Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сенім мәлімдемесі
Statement of belief
a statement of belief
Сеніміңізді білдіру, сенім мойындауы, рәміз немесе сенім туралы мәлімдеме – бұл қауымның (көбінесе діни қауымның) ортақ сенімдерін, оның негізгі ұстанымдарын қамтитын және тақырыптар бойынша құрылымдалған мәлімдемесі.
A creed, also known as a confession of faith, a symbol, or a statement of faith, is a statement of the shared beliefs of a community (often a religious community) in a form which is structured by subjects which summarize its core tenets.
Тарих
Христиан дініндегі ең ерте белгілі ақида – "Иса – Раббымыз", ол апостол Пауылдың жазбаларында пайда болған. Ең маңызды және кеңінен қолданылатын христиандық ақидаларының бірі – Никейлік ақида, ол алғаш рет 325 жылы Никей кеңесінде Мәсіхтің құдайлығын бекіту үшін қалыптастырылды және 381 жылы Константинополь кеңесінде үштік құдайды толық бекіту үшін қайта қарастырылды. 431 жылы бұл ақида Халкидон анықтамасымен одан әрі бекітілді, ол Мәсіх туралы ілімді нақтылады. Апостолдар ақидасы, тағы бір ерте ақида, үштік құдай, құдайдың бойға бітуі, айқышқа іліну және қайта тірілу туралы қысқаша мәлімет береді, ол батыс христиандығында кең таралған және христиандық құлшылықтарында жиі қолданылады. Кейбір христиандық конфессиялар мұндай ақидаларды қолданбайды. Ислам теологиясында "ақида" сөзіне ең жақын термин – ʿaqīdah (عقيدة).
The earliest known creed in Christianity, "Jesus is Lord", originated in the writings of Paul the Apostle. One of the most significant and widely used Christian creeds is the Nicene Creed, first formulated in AD 325 at the First Council of Nicaea to affirm the deity of Christ and revised at the First Council of Constantinople in AD 381 to affirm the trinity as a whole. The creed was further affirmed in 431 by the Chalcedonian Definition, which clarified the doctrine of Christ. The Apostles Creed, another early creed which concisely details the trinity, virgin birth, crucifixion, and resurrection, is most popular within western Christianity, and is widely used in Christian church services. Some Christian denominations do not use any of those creeds. In Islamic theology, the term most closely corresponding to "creed" is ʿaqīdah (عقيدة).
Терминология
Сенімі деген сөз ерекше түрде діни ғұрыптың бір бөлігі ретінде оқылатын қысқаша мәлімдеме үшін қолданылады. Бұл термин латын тіліндегі "credo" – "Мен сенемін" деген сөзден ағылшын тіліне ауыстырылған, ол Апостолдардың және Никейлік сенімінің латын мәтіндерінің бастауы. Сенім кейде осы сөздің арнайы мағынасында "символ" деп аталады (бұл мағынада бұл сөз алғаш рет орта ғасырдың соңында ағылшын тіліне енгізілген), латынша "symbolum" – "символ" (Symbolum Apostolorum = "Апостолдардың Символы", дәстүрлі Никейлік сенімнің қысқартылған нұсқасы) және грекше "symbolon" – "белгі, құпия сөз" сөздерінен кейін пайда болған. Протестанттық дәстүрдегі кейбір сенім білдірулері "сенім жариялаулары" немесе жай ғана "жариялау" деп аталады (мысалы, Хельветтік жариялау). Евангелисттік протестантизмде "доктриналық мәлімдеме" немесе "доктриналық негіз" терминдері жиі қолданылады. Доктриналық мәлімдемелерге, әсіресе "Кинг Джеймс ғана" қозғалысының фундаменталистік шіркеулерінде, лекциялық оқулар мен Библияның аудармаларына қатысты ұстанымдар кіруі мүмкін. Сенім термині кейде христиандық емес діндердегі ұқсас ұғымдарға дейін кеңейтіледі; сондықтан исламдағы "ʿaqīdah" (сөзбе-сөз "байланыс, байланыстыру") ұғымы көбінесе "сенім" деп аударылады.
The word creed is particularly used for a concise statement which is recited as part of liturgy. The term is anglicized from Latin credo "I believe", the incipit of the Latin texts of the Apostles' Creed and the Nicene Creed. A creed is sometimes referred to as a symbol in a specialized meaning of that word (which was first introduced to Late Middle English in this sense), after Latin symbolum "creed" (as in Symbolum Apostolorum = the "Apostles' Creed", a shorter version of the traditional Nicene Creed), after Greek symbolon "token, watchword". Some longer statements of faith in the Protestant tradition are instead called "confessions of faith", or simply "confession" (as in e. g. Helvetic Confession). Within Evangelical Protestantism, the terms "doctrinal statement" or "doctrinal basis" tend to be preferred. Doctrinal statements may include positions on lectionary and translations of the Bible, particularly in fundamentalist churches of the King James Only movement. The term creed is sometimes extended to comparable concepts in non Christian theologies; thus the Islamic concept of ʿaqīdah (literally "bond, tie") is often rendered as "creed".
Христиандық
Христиан дінінде алғашқы сенім білдірілімі 325 жылы Никеялық сенім белгісі болды. Ол христиандық сенімнің негіздерін қысқаша баяндап, сенушілерді жалған ілімдерден қорғау үшін қабылданды. Протестантизм мен евангелистік христиандық ағымдарының әртүрлі христиандық тармақтары өздерінің бірдей тармақтарындағы шіркеулер арасындағы бірлікке негіз ретінде сенім білдірілімдерін жариялады. Көптеген христиан конфессиялары сенім білдірілімдерін толыққанды жасауға тырыспады, демек, кейбір маңызды емес мәселелерде түрлі пікірлерге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, кейбір шіркеулер қажет болған жағдайда сенім білдірілімдерін қайта қарауға дайын. Баптистердің "сенім білдірілімдерінде" Лондон баптистерінің бірінші конфессиясынан (1646 жылғы қайта қарастырылған басылымы) алынған мынандай ереже жиі кездеседі:
The first confession of faith established within Christianity was the Nicene Creed by the Early Church in 325. It was established to summarize the foundations of the Christian faith and to protect believers from false doctrines. Various Christian denominations from Protestantism and Evangelical Christianity have published confession of faith as a basis for fellowship among churches of the same denomination. Many Christian denominations did not try to be too exhaustive in their confessions of faith and thus allow different opinions on some secondary topics. In addition, some churches are open to revising their confession of faith when necessary. Moreover, Baptist "confessions of faith" have often had a clause such as this from the First London Baptist Confession (Revised edition, 1646):
"Біз қазірдің өзінде тек ішінара білеміз және білуге ниеттенген, іздеген көптеген нәрселерден бейхабар екенімізді мойындаймыз. Егер біреу бізге Құдай Сөзінен біз көре алмайтын нәрсені көрсетсе, біз оған және Құдайға алғыс айтуға тиіспіз."
Also we confess that we now know but in part and that are ignorant of many things which we desire to and seek to know: and if any shall do us that friendly part to show us from the Word of God that we see not, we shall have cause to be thankful to God and to them.
Қауымнан шығару
Қауымнан шығару – Құдай сөзінде мүшелердің шіркеудің иманға келген жарияланымын құрметтемеген және тәубе етуге ниеті жоқ жағдайда қолданылатын тәжірибе. Бұл барлық христиан дінтерінде кездеседі және мұның мақсаты – адасқандардың үйретулері мен діннен тайып кетудің зиянды салдарынан сақтану.
Excommunication is a practice of the Bible to exclude members who do not respect the Church's confession of faith and do not want to repent. It is practiced by all Christian denominations and is intended to protect against the consequences of heretics' teachings and apostasy.
Дінсіз христиандар
Кейбір христиан конфессиялары діни сенімдерін жарияламайды. Бұл ұстаным көбінесе «кредосыздық» деп аталады. Анабаптизм 16 ғасырғы радикалды реформациядан бастау алып, «Кредо жоқ, тек Киелі кітап/Жаңа өсиет» дегенді ұстанатын бірнеше секталар мен конфессияларды тудырды. Бұл католик және протестант дін өкілдерінен анабаптистерді қудалаудың жиі кездесетін себебі болды. Бүгінде анабаптистердің топтарына амиштер, гуттер, меннониттер, Шварцнау бауырлары (Бауырлар шіркеуі), Ривер бауырлары, Брудерхоф және Апостолдық христиан шіркеуі жатады. Жетінші күнді адвентистер де осы көзқараспен келіседі. Діни достар қоғамы, квакерлер деп танылатын топ 17 ғасырда құрылған және сонымен қатар кредосыз болып табылады. Олардың пікірінше, мұндай формальды құрылымдар – жазба сөздер, биік шпильді шіркеулер немесе дін қызметкерлерінің иерархиясы болсын – қауымдық қарым-қатынастар мен Құдаймен ортақ байланысты алмастыра алмайды. Кредоны қолдануға қатысты ұқсас күдіктерді Реставрация қозғалысы мен оның ұрпақтары, Христиан шіркеуі (Мәсіхтің шәкірттері), Мәсіх шіркеулері және Мәсіхтің христиан шіркеулері мен шіркеулерінде де кездестіруге болады. Реставрацияшылар «Мәсіхтен басқа кредо жоқ» деп мойындайды. Ехоба куәгерлері «кредоларды жаттап алуды немесе қайталап айтуды» «Иса айтқандарды іске асырумен» салыстырады.
Some Christian denominations do not profess a creed. This stance is often referred to as "non creedalism". Anabaptism, with its origins in the 16th century Radical Reformation, spawned a number of sects and denominations that espouse "No creed, but the Bible/New Testament". This was a common reason for Anabaptist persecution from Catholic and Protestant believers. Anabaptist groups that exist today include the Amish, Hutterites, Mennonites, Schwarzenau Brethren (Church of the Brethren), River Brethren, Bruderhof, and the Apostolic Christian Church. The Seventh day Adventist Church also shares this sentiment. The Religious Society of Friends, the group known as the Quakers, was founded in the 17th century and is similarly non creedal. They believe that such formal structures, “be they written words, steeple houses or a clerical hierarchy,” cannot take the place of communal relationships and a shared connection with God. Similar reservations about the use of creeds can be found in the Restoration Movement and its descendants, the Christian Church (Disciples of Christ), the Churches of Christ, and the Christian churches and churches of Christ. Restorationists profess "no creed but Christ". Jehovah's Witnesses contrast "memorizing or repeating creeds" with acting to "do what Jesus said".
Христиандық сенімдер
Бірнеше дін сенімдері христиан дінінде пайда болды. 1 Коринфтерге 15:3–7 Исаның өлімі мен қайта тірілуі туралы ерте сенімді қамтиды, оны Пауыл қабылдаған болуы мүмкін. Көптеген дінтанушылар бұл сенімнің Исаның өлімінен кейін бес жылдан аспайтын уақытта пайда болғанын айтады, бұл, әдетте, Иерусалимдегі апостолдар қауымынан бастау алған. Ежелгі Рим сенімі – Апостолдар сенімінің ертерек және қысқа нұсқасы. Ол 2 ғасырдың сенім ережелеріне және крещениеден өтетін адамдардың сенімін білдіруіне негізделген, ал 4 ғасырға қарай барлық жерде Матай 28:19-ға сәйкес үш бөлімді құрылымға ие болды. Апостолдар сенімі Батыс христиандығында діни және катехизис мақсатында қолданылады. Никей сенімі 325 жылы өткен Никей кеңесінің алаңдаушылықтарын көрсетеді, оның басты мақсаты христиандардың неге сенетінін анықтау болды. Халкидон сенімі 451 жылы Кіші Азиядағы Халкидон кеңесінде қабылданды. Ол Мәсіхтің «екі табиғаты бар» екенін, олар «бір тұлға және гипостазға біріккенін» анықтайды. Афанасий сенімі (Quicunque vult) – үштік және Христологияға бағытталған христиандық сенім мәлімдемесі. Бұл үштік құдайдың үш жаратылысының теңдігін нақты айтқан алғашқы сенім, және Никей және Апостолдар сенімінен айырмашылығы – сенімге келіспейтіндерді қаралайды. Тридент сенімі алғаш рет 1565 жылдың 13 қарашасында Папа Пий IV шығарған Iniunctum Nobis паптық бұйрығында қамтылған. Бұл сенім Трент кеңесінің (1545–1563) ілімін қорытындылау мақсатымен жасалды. Масай сенімін 1960 жылы Шығыс Африканың масай халқы, Қасиетті Рухтың миссионерлерімен бірлесіп құрастырды. Бұл сенім масай мәдениетінің ішінде христиандық сенімнің негізгі принциптерін білдіруге тырысады. Құдай халқының сенімі – Папа Павел VI 1968 жылдың 30 маусымында Solemni hac liturgia мотупропиосымен жариялаған сенім білдірісі. Папа Павел VI оны «догматикалық анықтама болмаса да, біздің заманымыздың рухани жағдайы талап еткен кейбір өзгерістермен Никей сенімін, Құдайдың қасиетті шіркеуінің мәңгілік дәстүрінің сенімін қайталайтын сенім» деп айтты.
Several creeds originated in Christianity. 1 Corinthians 15:3–7 includes an early creed about Jesus' death and resurrection which was probably received by Paul. The antiquity of the creed has been located by most biblical scholars to no more than five years after Jesus' death, probably originating from the Jerusalem apostolic community. The Old Roman Creed is an earlier and shorter version of the Apostles' Creed. It was based on the 2nd century Rules of Faith and the interrogatory declaration of faith for those receiving baptism, which by the 4th century was everywhere tripartite in structure, following Matthew 28:19. The Apostles' Creed is used in Western Christianity for both liturgical and catechetical purposes. The Nicene Creed reflects the concerns of the First Council of Nicaea in 325 which had as their chief purpose to establish what Christians believed. The Chalcedonian Creed was adopted at the Council of Chalcedon in 451 in Asia Minor. It defines that Christ is 'acknowledged in two natures', which 'come together into one person and hypostasis'. The Athanasian Creed (Quicunque vult) is a Christian statement of belief focusing on Trinitarian doctrine and Christology. It is the first creed in which the equality of the three persons of the Trinity is explicitly stated and differs from the Nicene and Apostles' Creeds in the inclusion of anathemas, or condemnations of those who disagree with the Creed. The Tridentine Creed was initially contained in the papal bull Iniunctum Nobis, issued by Pope Pius IV on 13 November 1565. The creed was intended to summarise the teaching of the Council of Trent (1545–1563). The Maasai Creed is a creed composed in 1960 by the Maasai people of East Africa in collaboration with missionaries from the Congregation of the Holy Ghost. The creed attempts to express the essentials of the Christian faith within the Maasai culture. The Credo of the People of God is a confession of faith that Pope Paul VI published with the motu proprio Solemni hac liturgia of 30 June 1968. Pope Paul VI spoke of it as "a creed which, without being strictly speaking a dogmatic definition, repeats in substance, with some developments called for by the spiritual condition of our time, the creed of Nicea, the creed of the immortal tradition of the holy Church of God."
Даулар
Швейцария реформациялық шіркеулерінде 19 ғасырдың ортасында Апостолдардың Иман Жарғысы (Creed) туралы дау болды. Оның нәтижесінде көптеген кантондық реформациялық шіркеулер нақты бір иман жарғысын міндетті етуден бас тартты. 2005 жылы Ньюарк епископының отставкадағы епископы Джон Шелби Спонг догмалар мен иман жарғыларының тек "біздің дамуымыздың бір кезеңі" және "біздің діни балалық шағымыздың бір бөлігі" екенін жазды. Спонг өзінің "Жазбаның Күнәлары" (Sins of the Scripture) атты кітабында: "Иса, ешкімнің де қасиетті Құдайды өзінің иман жарғыларына немесе доктриналарына сыйдыра алмайтынын түсінгендей көрінеді. Бұл - бұзық дін" деп жазды.
In the Swiss Reformed Churches, there was a quarrel about the Apostles' Creed in the mid 19th century. As a result, most cantonal reformed churches stopped prescribing any particular creed. In 2005, Bishop John Shelby Spong, retired Episcopal Bishop of Newark, has written that dogmas and creeds were merely "a stage in our development" and "part of our religious childhood." In his book, Sins of the Scripture, Spong wrote that "Jesus seemed to understand that no one can finally fit the holy God into his or her creeds or doctrines. That is idolatry."
Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі
Соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысының секталарында, сенім ережелері Джозеф Смиттың 1842 жылы "Чикаго Демократы" газетінің редакторы "Ұзын" Джон Вентвортқа жіберген хатында жазылған тізімде қамтылған. Ол, Киелі кітаптың Король Джеймс нұсқасы, Мормон кітабы, Дін мен Келісімдер және Бағалы інжулермен бірге, Иса Мәсіхтің Соңғы күндердің қасиеттілері шіркеуінің қағидалық кітаптарының бір бөлігі ретінде қанонизацияланған.
Within the sects of the Latter Day Saint movement, the Articles of Faith are contained in a list which was composed by Joseph Smith as part of an 1842 letter which he sent to "Long" John Wentworth, editor of the Chicago Democrat. It is canonized along with the King James Version of the Bible, the Book of Mormon, the Doctrine & Covenants and the Pearl of Great Price, as a part of the standard works of the Church of Jesus Christ of Latter day Saints.
Яһуди Шема Исреал
Раввин Милтон Штайнберг: «Иудаизм өз табиғатынан ойлауды шектейтін және ұстайтын ресми наным-сенімдерге қарсы» деп жазды және өзінің «Негізгі иудаизм» (1947) атты кітабында «Иудаизм ешқашан наным-сенімге қол жеткізбеген» деп мәлімдеді. Дегенмен, Шма Исраэль дұғасының алғашқы жолдары қатаң монотеизмнің сенімдік мәлімдемесі ретінде қарастырылуы мүмкін: «Тыңда, Израиль, Тәңір – біздің Құдайымыз, Тәңір – Біреу» (; Шма Исраэль Адонай Элохину Адонай Эхад – транслитерацияланған). Яһудилердің сенім принциптерін анықтаған маңызды мәлімдеме Маймонидтің 13 Сенім Қағидасы болып табылады.
Rabbi Milton Steinberg wrote that "By its nature Judaism is averse to formal creeds which of necessity limit and restrain thought" and asserted in his book Basic Judaism (1947) that "Judaism has never arrived at a creed." Still, the opening lines of the prayer Shema Yisrael can be read as a creedal statement of strict monotheism: "Hear O Israel, the Lord is our God, the Lord is One" (; transliterated Shema Yisrael Adonai Eloheinu Adonai Echad). A notable statement of Jewish principles of faith was drawn up by Maimonides as his 13 Principles of Faith.
Діндер сенімсіз
Жиырма жылдан астам дау-дебаттардан кейін, Американың Унитариандық қауымдастығының ұлттық конференциясы 1894 жылы діни сенімдерге негізделмегендігін бекіткен қаулы қабылдады. Кейін унитариандар Американың Универсалистік шіркеуімен бірігіп, Унитариандық Универсалистік қауымдастығын (UUA) құрды. UUA діни сенімдердің орнына, "ақиқатты және өмір мағынасын еркін және жауапты іздеу" сияқты қағидаларға бағынады. Ол христиандық, иудаизм, гуманизм және Жер орталықтық дәстүрлерді қоса алғанда, әртүрлі шабыт көздерін көрсетеді.
Following a debate that lasted more than twenty years, the National Conference of the American Unitarian Association passed a resolution in 1894 that established the denomination as non creedal. The Unitarians later merged with the Universalist Church of America to form the Unitarian Universalist Association (UUA). Instead of a creed, the UUA abides by a set of principles, such as “a free and responsible search for truth and meaning”. It cites diverse sources of inspiration, including Christianity, Judaism, Humanism, and Earth centered traditions.