Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландиядағы ауыл
Village in Scotland
Порт-Махомак (Port Mo Chalmaig; 'My [яғни 'Әулие'] Колмоктың тоғасы') – Шотландияның Истер-Росс аймағындағы шағын балықшылар ауылы. Ол Тарбат түбегінде, Тарбат приходында орналасқан. Тарбат Несс маяғы ауылдан шамамен 5 шақырым қашықтықта, Тарбат түбегінің соңында орналасқан. Баллон қамалы ауылдан 2 шақырым жерде жатыр. Бұл жерде ертедегі қоныстардың іздері табылды, және бұл аймақ пиктілер, ерте христиандық және викингтер дәуірінде маңызды орталық болған сияқты. Ауыл құмды шығанақта орналасқан, және Томас Тельфорд жобалаған кішкентай порты бар: ол Ханстантонмен бірге, шығыс жағалауда орналасқан, бірақ батысқа қарап тұратын сирек ерекшелікке ие. Порт-Махомак Морей-Фирт ерекше сақтау аймағының ішінде орналасқан, дельфиндер мен киттерді қадағалау іс-шараларымен байланысты. Ауылда бастауыш мектеп, гольф алаңы, қонақ үй, бірнеше тамақтану орны және пошта бөлімшесі бар дүкен бар. Ең жақын теміржол станциясы – Феарн теміржол станциясы, ал ең жақын коммерциялық әуежай – Инвернес әуежайы. Толық қызмет көрсететін ең жақын қала – Таин, ол шамамен 16 шақырым (10 миль) батысқа қарай орналасқан. Таинде де теміржол бар. Рокфилд ауылы жақын жерде орналасқан, және Порт-Махомак ауылы арқылы өтуге болады.
Portmahomack (Port Mo Chalmaig; 'Haven of My [i. e. 'Saint'] Colmóc') is a small fishing village in Easter Ross, Scotland. It is situated in the Tarbat Peninsula in the parish of Tarbat. Tarbat Ness Lighthouse is about 3 mile (5 km) from the village at the end of the Tarbat Peninsula. Ballone Castle lies about 1 mile (2 km) from the village. There is evidence of early settlement, and the area seems to have been the site of significant activity during the time of the Picts, early Christianity and the Vikings. The village is situated on a sandy bay and has a small harbour designed by Thomas Telford: it shares with Hunstanton the unusual distinction of being on the east coast but facing west. Portmahomack lies inside the Moray Firth Special Area of Conservation with the associated dolphin and whale watching activity. The village has a primary school, golf course, hotel, a number of places to eat and a shop with a sub post office. The nearest rail access is at Fearn railway station and the nearest commercial airport is at Inverness Airport. The nearest town with full services is Tain lying approximately 10 mile (16 km) west. Tain also has rail access. The hamlet of Rockfield is nearby and is accessed via the village of Portmahomack.
Тарих
Тарбат түбегінің солтүстік жағалауындағы Тэйн қаласынан шығысқа қарай 9 миль (14 км) жерде орналасқан Портмахомак ежелгі қоныстар орналасқан жер екені бұрыннан белгілі. Елді мекендердің ең ерте дәлелі – қабықтан жасалған үйінділер, бұл б.з.б. бір немесе екі мың жыл бұрын адамдар осы жерде қоныстанғанын көрсетеді. Ауылдың батысында темір дәуіріне жататын бекіністің қалдықтары бар. 8-9 ғасырларға жататын әсем өрнектелген ерте христиан тастарының (оның ішінде жазуы бар бір тас) шіркеу ауласында және оның төңірегінде табылуы, Портмахомак VI-VII ғасырлардағы маңызды ерте шіркеудің орны болғанын ұзақ уақыттан бері көрсетеді. 1872 жылы жерді мелиорациялау кезінде бұл орын зардап шеккен, бірақ Кроуфордтың пікірінше, римдік лагердің іздері әлі де көрінуі немесе табылуы мүмкін.
Situated 9 mile (14 km) east of Tain on the northern coast of the Tarbat Peninsula, Portmahomack has long been known to be on the site of early settlements. The earliest evidence of habitation is provided by shell middens pointing to settlement as early as one or two thousand years BCE. There are the remains of an Iron Age broch a little to the west of the village. Finds of elaborate early Christian carved stones dating to the 8th–9th centuries (including one with an inscription), in and around the churchyard, had long suggested that Portmahomack was the site of an important early church in the sixth seventh century. It had apparently been defaced by 1872 during land reclamation, but in Crawford's opinion there may be some traces of the Roman camp still visible or to be discovered.
Монастырь
Портмахомак – алғашқы расталған пиктік монастыры орналасқан жер және 1994-2007 жылдар аралығында Мартин Карвер (1941 ж.т.) басқарған Шотландиядағы ең ірі археологиялық зерттеулердің бірі. 13 жылдық зерттеудің негізгі назары қолданыстан шыққан Әулие Колман шіркеуінің айналасындағы алқаптарға аударылды. Археологтар ерте ортағасырлық қоршау арығы, жерлеу орны, тас шіркеудің қалдықтары және пиктік стильдегі оюлы тас сынықтарын тапты. Екі жүзден астам мүсін табылды, олардың кейбіреулері өртеу іздері бар қабатта сынып қалған, бұл монастырлық ғимараттар шамамен 800 жылы викингтер шабуылы кезінде күшпен қиратылғанын көрсетеді. Қазіргі қалпына келтірілген ғимарат, бірнеше жыл бос тұрғаннан кейін мұражай ретінде пайдалануға бейімделді, археологиялық зерттеулер оның өзінің маңызды ескерткіш екенін, көп кезеңді құрылыс екенін көрсетті, ең көне бөлігі (крипттің шығыс қабырғасы) 9 ғасырда салынған. Жаңартылған шіркеудегі мұражай мен келушілер орталығын Тарбат тарихи қоры басқарады. Жергілікті монастырь маңындағы ежелгі орларды зерттеу барысында жүргізілген соңғы зерттеулер 140-590 жылдар аралығындағы органикалық үлгілерді анықтады. Арықпен қоршалған аймақ "елді мекен, қолөнер орталығы және/немесе пиктік қауымның орталығы" болуы мүмкін, ол Порт-а-Шайстеллдегі болжамды римдік бекінісімен байланысты.
Portmahomack is the site of the first confirmed Pictish monastery and the subject between 1994 and 2007 of one of the largest archaeological investigations in Scotland directed by Martin Carver (b. 1941). The fields surrounding the redundant St Colman's church were the focus of the 13 year investigation. What the archaeologists uncovered were: an early medieval enclosure ditch, burial ground, remnants of a stone church, and carved stone fragments in the Pictish style. Over two hundred pieces of sculpture have been found, some of it broken up in a layer of burning suggesting that the monastic buildings were violently destroyed, possibly in a Viking raid, about the year 800. The present restored building, adapted to house a museum after lying empty for a number of years, has been shown by archaeological investigation to be itself a monument of great interest, of multi phase construction, the oldest part (the east wall of the crypt) having been built as early as the 9th century. The museum and visitor centre in the remodeled parish church is managed by the Tarbat Historic Trust. Recent research on the ancient trench around the local monastery found organic samples in the date range from 140 AD to 590 AD. The area enclosed by the ditch may have been a "settlement, craft working centre and/or hub of a Pictish community", connected to the possible Roman fortification in Port a Chaistell.
Жергілікті шайқастар
Тарбат-Несс шайқасы – Торфинн, Кейтнесс графы (жарл) мен Шотландия королі арасында шамамен 1030-1040 жылдары өткен құрлықтағы шайқас. 1480 жылдары Тарбат шайқасында Стратнавер Маккей тайпасынан келген шабуыл жасаушылар тобы Тарбат шіркеуінде Росс тайпасымен қоршалып алынды, олар шіркеуді өртеп жібермес бұрын көптерін өлтірді.
The Battle of Tarbat Ness was a land battle fought (c 1030–1040) between Thorfinn the Mighty, Earl (Jarl) of Caithness and the King of Scotland. In the Battle of Tarbat in the 1480s, a raiding party from the Clan Mackay of Strathnaver were cornered in the Tarbat church by the Clan Ross, who killed many of them before setting fire to the church.
Балық және кеме қатынасы
17 ғасырда треска, скат, палтус, лобстер және турбот 18 ғасырдың соңына дейін көп мөлшерде ауланды. 100-ден астам кеме осы порттан астық экспорттағандығы хабарланды. Шамамен 1850-1890 жылдар аралығында сельдь экспорты ең жоғары деңгейге жетті, бұл аймаққа жұмыс орындарын көбейтіп, гүлдену әкелді. 19 ғасырдың соңында аймақтағы бумен жүретін траулерлердің санының артуы сельдь балық аулау өнеркәсібінің төмендеуіне себеп болды. Портмахомактан оңтүстікке қарай Балинтор портының салынуы да Портмахомактағы кемелер қозғалысының азаюына әсер етті. 1930 жылдары порттан астық экспорты тоқтатылды.
During the 17th century, cod, skate ling, halibut, lobsters and turbot were fished in great quantities until the end of the 18th century. Over 100 ships are reported to have exported grain from the harbor. Herring exports peaked between 1850 and 1890, and brought increased employment and prosperity to the region. At the end of the 19th century, the growing number of steam trawlers in the area led to the decline of the herring industry. The construction of the Balintore harbour, south of Portmahomack, also contributed to reduced shipping activity at Portmahomack. The export of grain from the harbor ended during the 1930s.
Туристік нысан
Бүгінде Портмахомак өзінің дәстүрлі порты, жүзу жағажайлары, гольф, дельфиндерді қадағалау, балық аулау және басқа да су спорты түрлерімен танымал туристік орынға айналған. Оның тұрақты халқы 500-600 адамды құрайды. Бұрынғы приход шіркеуіндегі Тарбат ашу орталығында (Tarbat Discovery Centre), көрмелерді ұйымдастырумен айналысатын Хиггинс Гарднер және Партнерлер компаниясының жобасы бойынша, жергілікті тарихқа арналған көрмелер мен шіркеудің ішінде және шіркеу аумағындағы егістік жерлерде бірнеше маусым бойы жүргізілген қазба жұмыстарынан табылған көптеген заттар қойылған. Сондай-ақ, мұнда Жаңа Зеландияның соғыс жылдардағы премьер-министрі Питер Фрейзерге қатысты естеліктер жинақталған Питер Фрейзер мұрағаты да орналасқан. Ол Портмахомақтан 7 миль (11 км) қашықтықтағы Хилл оф Ферн (Hill of Fearn) ауылында дүниеге келген және өскен. Осы мұрағатта пиктілік тас мүсіндерінің үлкен коллекциясы бар, олардың көптегені дін қызметкерлерінің, фантастикалық және нақты жануарлардың, «кельт» өрнектері мен кілт тәрізді мотивтердің және басқа да суреттермен әдемі безендірілген. Шіркеудің батыс жағындағы үлкен әрі күрделі қоңырау мұнарасы 17-шы ғасырдың соңында немесе 18-шы ғасырдың басында салынған және ерекше көзге түсетін ерекшелік болып табылады. Портмахомақтан табылған маңызды пиктілік оюлы тастардың бір бөлігі Эдинбургтағы Шотландия мұражайында (Museum of Scotland) көрсетілген, ал олардың көшірмелері Тарбат ашу орталығында сақталған. Портмахомақтағы тағы екі маңызды тарихи ғимарат – 17-шы ғасырдың соңында және 1779 жылы салынған, портқа қарап тұрған «гирналдар» (қоймалар), қазірде тұрғын үйлерге айналдырылған. Олардың бірі Шотландияда сақталған ең көне ғимараттардың бірі болып есептеледі. Сонымен қатар, ауылдың жағалауында 18-ші/19-шы ғасырдың басында салынған бірнеше тартымды үйлер орналасқан.
Today, Portmahomack is a tourist destination with its traditional harbour, swimming beach, golf, dolphin watching, fishing and other watersports. It has a permanent population of between 500 and 600 residents. In the former parish church the Tarbat Discovery Centre, designed by exhibition consultants Higgins Gardner & Partners, houses displays on local history, and many of the finds from several seasons of excavation within the church itself, and in the fields surrounding the churchyard. It also houses the Peter Fraser Archive of memorabilia relating to Peter Fraser, wartime prime minister of New Zealand, who was born and grew up in Hill of Fearn, 7 mile (11 km) distant from Portmahomack. Notable among these are a large collection of fragments of Pictish stone sculpture, many of them superbly carved with figures of ecclesiastics, fantastic and realistic animals, 'Celtic' interlace and key pattern, and other motifs. The large elaborate late seventeenth or early eighteenth century bell turret on the west gable of the church is an unusual and distinctive feature. Some important Pictish carved stones from Portmahomack are on display in the Museum of Scotland, Edinburgh with replicas in the Tarbat Discovery Centre. Two other important historic buildings in Portmahomack are adjoining 'girnals' (storehouses), built in the late 17th century and 1779, overlooking the harbour (restored as housing). The former is one of the oldest such buildings to survive in Scotland. The village also features a number of attractive 18th/early 19th century houses lining the shore.