Кіріспе
Виктория Кресінің иегері, эскадрилья басшысы Иан Виллоуби Базальгет (19 қазан 1918 – 4 тамыз 1944) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік әуе күштерінде қызмет еткен канадалық британдық ұшқыш. 1944 жылдың 4 тамызында Базальгет және оның экипажы "Авро Ланкастер" ұшағымен Францияның Тrossy St. Maximin қаласына V-1 ұшатын бомбалар сақталатын үңгірді белгілеу үшін ұшып барды. Нысанаға жеткенге дейін Базальгеттің "Ланкастері" зениттік артиллериядан ауыр зақым алып, тез тұтана бастады. Ұшақтың жағдайына қарамастан, Базальгет нысанаға жетіп, маркерлерін дәл түсірді. Міндетін орындағаннан кейін Базальгет экипажына парашютпен секіруге бұйрық берді, бірақ экипаждың екі мүшесі жараланып, секіре алмады. Өзін құтқарып, екі адамды өлімге тастаудың орнына, Базальгет екі экипаж мүшесін құтқару үшін өртеніп жатқан ұшақты жерге қондыруға тырысты. Базальгет ұшақты жерге қондырды, бірақ ол жерге қонғаннан кейін дереу жарылып, үш авиатор да қаза тапты. Осы ерлігі үшін Базальгетке Виктория Кресі өскери наградасы қаза болғаннан кейін берілді.
Squadron Leader Ian Willoughby Bazalgette (19 October 1918 – 4 August 1944) was a Canadian British pilot in the Royal Air Force during the Second World War. On 4 August 1944, while piloting an Avro Lancaster in a pathfinder role, Bazalgette and crew flew to Trossy St. Maximin in France to mark a V 1 flying bomb storage cave. Bazalgette's Lancaster was severely damaged by flak prior to arrival at the target and quickly set on fire. Despite the condition of his aircraft, Bazalgette continued to the target and accurately dropped his markers. After completing the task, Bazalgette ordered his crew to bail out, however, two members of the crew were wounded and unable to jump. Rather than saving himself and leaving the two men to die, Bazalgette attempted to land the burning plane to save his two crew members. Bazalgette landed the plane, but it exploded almost immediately upon alighting, killing all three airmen. For his actions, Bazalgette was posthumously awarded the Victoria Cross.
Алғашқы жылдар
Иан Уиллоуби Базалгет 1918 жылғы 19 қазанда Канаданың Альберта провинциясының Калгари қаласында ағылшын және ирланд тегінен шыққан ата-аналары Чарльз Иан Базалгет (1888–1956) және Марион Эдит, туған Бунн (1891–1977) отбасында дүниеге келді. Оның қарт атасы – азаматтық инженер, сэр Джозеф Базалгет. Базалгеттің отбасында оны әкесінен ажырату үшін әрқашан "Уилл" деп атап кеткен, ал әкесі "Иан" деп аталған. Базалгет білімін Торонтодағы Балми Бич мектебінде бастады, бірақ 1927 жылы отбасы Англияға қайтып келді. Ол Англияның Нью-Малден қаласында өсті және Уимблдондағы Рокби мектебінде (1927–1932) оқыды, содан кейін Беверли ұлдар орта мектебінде және жеке репетиторлық алды. Бала кезінде денсаулығы нашар болды, 13 жасында клиникалық туберкулез диагнозы қойылды, 1931 жылы Маргеттегі Корольдік теңіз ванналары ауруханасында төрт ай емдеу қажет болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Базалгетт Корольдік артиллерияға қатарына енді, 1940 жылы екінші лейтенант болып тағайындалды. Жарық сәулесі бөлімінде нұсқаушы болып қызмет еткеннен кейін ол Корольдік әуе күштері ерікті резервіне ауысты. RAF Cranwell-дегі ұшу оқуын бастағаннан кейін бір апта ішінде жеке ұшуға шығып, 1942 жылдың 24 қаңтарына дейін бастапқы ұшу оқуын аяқтады, оған пилот-лейтенант шені берілді. Оның алғашқы тағайындамасы No. 25 операциялық оқу бөліміне (OTU) болды, бірақ 1942 жылдың қыркүйегінде ол операциялық бомбалаушы эскадрильясына, No. 115 эскадрилья RAF, RAF Mildenhall, Саффолкке қосылды. "Вickers Wellington" бомбалаушы ұшағымен "Баз" бастапқыда "бақша" саяхаттарына жіберілді, Солтүстік теңізге миналар орнатып жүрді. 13 операциядан кейін Базалгетт және оның эскадрильясы 1943 жылдың наурыз айында оқуларын аяқтаған "Avro Lancaster" ұшағына ауысты. Берлин, Эссен, Киль және Сент-Назаир сияқты қорғанысы күшті нысаналарға қарсы рейдтерде, соның ішінде 10 операцияны сәтті аяқтағаннан кейін, және бірнеше қиын жағдайлардан, апаттық қонудан аман қалғаннан кейін, Базалгеттке 1943 жылдың 29 мамырында Ұшқыштардың Ерен Еңбегі үшін ордені (DFC) табысталды. Ол "жауға қарсы үлкен батылдық пен нық қадам көрсеткені үшін" марапатталды. 28 операцияны аяқтағаннан кейін Базалгетт No. 20 OTU, Шотландия, Лоссимутқа нұсқаушы және ұшу командирі болып тағайындалды, содан кейін ол "жолбасшыларға" алынды. 1944 жылдың сәуір айында No. 635 эскадрилья RAF, No. 8 (Pathfinder Force) тобының бір бөлігі, Норфолк, RAF Downham Market базасында орналасқан эскадрильяға ауысты. Оқуын аяқтағаннан кейін 25 жастағы "Баз" эскадрилья басқарушысы ретінде, D күні науқаны кезінде және одан кейін бірқатар операцияларға қатысты. Базальгетттің 58-ші және соңғы операциясы – Тросси-Сент-Максимендегі V-1 зымырандары сақталатын үңгірлерді бомбалау болды.
Соңғы операция
1944 жылдың 4 тамызында Францияның Тросси-Сен-Максимин қаласында эскадрон басшысы Базальгеттің 635-ші эскадрильясы RAF негізгі бомбалаушы күштері үшін неміс позицияларын белгілеуге жіберілген топтың бір бөлігі болды. Нысанаға жақындағанда, оның Lancaster III ұшағына қарсы әуе шабуылы жасалып, екі оң жақ қозғалтқышы істен шығып, өрт шықты. Басты “бомбалаушы” орынбасары бұрыннан түсірілгендіктен, шабуылдың сәттілігі эскадрон басшысы Базальгетке байланысты болды. Ұшағына келген зақымдарға қарамастан, ол нысанаға жетіп, оны дәл белгілеп, бомбалады. Бомбалар тасталғаннан кейін Lancaster басқарудан шығып, құлауға түсті. Базальгет басқаруды қайта алды, бірақ сол жақ ішкі қозғалтқышы да істен шығып, оң жақ қанаты өртенді. Базальгет экипажының құтқарыла алатындарына (F/L Чарльз Годфри DFC, сержант Джордж Тернер, F/O Дуглас Камерон DFM және F/L Джеффри Годдард) парашютпен секіруге бұйрық берді. Ол өртеніп жатқан ұшақты Сенант (Уаз) маңына қауіпсіз қондыруға тырысты. Бірақ ұшақ жарылып, ол және қалған екі жараланған экипаж мүшесі – F/L Иван Хибберт DFC және F/S Вернон Лидер қаза тапты. Базальгет, Хибберт және Лидердің ескерткіші ұшақ қонған шаруа қожалығының жанындағы жол бойында орналасқан. Кездейсоқ, ұшқыш офицер Камерон да Австралиялық Рон Миддлтон сержантының экипажында болған, содан кейін ол Виктория кресімен марапатталған. Базальгеттің қабірі Франциядағы Бове қаласынан солтүстік-батысқа қарай 13 миль жердегі Сенант шіркеуінің зиратында. Оның Виктория кресі Англияның Хендон қаласындағы Корольдік әуе күштері мұражайында қойылған. Ол оқыған Беверли ұлдар мектебі орналасқан Суррейдің Нью-Малден қаласындағы Базальгет бақшасы 1950 жылдардың басында оның құрметіне аталды. Калгаридегі Иан Базальгет атындағы орта мектеп те оның есімімен аталады.
Базальгет Мемориалы Ланкастер
Нэнтон Ланкастер қоғамының әуе музейінде, қазір Канаданың Бомбалау командованиесі музейінде (Альберта штатының Нэнтон қаласында, оның туған қаласы Калгаридің оңтүстігінде орналасқан), Avro Lancaster, FM159 ұшағы ұзақ қайта құру және жөндеу жұмыстарынан кейін Базальгеттің ұшағының түстерімен және белгілерімен боялды. 1990 жылы арнау рәсімі өтті. Базальгеттің "Патфайндерлерге" ауысу өтінішін қабылдаған топ капитаны Т. Г. 'Хамиш' Махадди Англиядан келіп, рәсімде сөз сөйледі. Базальгеттің қарындасы Этель Бродерик ескерткіш тақтайшаны ашты, ал Базальгеттің ұшағының белгілерін (F2 T) Базальгеттің экипажының екі мүшесі Чак Годфри және Джордж Тернер ашты.