Кіріспе

Христиандық сенімнің алғашқы мәлімдемесі

Апостолдардың сенімі (лат. Symbolum Apostolorum немесе Symbolum Apostolicum), кейде Апостолдық сенім немесе Апостолдардың символы деп аталады, христиандық сенім немесе "сенім символы" болып табылады. Бұл сенім 5 ғасырда Галлияда 4 ғасырғы Көне Римдік сенімнің дамуы ретінде пайда болған. Ол 8 ғасырдан бері латын діни рәсімдерінде, сондай-ақ Батыс христиандығының әртүрлі қазіргі тармақтарында, оның ішінде Католик шіркеуінің, лютерандық, англикандық, пресвитериандық, моравиандық, методистік және конгрегациялық шіркеулердің қазіргі діни рәсімдері мен катехизисінде қолданылып келеді. Бұл 381 жылы қабылданған Никея-Константинопольдік сенімнің толық нұсқасынан қысқарақ, бірақ оның құрылымы әлі де үштік болып табылады, Құдай Әкеге, Құдай Ұлға және Құдай Киелі Рухқа сенуді растайтын бөлімдері бар. Ол Никеялық сенімде анықталған кейбір Христологиялық мәселелерді қарастырмайды. Сондықтан ол Исаның да, Киелі Рухтың да құдайлығы туралы ештеңе айтпайды. Осы себепті, орта ғасырлық латын дәстүрінде Никеялық сенімнен бұрын пайда болған деп есептелген. "Апостолдардың сенімі" термині алғаш рет 390 жылы Милан Синодының хатында айтылған, он екі апостолдың әрқайсысы сенімнің он екі бабына бір баптан үлес қосқан деген сенімге сілтеме жасалған.

Тарих

Латын тіліндегі symbolum сөзін "иман" мағынасында қолдану, грек тіліндегі σύμβολον мағынасынан, "таныстыру үшін қолданылатын белгі немесе таңба" деген мағынада алғаш рет 3 ғасырдың ортасында, Киприан мен Фирмилианның хат алысып жазуларында кездеседі. Символ Апостоликум термині алғаш рет 390 жылы Миландағы собордан Рим папасы Сирикийге жазылған Амвросийдің хатында айтылады. Амвросий мұнда "Апостолдық иман" деп аталатын Римнің ежелгі иманды атап көрсетіп, оны Рим шіркеуінің сақтап келген және таза ұстаған имандық белгісі деп сипаттайды. Бұл иманның елшілердің бірлесіп құрғандығы, әрқайсысының он екі қағиданың бірін қосқандығы туралы әңгіме сол кезде-ақ кеңінен таралған. Ең ерте формула Testamentum in Galilaca D[ominus] N[oster] I[esu] Christi деп аталады, ол 150 және 180 жылдар аралығында жазылған. Бұл формулада былай делінген: "[Мен сенемін] толық билігі бар Әкеге, және құтқарушымыз Иса Мәсіхке, және Киелі Рухқа, Қамқоршыға, киелі шіркеуге және күнәлардың кешірілуіне". Көріп отырғанымыздай, бұл формулада Римнің ежелгі имандылығының Христологиялық бөлігі жоқ. Апостолдық иманға енген жекелеген сенімдер, тіпті Ежелгі Рим Символында кездеспегендері де, Ириней, Тертуллиан, Новациан, Марцелл, Руфин, Амвросий, Августин, Никетас және Евсевий Галлдың жазбаларында кездеседі. Апостолдық иманның ең ерте нұсқасы 710-714 жылдар аралығында жазылған Пирминнің "De singulis libris canonicis scarapsus" (Канондық кітаптардан үзінділер) еңбегінде табылды. Беттенсон мен Маундер оның алғаш рет 750 жылғы "Dicta Abbatis Pirminii de singulis libris canonicis scarapsus" (Пирмин аббаттың канондық кітаптардан үзінділері) еңбегінен алынғанын айтады. Қазіргі Апостолдық иман деп танылатын мәтін, ең алдымен, 5 ғасырдың ортасында Оңтүстік Галлияда жасалған. Рицтік Фауст осыған ұқсас иманды жазған, бірақ Фауст жазған түпнұсқа мәтінді нақты анықтау мүмкін емес. 5 ғасырдың соңында жазылған нұсқада тек бір айырмашылық бар: infera сөзі inferos сөзінің орнына қолданылған. Дегенмен, Ежелгі Рим имандылығы 4-7 ғасырлар бойы Рим шіркеуінің стандартты діни мәтіні болып қала берді. Ол тек 8 ғасырдың соңында, өзінің иеліктерінде оны енгізген Карл Ұлы тұсында "Галлиялық" нұсқасымен ауыстырылды. "κατέβη εἰς τὰ κατώτερα μέρη τῆς γῆς" ("ол жердің төменгі аймақтарына түсті") деген сөз тіркесі алғаш рет Руфинның (411 ж. ө.ж.) екі нұсқасының бірінде, Аквилея имандылығында пайда болды, содан кейін 650 жылға дейін иманның ешқандай нұсқасында қайта пайда болмады. Сол сияқты, әулиелердің қарым-қатынасы туралы сілтемелер Ежелгі Рим Символында да, Никей имандылығында да жоқ. Құдайды "аспан мен жерді жаратқан" деп атау 325 жылғы Никей имандылығында жоқ, бірақ ол 381 жылғы Никей-Константинополь имандылығының кеңейтілген нұсқасында бар. Шығыс православие шіркеуі Апостолдық иманды қолданбайды, себебі оның ешбір қағидасына қарсы емес, бірақ Никей христиандығын анықтау үшін қажетті оқшаулаулар бар. Флоренция соборында (1431-1449 жж.) православиелік делегаттар Апостолдық иманды он екі елшіге жатқызған батыс дәстүріне қарсылық білдірді. Бұл дәстүрдің тарихи тұрғыдан негізсіз екенін Лоренцо Валла да көрсетті. Рим шіркеуі бұл мәтіннің елшілердің өзіне тән екенін айтпайды, оның орнына Рим катехизимі "Апостолдық иман деп аталады, өйткені ол елшілердің имандылығының дұрыс қорытындысы деп саналады" деп түсіндіреді.

Батыс христиандықта литургиялық қолдану

Апостолдық Символ батыс христиан қауымдарында бірнеше литургиялық рәсімдерінде, әсіресе крещение (шомылу) және Евхаристия рәсімдерінде тікелей немесе сұрақтар түрінде қолданылады.

Евхаристиялық рәсім

2002 жылғы басылымнан бастап Апостолдық Символ Рим Миссалына балама ретінде енгізілді, онда былай делінген: «Никея-Константинополь Символының орнына, әсіресе Ұзақ ораза мен Пасха уақытында, Рим шіркеуінің крещение Символы ретінде Апостолдық Символ қолданылуы мүмкін». Бұрын Никеялық Символ – Миссальда Месса кезінде қолдануға берілген жалғыз сенім білдіру болды, балаларға арналған Мессадан басқа; бірақ кейбір елдерде Апостолдық Символды пайдалануға рұқсат берілген еді.

Қасиетті сағат

Апостолдардың Символы англикандық таңғы және кешкі құлшылықтарда (Евенсонг) қолданылады. Ол Ән-құдайлар оқылғаннан немесе айтылғаннан кейін оқылады, және қауымның дәстүрлі түрде алтарга қарауының жалғыз бөлігі болып табылады, егер олар хордың ішінде көлденең отырса. Эпископальдық шіркеу (АҚШ) таңғы және кешкі дұғаларда Апостолдардың Символын қолданады. Римдік Бревиардың ережелерін 1955 жылы Папа Пий XII жеңілдеткенге дейін, Апостолдардың Символы таңғы және бірінші сағаттың басында, комплименттің соңында, сондай-ақ кейбір прецестерде ("Раббым, мейірім қыл") және "Біздің Әкеміз" дұғаларымен бірге, Адвент және Ораза айларының белгілі күндерінде оқылған.

Өтірік айту

Апостолдардың Иман Жарғысын немесе Никея-Константинополь Иман Жарғысын оқу ішіралық кешірім алу үшін талап етіледі.

Лютеран шіркеуі

Лютердің "Кішкентай катехизисіне" жазған алғы сөзінде, ол лютеран шіркеуінің символикалық құжаттарын қамтитын "Конкорд кітабының" бір бөлігі болып табылады, онда Символ, Десятина және Иеміздің дұғасын жаттап алу ұсынылады.

Дания шіркеуі

Дания шіркеуі осы сенімді бастау ретінде, "Біз Құдайға сенеміз және т.б." деген жолдың алдында, шомылдыру уәделерінен алынған "Біз шайтанды және оның барлық істерін, сондай-ақ оның барлық жаратылыстарын теріске шығарамыз" деген фразаны қолдана бастады. Бұл, көбінесе, даниялық пастор Грунтвигтің ықпалының нәтижесі. Den apostolske trosbekendelse [da] қараңыз.

Музыкалық күйлер

Symbolum Apostolorum мотеті түрінде музыкалық орындалуы сирек кездеседі. Ағылшын композиторы Роберт Уилкинсон (шамамен 1515 ж. қайтыс болған) «Иса autem transiens» атты он үш дауысты канон жазды, ол Символ мәтінін қамтитын Итон хор кітабына енді. 1540 жылы француз композиторы Ле Брунг бір латын үлгісін, ал 1578 жылы испан композиторы Фернандо де лас Инфантас екі үлгіні жариялады. Мартин Лютер 1524 жылы Апостолдардың Сенімінің парафразы ретінде, «Біз бәріміз бір Құдайға сенеміз» деп аударылатын гимн жазды. 1957 жылы Уильям П. Латем «Credo (Апостолдардың Сенімінің метрикалық нұсқасы)» атты шығармасын SATB аранжировкасында, ұлдар мен ерлер дауысына сәйкес жазды. 1979 жылы үшінші орденді францискан Джон Майкл Талбот «Creed» әнін «The Lord's Supper» альбомына жазды. 1986 жылы Грэм Кендрик Апостолдардың Сеніміне негізделген «Біз Құдай Әкеге сенеміз» атты танымал ән жариялады. Петраның 1990 жылғы «Beyond Belief» альбомындағы «Creed» әні Апостолдардың Сеніміне еркін негізделген. GIA Publications 1991 жылы Апостолдардың Сеніміне тікелей негізделген «Мен Құдайға сенемін» атты гимн мәтінін жариялады. Ол Уэльс, Нидерланды және Ирландияның әнұрандарымен орындалды. Рич Муллинс пен Бикер де Муллинстің 1993 жылғы «A Liturgy, a Legacy, & a Ragamuffin Band» альбомында шыққан «Creed» атты музыкалық үлгіні құрастырды. Айта кетейік, Муллинстің нұсқасында «бір қасиетті католик шіркеуі» деген сөз «бір қасиетті шіркеу» деп ауыстырылған. Integrity Music, «Hosanna! Music» сериясы аясында, 1993 жылы «Be Magnified» атты жанды құлшылық альбомын шығарды, онда Рэнди Ротвелл құлшылық жетекшісі болды және Рэнди Ротвелл Бербанк жазған «Апостолдардың Сенімі» атты көтеріңкі, ынталы гимн енді. Newsboys 2013 жылы «Restart» альбомында «We Believe» әнін жариялады. Ол Billboard Music Award сыйлығына «Жылдың үздік христиан әні» номинациясы бойынша ұсынылды. 2014 жылы Hillsong «No Other Name» альбомында «This I Believe (The Creed)» деген атпен Апостолдардың Сенімінің нұсқасын жариялады. Кит пен Кристин Гетти 2016 жылы «Facing a Task Unfinished» альбомында «We Believe (Apostle's Creed)» деген атпен Апостолдардың Сенімін жариялады.