Кіріспе

Дональд Моррисон Мюррей (16 қыркүйек 1924 – 30 желтоқсан 2006) – американдық журналист және ағылшын тілі профессоры. Ол көптеген журналдарға мақалалар жазды, жазу және оқыту өнері туралы бірнеше кітаптың авторы болды, сондай-ақ бірнеше ұлттық газеттерде жазу бойынша кеңесші ретінде жұмыс істеді. Бостон Herald газетіне американдық әскери саясаттағы өзгерістер туралы бірнеше редакциялық мақала жазғаннан кейін, ол 1954 жылы «Редакциялық жазу» номинациясы бойынша Пулитцер сыйлығына ие болды. 20 жыл бойы ол «Бостон глобусы» газетінің «60 жастан асқандар» рубрикасын жазды, кейіннен ол «Қазір және кеше» деп өзгертілді.

Ерте өмір және білім

Мюррей Массачусетс штатының Бостон қаласында дүниеге келді және жақын жердегі Куинсиде өсті. Ол Нью-Гэмпшир штатының Тилтон қаласындағы колледжге дайындық мектебін бітірді. Екінші дүниежүзілік соғыста парашютист болған ол Нью-Гэмпшир университетінде оқып, 1948 жылы ағылшын тілі мамандығы бойынша диплом алды. Ол "Бостон Геральд" газетінде көшірмеші болып жұмыс істей бастады және 1949 жылы штат тілшісі болды. 1950 жылдары "Time" журналында қысқа мерзім жұмыс істегеннен кейін және жеке жазбагер ретінде жұмыс істегеннен кейін, Мюррей 1963 жылы Нью-Гэмпшир университетінің оқытушылар құрамына қосылды.

Жазбаша

Мюррей өмірінің соңына дейін жазумен арақатынасын жазды. Өліміне дейін жарияланған мақаласында ол былай деп жазды: "Қайта-қайта жазуға отырған сайын, оны істей аламын ба, жоқ па, білмеймін. Жазу процесі әрқашан күтпеген және қиын. Компьютерді қоссам, мен қайтадан 17 жасқа айналам, жазуды қалаймын, бірақ жаза аламын ба, жоқ па, белгісіз". Мюррей жазушының тілдегі даусын музыкамен салыстырып, оның маңыздылығын көрерменді қызықтырудың басты факторы деп есептеді. Жазудағы дауыстың күрделігін талқылай келе, Мюррей жазушының даусын дамыту үшін келесі элементтер маңызды екенін атап өтті: нақты ерекшеліктерді ашу, сөз, тіркес, ырғақ және көзқарас. Мюррей жазу арқылы әлем туралы көбірек білу үшін жаңалықтар ашудың маңыздылығын айтады. Мюррей сондай-ақ "сабырлы болуға, күтуге, күтуге және күтуге" кеңес берді. Көптеген адамдар Мюррейдің жазуға қатысты көзқарасын "мәселені шешу ретінде жазу" деп атады. Мюррейдің жазу процесі туралы теориясы мұқият, қайталанатын түзетуді қажет етеді. 1981 жылы ол түзетудің "тек мағынаны түсіндіру ғана емес, мағынаны табу және оны табылғанда түсіндіру" екенін жазды. Осы мақсаттарға жету үшін жазушы жазудың мәнін және жазушы осы мағынаны қабылдай ала ма, құжаттай ала ма және жеткізе ала ма, соны қарастыру үшін қайта-қайта оралуы керек деді. Басқаша айтқанда, жазу – жазушының ойлаудан кейін жасайтыны емес; жазу – бұл ойлаудың өзі". Мюррей студенттердің академиялық жазуларына қызығушылық танытуы, олардың жазулары мағыналы болатынына көз жеткізуі қажет деп сенді. Ол сондай-ақ мұғалімдерді студенттерге әдебиеттен басқа тақырыптарда жазуға рұқсат беруге шақырды, себебі студенттерге маңызды тақырыптарды таңдауға мүмкіндік берілсе, олар жазуға көбірек бейімделетінін түсінді. Мюррей әр редактордың түзетуге арналған жеке тізімі болуы керек деп есептеді. Оның тізімі үш нәрсені қамтиды: мазмұнға назар аудару, форма және дауыс.

Оқыту

Композиция зерттеулеріндегі процесс теориясының қолдаушысы ретінде Мюррей осы теорияны сыныпта қолданумен белгілі. Ол мұғалімдерге жазуды оқыту кезінде «тыныш болуға, тыңдауға, жауап беруге» кеңес берді. Мюррей мұғалімдерге алғашқы нұсқаларда түзетулер енгізуден аулақ болуға шақырып, себебі жазушы мағынаны әрқашан бірінші нұсқада таба бермейді. Оның орнына, ол мұғалімдерге студенттерге бірнеше нұсқаны қайта қарау үшін уақыт беруді және қайта қарауды жалықтыратын міндет немесе жазалау емес, табиғи процесс ретінде қабылдауға көмектесуді ұсынды. Көптеген нұсқаларға берілген уақытта мұғалімдер Мюррейдің «аяқталмаған жазуды» оқыту идеясын пайдаланады, онда мұғалімдер студенттерді өз жазуларын ашуға ынталандырып, жазудың мағынасына назар аударуға шақырады, студенттердің жазуындағы дұрыс және бұрыс жайттарға емес. Мюррейдің оқыту әдістері 20-шы ғасырдың соңында кең таралғанмен, оның жазу процесіне қатысты көзқарасы бүгінгі күні де орта және жоғары білім беруде композиция сабақтарында қолданылуда.

Сын

Мюррей жеке жазушының маңыздылығына баса назар салғандықтан, композиция теориясының мамандары, оның ішінде Джеймс Берлин, ол жазудың әлеуметтік жағын назардан тыс қалдырды деп мәлімдеді. Пост-процесс теориясының өкілдері Мюррейді және процесс теориясының басқа да қолдаушыларын жазу арқылы өзіндік ізденіске бару мүмкіндігін шектейтін, ал жазушыны қазіргі дәстүрлі риториканың шеңберіне қайтаратын белгілі бір ережелерді енгізуші деп қарастырды. Томас Стюарт Мюррейдің жалғыздықпен жазуға бейімділігіне де тоқталып, Мюррейдің "күрделі жалғыздығы" оның жазу оқыту әдістемесіне зор ықпал еткенін айтты.

Жеке өмір

Мюррейдің алғашқы некесі ажырасып бітті. 1951 жылы ол Минни Мэй Эммерич Мюррейге үйленді және оның әйелі үш бала туды: Анна, Ханна және Ли. Ли қызы 20 жасында қайтыс болды, ал Мюррей кейіннен осы оқиға туралы "Жанды көлеңке: Баланы жоғалту туралы" атты кітабында жазды. Мюррей 2006 жылдың желтоқсанында 82 жасында Нью-Гэмпшир штатының Дарем қаласында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Ол өзінің 100-ден астам жазу күнделіктерін – немесе ол оларды "күнделіктер" деп атаған – Poynter институтына, ол көп жылдар бойы байланыста болған журналистика мектебіне табыс етті.