Кіріспе
Жапон әдеби қытай тілін оқу әдісі
XVII ғасыр
Канбун (漢文 'хан жазуы') – Жапонияда Нара дәуірінен бастап XX ғасырға дейін қолданылған әдеби қытай тілінде жазу жүйесі. Жапон әдебиетінің көп бөлігі осы стильде жазылған және бұл кезең бойында ресми және ғылыми еңбектер үшін қолданылатын жалпы жазу стилі болды. Осының нәтижесінде, қытай-жапон лексикасы жапон тілінің үлкен бөлігін құрайды, ал көптеген классикалық қытай әдебиеттері жапон оқырмандарына түпнұсқаға едәуір ұқсас түрде қолжетімді.
Тарих
Жапон жазу жүйесі қытай жазуын қабылдап, бейімдеу арқылы пайда болды. Жапонияның ең көне кітаптарының (мысалы, Нихон Шоки) және сөздіктерінің (мысалы, Тенрей Баншо Мэйги және Вамио Руйюшо) көпшілігі канбунда жазылған. Жапон әдебиетінің басқа жанрларында да параллельдер бар; Каифусо – ең көне Канши (өлең) жинағы (канши). Бартон Уотсонның ағылшын тіліне аударған канбун шығармалары осы әдеби салаға кіріспе береді. Сэмюэл Мартин 1953 жылы Қытайдың шетіндегі Жапония, Корея және басқа да шетелдік (осыдан туындаған ксеникалық) аймақтарда жазылған қытай тілін сипаттау үшін «Сино-ксеникалық» терминін енгізді. Рой Эндрю Миллер жапон канбунының конвенциялары корей ханмуны мен вьетнамдық Хан Вэнь сияқты әдеби қытай тілін оқудың басқа дәстүрлерімен сино-ксеникалық байланыстарға ие болғанымен, қазірге дейін тек канбун ғана сақталғанын атап өтеді. Ол жапон канбуны оқу дәстүрінде қытай мәтінінің бірден тыныш белгілермен белгіленіп, талданып, классикалық жапон тіліне аударылатынын түсіндіреді. Ол жапондық формалар мен синтаксистік құрылымдардың шектеулі каноны бойынша жұмыс істейді, олар классикалық қытай тілінің сөздік қоры мен құрылымдарымен бір-бірге сәйкес келеді. Ең жаман жағдайда, қытай тілін жапонша оқығандай оқу жүйесі классикалық мәтінге жалкоо мектеп оқушысының асығуына айналды; ең жақсы жағдайда, ол әдеби қытай мәтіндерінің үлкен бөлігін талдау мен түсіндіруді сақтап қалды, әйтпесе олар толығымен жоғалып кетер еді; сондықтан канбун дәстүрі көбінесе ерте қытай әдебиетін түсіну үшін құнды болып табылады. Уильям К. Ханнас канбун трансформациясымен байланысты тілдік қиындықтарды көрсетеді. Канбун, сөзбе-сөз «қытай жазуы», қытай мәтіндерін жапонша оқып шығуға немесе қытай тіліне еліктеу арқылы жазу әдістерінің жанрын білдіреді. Жапондық үшін екі тілдің құрылымы әртүрлі болғандықтан, ешқайсысы оңай болмады. Бұрын айтқанымдай, қытай тілі – оқшауланған тіл. Оның грамматикалық қатынастары субъект-етістік-объект (SVO) ретімен және ағылшын тіліндегі сөздерге ұқсас бөлшектерді қолдану арқылы анықталады. Грамматикада иілудің рөлі жоқ. Морфемалардың ұзындығы әдетте бір буынды болады және олардың фонетикалық құрылымын өзгертпей сөздерді құрастыру үшін біріктіріледі (тонынан басқа). Керісінше, транзитивті жапон сөйлемінің негізгі құрылымы SOV болып табылады, бұл типологиялық тілдерге тән синтаксистік ерекшеліктері бар, соның ішінде постпозициялар, яғни олар қолданылатын сөздер мен сөз тіркестерінен кейін келетін грамматикалық бөлшектер. Ол төрт негізгі жапондық мәселені атап өтті: сөздердің ретін анықтау, қытай таңбаларын бірге оқу керектігін талдау, таңбаларды қалай айтуға болатындығын шешу және қытай тілінің функциялық сөздеріне сәйкес келетін нәрсені табу. Джон Тимоти Виксттің сөзіне сәйкес, ғалымдар канбунды елемеген. Оның көлемі, көбінесе сапасы және жазылған кездегі және мәдени дәстүрдегі маңыздылығы тұрғысынан, канбун соңғы уақытта назардан тыс қалған ең үлкен және маңызды жапон әдебиетінің саласы және канонның бөлігі ретінде ең аз ұсынылған. Канбун зерттеулерінің жаңа бағыты – Токиодағы Нишогакуша университетінің ғалымдары әзірлеп жатқан веб-деректер қоры.
in the Japanese kanbun reading tradition a Chinese text is simultaneously punctuated, analyzed, and translated into classical Japanese. It operates according to a limited canon of Japanese forms and syntactic structures which are treated as existing in a one to one alignment with the vocabulary and structures of classical Chinese. At its worst, this system for reading Chinese as if it were Japanese became a kind of lazy schoolboy's trot to a classical text; at its best, it has preserved the analysis and interpretation of large body of literary Chinese texts which would otherwise have been completely lost; hence, the kanbun tradition can often be of great value for an understanding of early Chinese literature. William C. Hannas points out the linguistic hurdles involved in kanbun transformation. Kanbun, literally "Chinese writing," refers to a genre of techniques for making Chinese texts read like Japanese, or for writing in a way imitative of Chinese. For a Japanese, neither of these tasks could be accomplished easily because of the two languages' different structures. As I have mentioned, Chinese is an isolating language. Its grammatical relations are identified in subject–verb–object (SVO) order and through the use of particles similar to English prepositions. Inflection plays no role in the grammar. Morphemes are typically one syllable in length and combine to form words without modification to their phonetic structures (tone excepted). Conversely, the basic structure of a transitive Japanese sentence is SOV, with the usual syntactic features associated with languages of this typology, including post positions, that is, grammar particles that appear after the words and phrases to which they apply. He lists four major Japanese problems: word order, parsing which Chinese characters should be read together, deciding how to pronounce the characters, and finding suitable equivalents for Chinese function words. According to John Timothy Wixted, scholars have disregarded kanbun. In terms of its size, often its quality, and certainly its importance both at the time it was written and cumulatively in the cultural tradition, kanbun is arguably the biggest and most important area of Japanese literary study that has been ignored in recent times, and the one least properly represented as part of the canon. A new development in kanbun studies is the Web accessible database being developed by scholars at Nishogakusha University in Tokyo.
Юникод
Канбун Юникод стандартына 1993 жылдың маусым айында 1.1 нұсқасымен қосылды. Екі Юникод кейритен – байланыс және кері белгілерді көрсететін грамматикалық символдар (㆐㆑). Қалғандары – сандар (мысалы, ㆒), орналасқан жерлерді (мысалы, ㆖), Аспан сабақтарын (мысалы, ㆙) және деңгейлерді (мысалы, ㆝) білдіретін ұйымдастыру канжилері. Канбунға арналған Юникод блогы U+3190–U+319F: