық философияға Гегельдік кезеңді енгізуге ұластырды. 1980 жылдары Гиллиан Роуздың еңбектерінен кейін неокантизмге қызығушылық қайта жанданды, ол осы қозғалыстың қазіргі заманғы философияға тигізген әсерін сынады, сондай-ақ Макс Вебердің жұмысына тигізген әсерінен туды. Канттың қабылдау шектеріне қатысты алаңдаушылығы 19-ғасырдың соңындағы Германиядағы антипозитивистік әлеуметтану қозғалысына күшті әсер етті, әсіресе Георг Симмельдің еңбектерінде (Симмельдің "Қоғам дегеніміз не?" деген сұрағы Канттың өзінің "Табиғат дегеніміз не?" деген сұрағына тікелей сілтеме жасайды). Майкл Фридманның қазіргі жұмысы нақты неокантиандық бағытта. Трансценденталды Канттың түсініктерін пайдаланатын континенталды философтардың қатарында Жан Франсуа Льотард және Жан-Люк Нэнси бар. Классикалық консервативті ойшыл Роджер Скрутон Канттың этикасы мен эстетикасымен терең ықпалдасты.
In the analytic tradition, the revival of interest in the work of Kant that has been underway since Peter Strawson's work The Bounds of Sense (1966) can also be viewed as effectively neo Kantian, not least due to its continuing emphasis on epistemology at the expense of ontology. Around the same time as Strawson, Wilfrid Sellars also renewed interest in Kant's philosophy. His project of introducing a Kantian turn in contemporary analytic philosophy has been taken up by his student Robert Brandom. Brandom's work has transformed Sellars' project to introducing a Hegelian phase in analytic philosophy. In the 1980s, interest in neo Kantianism has revived in the wake of the work of Gillian Rose, who is a critic of this movement's influence on modern philosophy, and because of its influence on the work of Max Weber. The Kantian concern for the limits of perception strongly influenced the antipositivist sociological movement in late 19th century Germany, particularly in the work of Georg Simmel (Simmel's question 'What is society?' is a direct allusion to Kant's own: 'What is nature'?). The current work of Michael Friedman is explicitly neo Kantian. Continental philosophers drawing on the Kantian understandings of the transcendental include Jean François Lyotard and Jean Luc Nancy. Classical conservative thinker Roger Scruton has been greatly influenced by Kantian ethics and aesthetics.