Кіріспе

Христиандық еретикалық сенім

Аполлинаризм немесе Аполлинариандық сенім – Лаодикиялық Аполлинарий ұсынған (390 жылы қайтыс болған) христологиялық ересі. Ол Исаның адам денесі мен сезімтал жаны болғанын, бірақ адамдық есімдік ойының орнына құдайлық ақыл-ойы болғанын, ал Құдай Сөзі соңғысының орнын басатынын айтады. 381 жылы осы сенім еретик деп жарияланып, келесі он жылдықтарда жоғалып кетті.

Тарих

Үштік 325 жылы Никеяның бірінші соборында мойындалды, бірақ оның нақты мағынасы туралы пікірталас жалғасты. Иса Мәсіхтің екі табиғаты бар деген кең таралған сенімге қарсы монофизизм («бір табиғаты бар») – Мәсіхтің бір ғана табиғаты бар деген ілім болды. Аполлинаризм мен Эвтихиандық – монофизизмнің екі түрі. Аполлинарийдің Мәсіхтің адамдық санасының болмауына келісуі Ариандыққа және Мәсіхтің кіші құдай екендігі туралы оның тұжырымына қарсы шара ретінде қарастырылды. Теодорет Аполлинарийді Құдайдың жаратылыстарын шатастырды және Сабеллийдің ерестік жолына бой алды деп айыптады. Кесариялық Василий оны кітаптың нақты мағынасын тастап, оны толығымен аллегориялық мағынаға бағындырды деп кінәлады. Оның көзқарастары 362 жылы Александриядағы Афанасий басшылығымен өткен Синодта айыпталды, кейін бірнеше ереске бөлінді, олардың негізгілері – Полемиандар мен Антидикомариандар. Аполлинарий, рационалды жан мен рухтың күнәға бейім екенін және ең жақсы жағдайда тек қана құлшынысқа қабілетті екенін ескере отырып, Мәсіхтің мінсіздігін және құтқарудың шексіз құндылығын қамтамасыз етудің жалғыз жолы – Исаның адамдығынан адамдық рухты жою және оның орнына Құдайдың Логосын қою деп есептеді. Крейг сондай-ақ «Мен неоаполлинарлық христологиялық модель деп атаған нәрсені» түсіндіре келе, менің неоаполлинарлық ұсынысымда Логос адам денесіне оны толыққанды адам табиғатына жеткізетін қасиеттерді – саналылық, өзіне-өзінің сезімі, ерік бостандығы және т.б. әкелді дейді. Мәсіх осы қасиеттерге Құдайлық табиғатында ие болды, сондықтан біз де Құдайдың бейнесінде жаратылғанбыз. Осы қасиеттерді жануар денесіне, яғни адам денесіне енгізу арқылы ол оны толықтырып, адам табиғатына айналдырады. Аполлинарийге қарсы, Мәсіхтің толыққанды адам табиғатына ие болғанын айтқым келеді. Ол шынайы Құдай да, шынайы адам да болды. Сондықтан, Құдай алдындағы біздің өкілі ретінде оның өлімі біз үшін тиімді болды.