Кіріспе

Француз пианині және композиторы (1899–1972)

Роберт Марсель Касадес (kazadˈsy; 7 сәуір 1899 – 19 қыркүйек 1972) – 20 ғасырдағы белгілі француз пианині және композиторы. Ол көрнекті музыкалық отбасының ең танымал өкілі, Анри Касадес пен Мариус Касадес қарындастарының ұлы, Габи Касадеспен некеде болған және Жан Касадестің әкесі.

Өмірбаян

Касадес Парижде дүниеге келді және Луи Димермен консерваторияда оқыды, 1913 жылы «Премьер при» (Бірінші сыйлық) және 1920 жылы Димер сыйлығын алды. Содан кейін Роберт ерекше ықпалға ие болған Люсьен Капе класына қабылданды. Капе өзінің атын (Капе квартеті) алып жүрген және Роберттің екі ағасы – Анри мен Марсель ойнаған әйгілі квартет құрды. Квартет жиі Касадес үйінде репетиция жасады, сондықтан Роберт камералық музыкамен танысты. Бетховеннің квартеттері оған жаңалық емес еді – ол оларды жақсы білетін. 1922 жылдан бастап Касадес композитор Морис Равелмен бірнеше шығармаларының фортепиано тіркемелерін жасау жобасында ынтымақтасты. Касадес пен Равел Франция, Испания және Англияда концерттік сахнаны бөлісті. Касадес пианинода жеке орындаушы ретінде кеңінен гастрольде болды және көбінесе әйелі, пианист Габи (Л’Оте) Касадеспен бірге өнер көрсетті, оған 1921 жылы үйленді. 1935 жылдан бастап Касадес Фонтенблодағы Америка консерваториясында сабақ берді. Ол отбасымен бірге Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында АҚШ-та болды және Принстон қаласында (Нью-Джерси штаты) үйі болды. (Принстондағы көршілерінің арасында әуесқой скрипкашы Альберт Эйнштейн болды; екеуі кейде жеке өзі Моцартты орындады.) 1940 жылы Францияның құлауынан кейін Роберт пен Габи Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласында Фонтенбло мектебін құрды. 1942 жылы Фонтенбло мектебі Беркшир аймағындағы Массачусетс штатының Грейт-Баррингтон қаласына көшірілді. 1943 жылы ол француз көмек қоғамдарының үйлестіру кеңесіне қаражат жинау мақсатында өткізілген Нью-Йорк концерттерінің сериясының бір бөлігі ретінде өнер көрсетті. Соғыстан кейін, 1946 жылы Америка консерваториясының директоры болған Роберт Касадес оның Фонтенблоға оралуын қадағалады. Оның шәкірттерінің арасында Клод Хелффер, Грант Йоханнессен, Олив Нельсон Рассел, Моник Хаас, Мэри Луиза Боем, Кэрол Лемс Дворкин және Уильям Ивс болды, ол 1967 жылы Касадеске арналған Bell Telephone Hour көркем өнер деректі телесериалында "Пианоның бірінші отбасысы" тақырыбында пайда болды және Боудоин колледжінде ұзақ жылдар бойы пианодан сабақ берді. Ол жазуларын және композицияларын жалғастырды; оның соңғы шығармасы, №7 «Израиль» симфониясы Израиль халқына арналған және оның жиі серіктесі Джордж Сзелге арналған; Сзел жұмыстың аяқталуымен бірге 1970 жылы қайтыс болды, ал ол Касадес 1972 жылы қайтыс болғаннан кейін ғана Нью-Йорктегі Алиса Тулли залында дирижер Фредерик Вальдман басқарған ансамбльмен тұсаукесерге ие болды. Роберт пен Габи Касадестің үш баласы болды: Жан, Гай және Тереза. Касадес 1972 жылдың 19 қыркүйегінде Парижде қысқа аурудан кейін және ұлы Жан автокөлік апатында қайтыс болғаннан кейін бірнеше ай өткен соң қайтыс болды. Габи Касадес 1999 жылдың 12 қарашасында Парижде қайтыс болды. Өмірінің соңғы жылдарында ол G. Schirmer, Inc. үшін Равелдің шығармаларын редакциялады.

Мұра

Француз пианино мектебінің өніті, оның ойнау стилі классикалық және ұстамды, мелодия мен музыкалық желіге өте нәзік көзқараспен ерекшеленеді. Ол әсіресе Моцартты орындаушы ретінде танымал. Оның басқа жазбаларының ішінде Равельдің толық фортепиано туындылары (оны үшін ол Académie Charles Cros және Académie du Disque-тің Гран-при сыйлықтарымен марапатталды), сондай-ақ Зино Франческатимен бірге Бетховеннің скрипкалық сонаталары бар (олардың ішіндегі Крейцер сонатасы түсіріліп, DVD-де жарық көрді). NBC телеарнасында көп жылдар бойы көрсетілген көркем өнерге арналған «Bell Telephone Hour» телесериалы 1967 жылы Роберт, Габи және олардың ұлы Жан туралы «Пианоның алғашқы отбасы» деген бір сағаттық телефильм жасады.

Жазбалар

Касадес әсіресе Моцарттың концерттерін жазуымен танымал болды. Ол 1941 жылы Джон Барбиролли мен Нью-Йорк филармониясымен бірге Моцарттың №27, B-bemol мажор фортепиано концертін жазды. Кейіннен Касадес Джордж Сзелл мен Кливленд оркестрімен (шарттық себептермен кейде «Колумбия симфониясы» деп аталды) Моцарттың бірнеше фортепиано концерттерін LP форматта жазды, олардың ішінде №12, 15, 17, 18, 20, 21, 22, 23, 24, 26 және 27 концерттері болды, көбінесе осы концерттерге өзінің каденцияларын қосты. Касадес әйелі Габи және ұлы Жанмен бірге Моцарттың екі және үш фортепианоға арналған концерттерін жазды, осы орындауларға Юджин Орманди жетекшілік еткен Филадельфия оркестрі сүйемелдеді. Бұл жазбалар «Sony Classical» компаниясымен бірнеше рет CD форматта қайта шығарылды. Ол сонымен қатар Юджин Орманди, Пьер Дерво және Эдмонд де Стоуц жетекшілігімен «Columbia» лейблынан шыққан Бахтың екі және үш клавиатураға арналған төрт концертін жазды. Бетховеннің бес концертінің ішінде Касадес бірінші, төртінші және бесінші концерттерді жазды, соңғы екеуін бірнеше рет, ал төртіншісін өзінің каденциясымен жазды. Ол сондай-ақ, өзінің жиі серігі болған Зино Франческатимен бірге соло фортепиано және скрипка мен фортепианоға арналған бірнеше Бетховен сонаталарын жазды. Касадес Рамо, Шабрье, Форе, Дебюсси және Равел сияқты композиторлардың француз репертуарын жазуымен де танымал болды. 1951 жылы Касадес Равелдің толық соло фортепиано туындыларын үш LP дискіге жазып, «Columbia» компаниясына ұсынды. Ол сондай-ақ әйелі Габимен бірге төрт қолға және екі фортепианоға арналған француз туындыларын жазды. Бұған қоса, Касадес жазған туындылардың ішінде Скарлатти, Шуберт, Шуман және Шопеннің шығармалары, сондай-ақ Мануэль де Фалланың «Испания бақтарындағы түндер» шығармасы бар. Касадес өзінің бірнеше шығармаларын да жазды.

Саналы бағалау

Дэвид Дубал "Пиано өнері" атты еңбегінде Касадес туралы былай деп жазады: "Ол толыққанды француз пианиніне айналды, өзінің елінің ең көрнекті пианині. Касадес галлдық тепе-теңдік, табиғи дыбыс, стиль және техникалық шеберлік сипаттарын бейнеледі. Оның дыбысы айқын, құрғақ және жарқыраған, ескі шампан сияқты. Касадес – жоғары деңгейдегі музыкант, оның пианино ойнау өнері керемет икемділікке ие. Оның диапазоны кең болды және педальдарды қолдануы әсерлі еді."

Оркестрлік

Сюита № 1, Op. 11 (1927)
Симфония № 1 ре мажор, Op. 19 (1934)
Сюита № 2, Op. 26 (1937)
Симфония № 2, Op. 32 (1941)
Сюита № 3, Op. 33 (1942)
Симфония № 3, Op. 41 (1947)
Симфония № 4, Op. 50 (1954)
Үш би (3 би), Op. 54b (1956)
Симфония № 5 "Хейдн есімімен" (Haydn есімімен), Op. 60 (1959)
Квартеттік оркестрге арналған жетілік, Op. 64 (1961); 2 скрипка, 2 альт, 2 виолончель және контрабасқа арналған түпнұсқа
Симфония № 6, Op. 66 (1965)
Хор мен оркестрге арналған Симфония № 7, "Израиль", Op. 68 (1967–70)

Концерттегі

Концерт №1 фортепиано мен оркестр үшін, Op. 7 (1926)
Скрипка мен оркестр үшін концерті, Op. 15 (1931)
2 фортепиано мен оркестр үшін концерті, Op. 17 (1933)
Концерттік пьеса (Концерт әні) фортепиано мен камералық оркестр үшін, Op. 27 (1937)
Флейта мен камералық оркестр үшін концерті, Op. 35 (1942)
Концерт №2 "Димитри Митропулосқа арналған" фортепиано мен оркестр үшін, Op. 37 (1944)
Виолончель мен оркестр үшін концерті, Op. 43 (1947)
Каприччо фортепиано мен струнный оркестр үшін, Op. 49 (1952)
Концерт №3 фортепиано мен оркестр үшін, Op. 63 (1961)
3 фортепиано мен струнный оркестр үшін концерті, Op. 65 (1964)

Пианино

Шынайы саяхат (The Imaginary Trip), Op. 1 (1916)
Екі фортепианоға арналған алты пьеса (6 Pieces), Op. 2 (1920)
Жиырма төрт прелюдия (24 Préludes), Op. 5 (1924)
Үш бесік жыры (3 Lullabies), Op. 8 (1926)
Соната № 1, Op. 14 (1930)
Сегіз этюд (8 Études), Op. 28 (1939)
Соната № 2, Op. 31 (1941)
Екі фортепианоға арналған Үш Жерорта теңізі биі (3 Mediterranean Dances), Op. 36 (1943)
Екі фортепианоға арналған Парижді азат етуге арналған ән (Song for the Liberation of Paris), Op. 38 (1944)
Токката, Op. 40 (1946)
Соната № 3, Op. 44 (1948)
Алты балалар пьесасы (6 enfantines), Op. 48 (1950)
М. де Фалланың "Дебюссиге құрмет көрсетуінен" вариациялар (Variations on Manuel de Falla's "Hommage à Debussy"), Op. 47 (1951)
Ля тонындағы сюита (Suite in A), Op. 52 (1956)
Үш би (3 Dances), Op. 54a (1956)
Соната № 4, Op. 56 (1957)
Екі фортепианоға арналған соната, Op. 62 (1960)
Үш бесік жыры (3 Lullabies), Op. 67 (1966)
Импромпту, Op. 67 № 4 (1967)

Вокалдық

Дауыс пен оркестр үшін "Spleen", Op.3 (1923)
Дауыс пен фортепиано үшін "Trois rondels pour après", Op. 21 (1935)
Дауыс пен оркестр үшін "Sept épigrammes sur des tombeaux grecs", Op. 57 (1958)