Кіріспе

Bear Butte – 1961 жылы мемлекеттік парк ретінде құрылған, Оңтүстік Дакота штатының Стерджис қаласына жақын орналасқан геологиялық лаколиттік құрылым. Еуропалықтар Оңтүстік Дакотаға келгенге дейін, Жазықтар Үндістері тайпалары үшін маңызды нысан және қасиетті орын болған Bear Butte, Лакота немесе Сиу тайпалары Matȟó Pahá, яғни Аю тауы деп атайды. Шайендер үшін ол Noahȧ vose ("сыйлық төбесі") немесе Náhkȯhe vose ("аю төбесі") деп белгілі, және бұл жерде Ма'хео'о (Ұлы Рух) Шайен пайғамбары Sweet Medicine-қа Шайендердің діни, саяси, әлеуметтік және экономикалық салтын құрайтын білімді берген орын. Көптеген жергілікті халықтар үшін бұл тау қасиетті, олар таудың беткейіндегі ағаштардың бұтақтарына дұға жазулы маталар мен темекі орамын байлап, қажылық етеді. Таудың шаңырағында басқа да құрбандықтар жиі қалдырылады. Бұл орын жыл бойында түрлі діни рәсімдермен байланысты. Тау – дұға, медитация және бейбітшілік мекені. Парк құрамына Оңтүстік Дакотаның 79-шы тас жолының батысындағы кемпинг кіреді, онда атпен жүруге, балық аулауға және қайықпен саяхаттауға рұқсат беріледі. 79-шы тас жолының шаңырағында орташа мөлшердегі бизон тобы таудың түбінде мал жайып жүреді. Білім беру орталығы мен тау басына апаратын жол да бар. Парк басшылығы Bear Butte-қа келген қонақтарды ғибадат етушілерге құрметпен қарауға және діни құрбандықтарға тиіспеуге шақырады. Діни амалдармен айналысатындар үшін кіру ақысы алынбайды. Кейінірек, кейбір жергілікті американдық тайпалар да жақын жерлерді иеленді. Магманың тегіс енуі кезінде, жанартау пайда болуы мүмкін, бірақ ол уақыт өте келе тозып кеткен болар. Таудың биіктігі айналасындағы жазықтан 382 метрге (1253.5 фут) жоғары, теңіз деңгейінен 1349 метр (4426 фут) биіктікте орналасқан.

Қазіргі тарих

Адам жасаған артефакттар 10 000 жылға дейін сонатын Bear Butte тауының үстінде немесе жанында табылды, бұл тауға ұзақ және үздіксіз қызығушылықты көрсетеді. Шайен және Лакота халықтары өз тарихының ең ерте кезеңдерінен бастап Bear Butte тауына рухани қызығушылық танытып келген. Қызыл Бұлт, Ақымақ Жылқы және Отырған Бұқа сияқты белгілі тұлғалар осы қасиетті орынға зыярат еткен. 1857 жылы көптеген үнді тайпаларының кеңесі Bear Butte тауында жиналып, Қара Жорғада ақтардың көбеюін талқылады. 1868 жылғы келісімді бұза отырып, Джордж Армстронг Кастер 1874 жылы Қара Жорға аймағына экспедиция ұйымдастырды және әдет-ғұрып бойынша Bear Butte тауының жанында лагерь құрды. Кастер Қара Жорғада алтынның бар екенін растады, содан кейін Bear Butte тауы аймаққа ағылып келген іздеушілер мен қоныс аударушылар үшін оңай анықталатын белгіге айналды. Аймаққа ақтардың заңсыз кіруіне үндістердің реакциясы өте қатал және жауыртқыш болды. Соңында үкімет Қара Жорғаға қатысты келісім-шарт міндеттемелерін орындамай, Солтүстік жазықтардың барлық тайпаларын резервацияларға қамау бағдарламасын бастады. Езра Бови таудың оңтүстік беткейінде қоныс тепті, ал Екінші дүниежүзілік соғыстың кезінде ол және оның отбасы осы жердің заңды иелері болды. 1945 жылдың көктемінде Солтүстік Шайендер Бовиден Bear Butte тауында Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуын тілеу үшін рәсім өткізуге рұқсат алды. Шайендер Бови отбасы тауға деген олардың қызығушылығын құптағанын байқады, және жылдар бойы Бовилер жергілікті діни рәсімдерді қолдап келді. 1950 жылдардың ортасында Езра Бови Bear Butte тауын ұлттық паркі етуге қызығушылық тудыруға тырысты. Ол қайтыс болғаннан кейін отбасы бұл жұмысты жалғастырды. Жобаға федералдық үкіметтің қызығушылығы төмендеген кезде, Пьердегі штаттық үкімет шаралар қабылдады, және Bear Butte тауы 1961 жылы штаттық паркіне айналды, ал 1981 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде тіркелді. Фрэнк Фулз Кроу, Лакотаның рәсімдік басшысы (1989 жылы қайтыс болды) өмір бойы Bear Butte тауына зыярат етіп тұрды. Фулз Кроу ақтар мен үндістер арасында ғана емес, әлемнің барлық халықтары арасында да нәсілдік келісімді үйретті. Ол Лакоталар Қара Жорғаны ешқашан сатпауы керек деп сенді. Bear Butte штаттық паркінің білім беру орталығының алдындағы бюст және тақташа Фулз Кроутың еңбегіне құрмет көрсетеді. Фрэнк Фулз Кроу 1978 жылғы Американдық үнділердің діни бостандығы туралы заңға сәйкес, американдық үнділердің қасиетті жерлерге қол жеткізуге тырысқан ең маңызды әрекеттерінің бірінің иесі болды. Fools Crow v. Gullett ісі 1982 жылы Лакота және Шайеннің діни рәсімдері Блаффта қашан және қанша уақыт өткізілуі мүмкін екеніне шектеу қоюмен байланысты болды. Американдық үнділер Американдық үнділердің діни бостандығы туралы заң мен Бірінші түзету олардың Блаффқа шектеусіз кіру құқығын қорғайтынын мәлімдеді. Олар Блаффтың қасиетті екендігін ескеріп, оны ешкімнің тимеуін қалады. Арыз берушілер аудандық және апелляциялық сот деңгейінде жеңіліп, Жоғарғы Сотта сотталудан бас тартты. 2011 жылы Ұлттық тарихи сақтау қоры Bear Butte тауын 11 ең қауіпті орындардың тізіміне қосты. 2016 және 2018 жылдар аралығында Оклахома штатының Оңтүстік Шайен және Арапахо тайпалары, Монтананың Солтүстік Шайен тайпасы және Оңтүстік Дакотаның Роузбуд Сиу тайпасы сияқты үнді тайпалары мәдени маңызына байланысты таудың айналасындағы жерлерді сатып алды.