Кіріспе
Исаның денесі иллюзорлық болған деген көзқарас. Христиан дінінің тарихында доцетизм (dokeĩn "көріну", dókēsis "көрініс, ойша тудырылған образ") – Исаның құбылысы, оның тарихи және денелі болуы, және ең бастысы Исаның адамдық бейнесі, ешқандай нақты шындықсыз, тек сыртқы көрініс болды деген еретикалық ілім. Бұл, Исаның тек адам болып көрінгені және оның адамдық пішіні – иллюзия болды деген сенім ретінде кеңінен түсіндіріледі. Δοκηταί Dokētaí ("Иллюзияшылар") деген сөз Исаның адамдығын жоққа шығарған ерте топтарға қатысты қолданылды. Алғаш рет Антиохия епискобы Серапионның (197–203) хатында, Петірдің Ізгі хабарында осы ілімді тапқаннан кейін пайда болды. Ол бұл ілімді Розустағы христиан қауымы қолданғанын анықтады және кейіннен оны жалған деп айыптады. Бұл, "Сөз ет болып келді" деген Ізгі хабардағы сөйлемнің мағынасы – бейнелі ме, әлде тура мағынада түсіндірілуіне байланысты туған теологиялық даулардың нәтижесі болды. Доцетизм 325 жылы Никеяның бірінші соборында толығымен қабылданбады және Католик шіркеуі, Шығыс православие шіркеуі, Александрияның копт православие шіркеуі, Армения апостол шіркеуі, Эфиопия православие тевахедо шіркеуі, сондай-ақ осы алғашқы шіркеу соборларының қаулыларын қабылдап, ұстанатын көптеген протестанттық конфессиялар – мысалы, реформатор баптистер, реформатор христиандар және барлық Тринитарлық христиандар оны еретикалық деп есептейді.
In the history of Christianity, docetism (from the dokeĩn "to seem", dókēsis "apparition, phantom") is the heretical doctrine that the phenomenon of Jesus, his historical and bodily existence, and above all the human form of Jesus, was mere semblance without any true reality. Broadly it is taken as the belief that Jesus only seemed to be human, and that his human form was an illusion. The word Δοκηταί Dokētaí ("Illusionists") referring to early groups who denied Jesus's humanity, first occurred in a letter by Bishop Serapion of Antioch (197–203), who discovered the doctrine in the Gospel of Peter, during a pastoral visit to a Christian community using it in Rhosus, and later condemned it as a forgery. It appears to have arisen over theological contentions concerning the meaning, figurative or literal, of a sentence from the Gospel of John: "the Word was made Flesh". Docetism was unequivocally rejected at the First Council of Nicaea in 325 and is regarded as heretical by the Catholic Church, Eastern Orthodox Church, Coptic Orthodox Church of Alexandria, Armenian Apostolic Church, Ethiopian Orthodox Tewahedo Church, and many Protestant denominations that accept and hold to the statements of these early church councils, such as Reformed Baptists, Reformed Christians, and all Trinitarian Christians.
Анықтамалар
Доцетизм – Исаның денесі болмаған немесе тек сырттай ғана болған деген еретикалық ілім. "Доцетикалық" термині бұлыңғыр мағынаға ие. Оның екі түрі кеңінен белгілі болды. Маркионизм сияқты бір түрінде, Мәсіхтің құдайлығы соншалық, ол адам бола алмайды, себебі Құдайдың материалдық денесі болмаған, демек, физикалық азап тартқаны мүмкін емес. Иса тек ет пен қаннан тұратын адамдай көрінді; оның денесі – иллюзия ғана. Доцетизмде айыпталған басқа топтар Исаның адам болғанын мойындады, бірақ Мәсіх – жеке бір құдайлық нәрсе, ол Исаның шомылуы кезінде көгершін түрінде оның денесіне кіріп, оған кереметтер жасауға күш берген және айқышқа шегеленгенде оны тастап кеткен.
Христиология және теологиялық әсерлері
Доцетизмнің христиандық ішінде пайда болуы түсініксіз. Эрнст Кесман 1968 жылы Жаһанна хабарының Христологиясын «наив доцетизм» деп анықтады. Соңынан болған пікір таласы тоқтап қалды, себебі «доцетизм» термині, «гностицизм» сияқты, пікір таласының діни-тарихи аясында анықталуы қиын екендігі анық болды. Кейде оның бастауы нетерродоксальды иудаизмнен немесе Шығыс және грек философияларынан шыққан деген пікірлер айтылады. Яһуди христиандығымен байланысы болған деп есептелуі, яһуди христиандарының (иудей) монотеизмнің бұзылмауына қатысты алаңдаушылықтарын көрсетеді. Доцетикалық пікірлер өте ерте заманнан бері тараған сияқты, себебі 1 Жохан 4:2 оларды нақты түрде жоққа шығарады. Бірінші ғасырдың кейбір христиандық топтары доцетикалық түсіндірмелерді, христиандық ілімдерді түрлі діндердің құдай туралы ойлау әдісіне сәйкес ету үшін жартылай дамытты. Александриялық Клименттің теологиясын сынаған Фотий, өзінің «Мириобиблон» еңбегінде Клименттің көзқарастары Мәсіхтің мәніне қатысты доцетикалық көзқарасты бейнелейді деп санайды, былай деп жазады: «[Климент] Сөздің денеге енбегенін, тек солай көрінетінін елестетеді». (ὀνειροπολεῖ καὶ μὴ σαρκωθῆναι τὸν λόγον ἀλλὰ δόξαι.) Климент заманындағы кейбір даулар Мәсіхтің Адамның мұрагерлері ретінде адамзаттың «психикалық» денесін қабылдады ма, әлде қайта тірілудің «рухани» денесін қабылдады ма деген мәселе төңірегінде болды. Доцетизм бірінші мыңжылдықтан кейін жоғалып кетті. Антиохиялық Игнатий қарсылық білдірген қарсыластар көбінесе монофизит доцетистер деп есептеледі. Шамамен 110 жылы Смирналықтарға жазған хатында 7:1-де былай деп жазады: Олар Евхаристиядан және дұғадан бас тартады, себебі олар Евхаристияны біздің Құтқарушымыз Иса Мәсіхтің біздің күнәларымыз үшін азап көрген және Әкесінің игілігімен қайта тірілген денесі деп мойындамайды. Құдайдың сыйына сенбегендер дау-дамасынан жоғалады. Бұл сипаттамалар монофизит аясына сәйкес келсе де, ғалымдардың көпшілігі Игнатий екі бағытта күрескенін – бірі яһудилік, екіншісі доцетикалық – санайды; аздаған ғалымдар ол иудаизм мен доцетизмді араластырған топқа қатысты деп есептейді. Дегенмен, кейбіреулер шіркеулерге нақты доцетизм қауіп төндіргеніне күмән келтіреді, оның орнына ол тек яһудилық өмір салтын ұстанған христиандарды сынады немесе оның сын ескертпелері эбиониттерге немесе Керинфтік иеленуші Христеологияға бағытталған, оған сәйкес Мәсіх – Исаны уақытша иеленген көктегі рух болды.
They abstain from the Eucharist and from prayer, because they confess not the Eucharist to be the flesh of our Saviour Jesus Christ, which suffered for our sins, and which the Father, of His goodness, raised up again. They who deny the gift of God are perishing in their disputes. While these characteristics fit a Monophysite framework, a slight majority of scholars consider that Ignatius was waging a polemic on two distinct fronts, one Jewish, the other docetic; a minority holds that he was concerned with a group that commingled Judaism and docetism. Others, however, doubt that there was actual docetism threatening the churches, arguing that he was merely criticizing Christians who lived Jewishly or that his critical remarks were directed at an Ebionite or Cerinthian possessionist Christology, according to which Christ was a heavenly spirit that temporarily possessed Jesus.
Доцетизм және Мәсіх туралы аңыз теориясы
Артур Дрюс 1909 жылы "Христос мифы" (Die Christusmythe) атты еңбегін жариялағаннан бері доцетистік теориялар мен Мәсіхтің миф екендігі туралы қазіргі заманғы идея арасында кейде байланыс орнатылып келеді. Шейлер Мэтьюс Дрюс теориясын "қазіргі заманғы доцетизм" деп атады. Фредерик Корнуоллис Конибир кез келген байланысты доцетизмді дұрыс түсінбеу нәтижесі деп есептеді. Бұл идея классик Майкл Гранттың 1977 жылы Иса туралы дәлелдерді талқылауында қайта көтерілді, ол тарихи Исаға қатысты қазіргі күмәндік көзқарасты ежелгі доцетистік идеямен – Иса тек "денеде" дүниеге келгендей болғандығымен – салыстырды. Қазіргі заманғы теорияның жақтаушылары "тек сияқты" деген сөзді алып тастады.