Ж.Бирч – Малайядағы британдық резидент, 1875-те Махаража Леланың жақтастарынан қаза тапты. Саяси агенттік, жергілікті билікпен келіспеушіліктер, құқықтық мәселелер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Колониалды әкімші
Colonial Administrator
Пангкор шайқасынан кейін, онда Раджа Абдулла британдық саяси агентті өз сарайында "резидент" деп белгілі болатын өкіл ретінде қабылдауға келісім берген, Бірш 1874 жылғы 4 қарашада Перак сұлтанының мемлекеттік қамқоршысы болып тағайындалды.
Following the Pangkor Engagement, under which the Raja Abdullah had agreed to accept a British political agent to be known as a "Resident" at his court, Birch was appointed to the post on 4 November 1874 as the government custodian to the Sultan of Perak.
Құрлық
Малай делегациясы Сингапурдағы генерал-губернатор Эндрю Кларкқа "Резиденттің дін мен дәстүр-ғұрыпқа араласуына, Сұлтан мен басшылармен кеңеспей әрекет етуіне және оларды мүліктерінен, атап айтқанда қашқан құлдардан және феодалдық алымдардан айыруына тосқауыл қоюын" өтінді. Кларк 1875 жылғы 25 наурызда: "Мен Бёрчтің іс-әрекеттеріне қатты ашуланып отырмын; егер ол сақтық танытпаса, біз екеуміз де қиын жағдайға түсеміз" деді. Қолайсыз жауаптарға байланысты 1875 жылғы 21 шілдеде Раджа Абдулла басшылардың мәжілісін шақырды, онда Бёршке улану туралы талқылағаннан кейін Махараджа Леланың Бёршке пышақпен өлтіру ұсынысын қабылдады. Бёрш 1875 жылғы 2 қарашада Махараджа Леланың ізбасарлары, соның ішінде Сепунтум, оны Махараджа Леланың үйінің жанындағы Перак өзенінің жағасында, қазіргі Телук Интанның (Телук Ансон) маңында, оның қайығы SS Dragon-ның жуынатын бөлмесінде өлтірді. Ол отаршылдық басқару ісінде тәжірибелі болғанымен, малай тілінде сөйлеуге ешқашан қолайлы болған жоқ. Жаңа салық жинау жүйесі және билігін нығайту үшін үйлерді өртеу, қару-жарақ пен құлдарды күштеп тапсыруға бұйрық беру арқылы ол бірнеше Перак басшыларының наразылығын тудырды. Сұлтан Абдулла, сондай-ақ, оның қатысы бар деп күдіктелгені үшін Сейшель аралдарына жер аударылды. Оның басты қарсыласы Раджа Юсуф оның орнына сұлтан етіп тағайындалды. Оқиғадан кейін басқару Тайпингке көшірілді. Жаңа резидент, сэр Хью Лоу тағайындалды және Перакты басқаруда дипломатиялық тәсілді ұстанды. Құлдыққа тыйым салғанымен, қарыздық құлдықты біртіндеп жойды және билеуші мен басшылардың сезімін жағыстыру үшін оларға жеткілікті айлық төлемақы қарастырды.
A Malay deputation entreated with Governor General Andrew Clarke in Singapore "to prevent the Resident from interfering with religion and custom, from acting without consulting Sultan and chiefs, and from depriving them of their property, namely fugitive slaves and feudal dues." Clarke had already observed on 25 March 1875 that, "I am very much annoyed with Birch and the heads over heels way in which he does things; he and I will come to sorrow yet, if he does not mind." Due to unfavourable responses, on 21 July 1875 Raja Abdullah called a meeting of chiefs where after discussing poisoning Birch, they accepted the Maharaja Lela's offer to stab Birch to death. Birch was killed on 2 November 1875 by followers of a local Malay chief, Maharaja Lela, including Sepuntum, who speared him to death while he was in the bath house of his boat, SS Dragon, moored on the Perak river bank below the Maharaja Lela's house, in Pasir Salak, near today's Teluk Intan (Teluk Anson). While experienced in the affairs of colonial government, he was never comfortable speaking in Malay, he also aroused the hostility of several Perak chiefs due to the new taxation collection system and his enforcement of public humiliation to enforce his authority such as burning homes and ordering the force surrender of arms and slaves. Sultan Abdullah, who was also believed to have some complicity in the assassination, was deposed and exiled to the Seychelles. His arch rival Raja Yusuf was installed as sultan in his place. In the aftermath of the event, the administration shifted to Taiping. A new Resident, Sir Hugh Low, was appointed and went about his administration of Perak in a more diplomatic way. Whilst still banning outright slavery, he gradually phased out debt slavery and assuaged the feelings of the ruler and chieftains by allowing for adequate monthly compensation to them.
Бірчтің өлтірілуінің тарихи түсіндірмелері
Малайзия тарихшысы Чья Бун Кхенг "қазіргі Малайзия мектеп оқулықтарында" Бёрчтің қазасы "колониалдық басқыншылыққа қарсы көтеріліс ретінде көрсетілсе де, оған Перактың барлық малайлары қатысқан" десе, шындығында Перактағы саяси жағдай одан да күрделі болған. Перак тағына таласқан екі бәсекелес Раджа Абдулла мен Раджа Исмаилдің жақтастары арасында үлкен дау-жанжал болған. Чья Махараджа Леланың Бёрчтің өліміне себеп болған әрекеттерін империализмге қарсылықтың алғашқы мысалы ретінде қарастырудың орнына, малай феодалдық бәсекелестік аясында түсіну қажет дейді.
Malaysian historian Cheah Boon Kheng argues that while "in present day Malaysian school history textbooks," Birch's assassination "is presented as an anti colonial uprising, in which almost all the Perak Malays participated", in fact the political situation in Perak was more complex, with deep divisions between supporters of the two rival claimants to the throne of Perak, Raja Abdullah and Raja Ismail. Cheah argues that Maharaja Lela's actions in contributing to Birch's death must be understood in the context of Malay feudal rivalries and not as an early example of resistance to imperialism.
Ескерткіш
Бірк қабірі Пасир Салактан 24 шақырым қашықтықтағы Кампунг Мемалидегі британдық бекініс орнының жанында орналасқан. Қазір оның қабірін пальма майы плантациясы жауып тұр. Бірштің естелік сағат мұнарасы 1909 жылы салынды және әлі күнге дейін Ипох штатының мешітінің алдында тұр. Сағаттағы 44 суреттің бірі – Мұхаммедтің бейнесі 1990 жылдары діни сезімталдық тудырғандықтан сыртын бояп жапты. Куала-Лумпур және Тайпинг қалаларындағы көшелер оның атымен аталыпты (Бірш көшесі), бірақ бұл басқа Бірштің есімімен аталған (оның үлкен ұлы Эрнест Вудфорд Бірш, ол да Перак резиденты болған). Сол көше 1957 жылы Малайзия тәуелсіздік алғаннан кейін Махараджалела көшесі деп қайта аталды. Сол сияқты, Малайзияның бірнеше қалаларында (Серембан, Пенанг және Ипох) және Сингапурда да Бірш көшелері бар.
Birch's grave is located near the site of British fort at Kampung Memali, about 24 km from Pasir Salak. His grave is now covered by a palm oil estate. The Birch Memorial Clock Tower was built in 1909 and still stands in front of the Ipoh State Mosque. One of the 44 figures on the clock, an image of Muhammad, was painted over in the 1990s due to religious sensitivities. Roads in Kuala Lumpur and Taiping were thought to have been named after him (Birch Road), but this was for a different Birch (namely, his eldest son Ernest Woodford Birch, also a Resident of Perak). The same road was renamed Maharajalela Road after Malaysia's independence in 1957. Similarly, there are Birch Roads in several towns in Malaysia (Seremban, Penang and Ipoh) and in Singapore.
Драма және кино
Малайзия драматургы Ки Тхуан Чье 1994 жылы жазған «Біз сізді өлтіре аламыз, мырза Берч» атты кітабы Берчтің қазасына байланысты оқиғалардың драматикалық жаңаша түсіндірілуі болып табылады. Берчтің қазасына негізделген фильм түсіруге бірнеше рет әрекет жасалды, бірақ ешқайсысы сәтті аяқталған жоқ. 2004 жылы Перактан шыққан, марқұм малайзиялық актер, режиссер және саясаткер Джинс Шамсуддин «Өзеннің патшасы: Пасир Салак» атты фильм түсіруді жоспарлағанын жариялады. Бұл фильм 1500-ге жуық актерлердің қатысуымен жасалатын эпикалық туынды болжаныпты. Алайда, фильм аяқталған жоқ: Джинс Шамсуддин 2009 жылы Берч туралы фильм түсіру өмір бойғы арманы екенін айтып, «Өлім алдында Пасир Салақта болған тарихи оқиғалар туралы фильмімді аяқтауға үміттенемін» деді. Малайзиялық режиссер Мамат Халид 2016 жылдың желтоқсан айында 18 жылдық дайындықтан кейін, Берч туралы «Пасир Салак – қанды құм» (Pasir Salak Pasir Berdarah) атты фильмі жақын арада өндіріске кіретінін мәлімдеді. 2021 жылы Мамат Халид қайтыс болған кезде фильм аяқталмаған еді, бірақ Малайзияның Ұлттық кино даму корпорациясы фильмді аяқтауға қолдау көрсететінін хабарлады.
Malaysian dramatist Kee Thuan Chye's 1994 book We Could Kill You, Mr Birch is a dramatic reinterpretation of the events around the Birch assassination. There have been several unsuccessful attempts to make a film based on the Birch assassination. The late Malaysian actor, director and politician Jins Shamsuddin, who was from Perak, announced plans in 2004 to make a film entitled The King of the River: Pasir Salak, which was to have been an epic production involving 1,500 extras. However, the film was never completed: Jins Shamsuddin commented in 2009 that making a film about Birch was a lifelong dream, saying, "I hope to complete my movie on the historical events that happened in Pasir Salak before I die." Malaysian director Mamat Khalid, who was also from Perak, commented in December 2016 that after 18 years of preparation, his film about Birch, Pasir Salak Pasir Berdarah (The Sand of Pasir Salak is the Sand of Blood) would soon enter production. At the time of Mamat Khalid's death in 2021, the film was unfinished but the National Film Development Corporation Malaysia announced that it would support the completion of the film.