Кіріспе
Америкалық тағамдық компания
Hershey шоколады 60 елде қолжетімді. Оның үш ірі тарату орталығы бар, олар заманауи еңбек басқару жүйелерімен жабдықталған. Сонымен қатар, Hershey Дүниежүзілік какао қорының мүшесі болып табылады. Ол сондай-ақ Hersheypark стадионы мен Giant Center-мен байланысты. Hershey компаниясының Hershey Creamery компаниясымен ешқандай байланысы жоқ, дегенмен екі компания да Пенсильвания штатының Ланкастер округінде бір жылы құрылған. Компаниялардың арақатынасы сауда белгілеріне қатысты бірнеше сот дауымен шиеленіскен. 1990 жылдардың ортасында компаниялар соңғы сот процесін соттан тыс шешті, нәтижесінде Hershey Creamery компаниясы өзінің мұзды десерттеріне Hershey компаниясымен байланысы жоқ екенін көрсететін ескерту қосуға келісті.
19 ғасыр
1873 жылы Ланкастердегі кондитерінде оқушылықтан өткеннен кейін Милтон С. Герши Филадельфияда тәтті дүкен ашты. Бұл кәсіп сәтсіз аяқталды, сондай-ақ Чикагодағы келесі кәсібі де сәтсіз болды. Нью-Йоркте үшінші рет кәсібі сәтсіз аяқталғаннан кейін Герши Пенсильванияға қайтып келді, онда 1883 жылы Ланкастер карамелі компаниясын құрды. Hershey шоколад компаниясы 1894 жылы Ланкастер карамелі компаниясының еншілес компаниясы ретінде құрылды. 1896 жылы Герши сүт шоколадының рецептін жасау және жетілдіру үшін сүт өңдеу зауытын салды. 1899 жылы ол Герши әдісін жасады, ол дәстүрлі әдістерге қарағанда сүттің сапасына аз сезімтал. 1900 жылы ол Hershey's сүт шоколад таяқшаларын шығара бастады.
Риздің жаңғақ майынан жасалған тостағандары
Гарри Бернет Риз 1923 жылы H. B. Reese Candy Company компаниясын құрғаннан кейін Риздің Жержең майлы шоколад тостағандарын ойлап тапты. Риз 1956 жылдың 16 мамырында Флорида штатының Вест-Палм-Бич қаласында қайтыс болды, компанияны алты ұлына мұра етіп қалдырды. 1963 жылдың 2 шілдесінде H. B. Reese Candy Company акциялар алмасу арқылы салық төлемей Hershey Chocolate Corporation компаниясымен бірікті. 1969 жылы, Риз бен Херши компаниялары біріккеннен кейін алты жыл өткен соң, Риздің Жержең майлы шоколад тостағандары Герши компаниясының ең көп сатылатын өніміне айналды. 2012 жылдың 20 қыркүйегіне қарай, Риз АҚШ-та 2,603 миллиард доллар сатылған ең көп сатылатын тәтті бренд болды және әлем бойынша төртінші ең көп сатылатын бренд болып, 2,679 миллиард доллар сатылым көрсетті. 2024 жылы, 61 жыл бойы акциялар бөлінгеннен кейін, Риз отбасы алған Hershey компаниясының бастапқы 666,316 акциясы 4,4 миллиард доллардан астам құнға ие 16 миллион Hershey акциясын құрады, сондай-ақ жыл сайын 87,6 миллион доллар көлемінде дивидендтер төленді.
Кәсіподақ құру
1930 жылдардың аяғында Герши компаниясы еңбек дауларына тап болды, өйткені Өнеркәсіптік ұйымдар конгресі қолдаған кәсіподақ зауыт жұмысшыларын ұйымдастыруға тырысты. 1937 жылы өткен сәтсіз отырып ереуіл зорлық-зомбылыққа ұласты; адал жұмысшылар мен жергілікті сүт шаруалары зауыттан кетуге тырысқан ереуілшілердің көптерін ұрып-соқты. 1940 жылға қарай Америка Еңбек Федерациясының филиалы Джон Ширердің басшылығымен Герши жұмысшыларын ұйымдастыруға қол жеткізді, ол Нан пісірушілер, кондитерлер, темекі және астық диірменшілерінің халықаралық кәсіподағының 464 нөмірінің алғашқы президенті болды. 464 нөмірі қазір Герши компаниясының жұмысшыларын өкілдік етеді.
Атлантик-Сити сабын кәсіпорны
1938 жылдан 1952 жылға дейін Милтон Херши дәретхана сабыны жасауға тырысты, ол Ұлы депрессиядан кейін үлкен дамыған өнім болды, сондай-ақ шампунь, тіс пастасы және парфюмерия сияқты гигиенаға қатысты тағы да басқа заттарды да жасады. Херши бұл мүмкіндікті пайдаланып, Атлантик-Сити жағажайында какао майының иісімен хоштандырылған дәретхана сабын сататын дүкен ашуға белсенді кірісті. Дүкен бірнеше онжылдық бойы сәтті жұмыс істеді, ал сабынның өндірісі Hershey Estates-тен жүзеге асырылды. Дүкенде кірпіш сабын, қара сабын және қырқуға арналған сабын сияқты басқа да сабындар да сатылды. 1953 жылы дүкен жабылды, ал өнімдер Нью-Йорк қаласынан Балтиморға дейін таратылды.
M&M's
Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін аз уақыт қалғанда, Брюс Мурри, Герши компаниясының ұзақ жылғы президенті Уильям Ф. Р. Мурридің ұлы, Форрест Марспен қантты қабықшамен жабдықталған шоколад жасау туралы келісімге келді, оған M&M's (Марс және Мурри үшін) деп атау берілді. Мурридің өнімге 20% үлесі болды, және Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі азық-түлік рационированиесінде Герши шоколады қолданылды. 1948 жылы Марс Мурридің үлесін сатып алып, Гершидің негізгі бәсекелестерінің біріне айналды.
Кит-Кат пен Роло
1969 жылы Герши Ұлыбританиядағы Rowntree's компаниясынан Kit Kat және Rolo өнімдерін АҚШ-та өндіруге және сатуға лицензия алды. 1988 жылы Гершидің бәсекелесі Nestlé Rowntree's компаниясын сатып алғаннан кейін де, ол келісімді орындауға міндетті болды, сондықтан Герши АҚШ-та бұл өнімдерді жасауды және сатуды жалғастыруда. Герши сатылған жағдайда лицензия Nestlé-ге қайтарылады.
Кадбери
1988 жылы Hershey's компаниясы АҚШ-та көптеген Cadbury тауарларын өндіру және тарату құқығын сатып алды (Mondelēz International компаниясына тиесілі шайнамалы жем мен таңқурайдан басқа). 2015 жылы олар британдық импорттаушыны британдық Cadbury шоколадын импорттауды тоқтатуға мәжбүрлеу үшін сотқа берді, бұл тұтынушыларды қатты ашуландырды. 2016 жылы Mondelēz және Hershey's компанияларының бірігуі қарастырылды, бірақ Hershey's 23 миллиард долларлық ақша және акция ұсынысын қабылдамағандықтан ол жобадан бас тартты.
ХХ ғасырдағы сатулар мен сатып алулар
1977 жылы Hershey компаниясы жақын жердегі Ланкастерде орналасқан, 1845 жылы құрылған Twizzlers ликрица тәттілерін шығаратын Y&S Candies компаниясын сатып алды. 1986 жылы Hershey компаниясы Luden's жөтелге арналған дәрілер брендін сатып алып, қысқа мерзімге жөтелге қарсы дәрілер нарығына енді. 2001 жылы бұл бренд Pharmacia компаниясына сатылды, қазір ол Pfizer компаниясының бөлігі, ал кейін Luden's Prestige Brands компаниясының меншігіне өтті. Hershey компаниясы Luden's 5th Avenue шоколад таяғын сақтап қалды. 1996 жылы Hershey, Huhtamäki компаниясынан Leaf Candy Company компаниясының американдық бөлімшелерін сатып алды. 1999 жылы Hershey Pasta Group бірнеше инвестициялық серіктестерге сатылып, New World Pasta компаниясы құрылды, ол қазір Ebro Foods компаниясының құрамында.
21 ғасыр
2002 жылдың 25 шілдесінде Hershey Trust Company компаниясы Hershey Foods Corporation компаниясындағы бақылау үлесін сатуға тырысатынын мәлімдеді. Hershey акцияларының құны бір күні ішінде 25%-ға өсті, 19 миллионнан астам акция саудаланды. Келесі 55 күнде БАҚ, Пенсильванияның бас прокуроры, Герши және Дофин округінің жетімдер сотының аға судьясы жоспарланған сатуға қатысты сын айтып, компанияны сату әрекетінен бас тартуға мәжбүр етті. 2002 жылдың 17 қыркүйегінде Hershey Foods компаниясын 12,5 миллиард АҚШ долларына Wrigley Company компаниясына сатуға дауыс берген жеті Hershey сенімдісі, қазір Mars, Incorporated компаниясының бөлігі, Пенсильванияның прокуроры мен Дофин округінің жетімдер сотының судьясымен қызметтен алынды. 17 сенімдінің 10-ы орнынан түсуге мәжбүр болды және жергілікті тұрғындардан төрт жаңа мүше тағайындалды. Пенсильванияның бұрынғы бас прокуроры Лерой С. Циммерман қайта құрылған Милтон Херши мектебінің жаңа төрағасы болды. Циммерман Милтон Херши мектебінің трасты әрқашан Hershey компаниясының иелігін сақтауға міндеттенді. 2004 жылдың желтоқсанында Hershey компаниясы The Shansby Group-тан Mauna Loa Macadamia Nut Corp. компаниясын сатып алды. 2005 жылы Krave Jerky компаниясын Джон Себастиан марафонға дайындалып, энергияның пайдалы көзін іздегеннен кейін құрды. Alliance Consumer Growth жеке капитал тобы 2012 жылы Krave Jerky компаниясына инвестиция салды. Hershey компаниясы 2015 жылы оны 240 миллион долларға сатып алды. 2005 жылдың шілдесінде Hershey Берклидегі (Калифорния штаты) Scharffen Berger Chocolate Maker шоколад шеберінен сатып алды. 2005 жылдың қарашасында Hershey Сан-Францискодағы Joseph Schmidt Confections шоколад шеберін, ал 2006 жылдың қарашасында Орегон штатының Эшленд қаласында орналасқан Dagoba Organic Chocolate шоколад шеберін сатып алды. 2006 жылдың маусым айында Филадельфия қалалық кеңесінің мүшесі Хуан Рамос Гершидің "Ice Breakers Pacs" таңбалы мұздақтарының қаптамасы заңсыз есірткілерге қолданылатын қаптамаға ұқсас болғандықтан, оның сатылуын тоқтатуды талап етті. 2006 жылдың қыркүйегінде ABC News бірнеше Hershey шоколад өнімдерінің құрамындағы какао майы эмульгатор ретінде өсімдік майымен ауыстырылғанын хабарлады. Компанияның мәлімдемесіне сәйкес, бұл өзгеріс өнімнің бағасын көтеру немесе мөлшерін азайтудың орнына өндіріс шығындарын төмендету мақсатында жасалды. Кейбір тұтынушылар дәмнің өзгергеніне наразылық білдірді, бірақ компания жүргізген соқыр дәм тату сынақтарында тұтынушылардың шамамен жартысы жаңа нұсқаларды артық көретінін мәлімдеді. Жаңа нұсқалар енді Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасының "сүт шоколады" деген ресми анықтамасына сәйкес келмегендіктен, өнімдер "сүт шоколады" және "шоколадтан жасалған" деп көрсетілмей, "шоколадтық тәтті" және "шоколадты" деп қайта аталды. 2011 жылдың желтоқсанында Hershey Британдық Колумбияның Эбботтсфорд қаласында орналасқан жеке меншік кондитерлік компания Brookside Foods Ltd. сатып алу туралы келісімге келді. 2016 жылы Hershey Нью-Йорктегі barkTHINS шоколадтық тағамдар компаниясын 290 миллион долларға сатып алды. 2016 жылдың тамызында Hershey-ді Mondelez International компаниясына сату әрекеті Hershey Trust қарсылығынан кейін тоқтатылды. 2017 жылы Hershey Amplify Snack Brands компаниясын, SkinnyPop өндірушісін, Austin, Texas қаласындағы компанияны толық ақшалай төлеммен 1,6 миллиард долларға сатып алды. 2018 жылдың қыркүйегінде Hershey B&G Foods компаниясынан Pirate Brands компаниясын 420 миллион долларға толық ақшалай төлеммен сатып алу туралы мәлімдеді. Бұл сатып алулар Hershey компаниясының кондитерлік емес өнімдерге кеңеюін білдірді. 2019 жылдың тамызында Hershey протеин таяқшаларын өндіретін One Brands LLC компаниясын 397 миллион долларға сатып алатынын жариялады. 2019 жылдың қазан айында Hershey Yuengling компаниясымен бірлесіп, Yuengling Hershey's Chocolate Porter атты шектеулі шығарылымды пиво шығаратындығын жариялады, бұл Hershey компаниясының алғашқы лицензиялық пиво серіктестігі болды. 2021 жылдың маусым айында Hershey Lily's компаниясын 425 миллион долларға сатып алды. 2021 жылдың қарашасында Hershey Dot’s Homestyle Pretzels және олардың серіктесі Pretzel INC компаниясын 1,2 миллиард долларға сатып алу жоспарларын жариялады. 2023 жылы компания сүт өнімдерінің баламаларымен жасалған өсімдік шоколад саласына енді. Бұл тағамдар Plant Based Extra Creamy және Plant Based Reese's Peanut Butter Cups деп сатылады.
Брендтер
Hershey брендтері көбінесе шоколад немесе тәттілер негізінде жасалған, сонымен қатар Hershey компаниясы шайнамалы жемізді де өндіреді. Оның басты нарықтары – АҚШ және Канада.
Милтон Херши мектебі (MHS)
Балалары болмағандықтан, Герши компаниясының негізін қалаушы Милтон С. Херши 1909 жылы ақ нәсілді жетім ұлдарға арналған Герши өндірістік мектебін құрды. 1918 жылы, әйелі қайтыс болғаннан кейін үш жыл өткен соң, Милтон Херши осы интернат-мектепке 90 миллион доллар және Герши компаниясының акцияларының 40 пайызын сенімділікпен тапсырды. Мектеп алғашқыда жас жігіттерді кәсіптік білім беруге бағытталған, бірақ кейіннен колледжге дайындыққа көшті. Оның көптеген дизайндары Герши шоколад өнімдеріне ұқсайды, мысалы, Герши Kisses көше шамдары. Милтон Херши 1945 жылы қайтыс болғанға дейін мектептің басқару ісіне қатысты. 1951 жылы Герши өндірістік мектебі Милтон Херши мектебі деп атау өзгертті.
Өндірістік зауыттар
Гершиден тыс алғашқы зауыт 1963 жылғы 15 маусымда Онтарио штатының Смитс-Фоллс қаласында, ал үшіншісі 1965 жылғы 22 мамырда Калифорния штатының Оукдейл қаласында ашылды. 2007 жылғы ақпан және сәуір айларында Hershey's компаниясы Смитс-Фоллс және Оукдейл зауыттарының 2008 жылы жабылатынын, олардың орнына Мексиканың Монтеррей қаласында жаңа зауыт салынатынын хабарлады. Оукдейл зауыты 2008 жылғы 1 ақпанда жабылды. Бразилияның Сан-Роке қаласында 2002 жылғы тамызда Hershey шоколад фабрикасы ашылды. Hershey компаниясының Азиядағы операциялары көбінесе Үндістанның Мандидип қаласындағы зауытымен қамтамасыз етілді, ал кейін 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдан кейін қауіпсіздік алаңдауларына байланысты Калифорнияда да қамтамасыз етілді. 2018 жылғы 9 наурызда Hershey компаниясы Пенсильвания штатының Hazle Township қаласында Kit Kat өндірісін кеңейту үшін негіз салды. Бұл кеңейту жобасының бюджеті 60 миллион доллар көлемінде және нысанды қосымша 111 жұмыс орнымен қамтамасыз етуге күтілуде. 2023 жылғы 17 тамызда Hershey компаниясы Онтарио штатының Смитс-Фоллс қаласындағы зауытын 53 миллион долларға қайта сатып алғанын жариялады. Бұл зауыт бұрын канабис компаниясы Canopy Growth-қа тиесілі болған.
Өнімді қайтарып алу
1998 жылдың шілдесінде 100 граммдық (3.5 унциялық) сүт шоколадты таяқшалар қайта шақырылды, себебі олардың құрамында көрсетілмеген бадамның іздері болуы мүмкін еді. 2006 жылдың қараша айында Онтарио провинциясындағы Смитс-Фолс өндіріс орны уақытша жабылып, бірнеше өнімдер өндіріс желісіндегі соя лецитинінде сальмонелла бактериясы табылуы мүмкін деген алаңдаушылықтан кейін өз еркімен қайтарып алынды. Көптеген қайтарып алынған өнімдер сауда нүктелеріне жетпеді деп саналды.
Көміртегіден тазарту
2022 жылдың қазанында компанияның 1 және 2 ауқымындағы шығарындылары "2018 жылғы көрсеткіштерден 48%-ға төмендеді". 3-ауқымдағы шығарындылар 18%-ға азайды. Бұл төмендеулер үш күн энергетикалық станциясына инвестициялар жасау арқасында қол жеткізілді.
Көміртегі көздері
Кондитерлік өнеркәсіпте көптеген маңызды ингредиенттер әлемнің белгілі бір аймақтарында ғана өседі. Бұл оларды климаттың өзгеруіне және температураның жоғарылауына байланысты жағымсыз әсерлерге осал етеді. Кондитерлік өнімдерді өндіру қоршаған ортаға елеулі әсер етеді. Какао қабығының анаэробты ыдырауынан бөлінетін газдар ауыл шаруашылығының көміртегі ізіне үлес қосады. Агроорман шаруашылығы әдісімен какао өндірудің де жағымсыз әсерлері бар, соның ішінде какао қабықтарының зиянды құрамына байланысты мәселелер де кездеседі. Дегенмен, ауыл шаруашылығын басқарудың әртүрлі түрлері қоршаған ортаға әртүрлі деңгейде кері әсер етеді. Какао өсірудің жақсартылған әдістерін қолданған кезде де, өнімді тасымалдау осы әдістен алынған пайданы азайтуы мүмкін. Какао өсіру, әсіресе қант конфериясы өнімдерін өндіру, суды көп қажет етеді, бұл су қорларының азаюына әкеледі. Сонымен қатар, қаптама материалдары да қоршаған ортаға кері әсерін тигізеді. Компанияның міндеттемелеріне "Біздің ортақ игілігіміз" деп аталатын экологиялық саясат кіреді, ол Hershey компаниясының қоршаған ортаға әсер ететін шешімдеріне бағыт-бағдар береді. Оның басты мақсаттарының бірі – 1 және 2 деңгейдегі парниктік газдарды (GHG) 50%-ға, ал 3 деңгейдегі парниктік газдарды 25%-ға азайту. Осы мақсатқа жету үшін Hershey энергия тиімділігін арттару саясатына көшті. Әр Hershey орналасқан жерінде энергия мақсаттарына жетуді қамтамасыз ету үшін "Энергия чемпионы" тағайындалған. Энергия тиімділігін арттырумен қатар, Hershey қаптамасын жақсартуға да міндеттенді. Көбірек тұрақты қаптаманы пайдалану компанияға 3 деңгейдегі парниктік газдарды азайту мақсатына жетуге көмектеседі. Олар 2030 жылға қарай қаптама салмағын 25 миллион фунтқа төмендетуді жоспарлап отыр, бұл материалдарының қоршаған ортаға тигізетін әсерін азайтуға бағытталған. Бұрын Hershey компаниясы қаптама салмағын азайту мақсатына белгіленген мерзімнен 5 жыл бұрын қол жеткізген. Одан әрі жылдамдап, Hershey компаниясы 2030 жылға дейін пластикалық қаптамасын қайта өңдеуге болатын тұрақты материалдарға ауыстыруға міндеттенді, осы үшін жою және қайта жобалау шаралары қолданылады. Бағдарлама 1999 жылы құрылған және ішінара қор арқылы қаржыландырылады. 2015 жылы Hershey Ганадағы балалардың тамақтануын жақсарту үшін тұрақты жеткізу тізбегін құруға көмектесу мақсатында Clinton Global Initiative ұйымына қосылды. Hershey компаниясының балалар мен отбасыларға ұзақ мерзімді назар аударуы Балалардың керемет желісі, Рональд Макдональд үйі және Біріккен жол (UW) сияқты ұйымдармен ұзақ мерзімді серіктестіктерге әкелді. 2016 жылы компания осы ұйымдарға 486 200 доллардан астам қаржы жұмсады.
Сын
Hershey компаниясы тұрақты және этикалық какао сатып алуды қамтамасыз ететін бағдарламаларының болмауы үшін сынға алынды, сондай-ақ әділ сауда шаралары бойынша өзінің бәсекелестерінен қалып қойды. "Херши, жоғарыла!" кампаниясы 2010 жылдың қыркүйегінде Global Exchange, Green America, Oasis Trust және Халықаралық еңбек құқықтары форумы тарапынан іске қосылды. Raise the Bar кампаниясының мақсаты – Hershey компаниясын "Hershey компаниясының какао өнімдеріндегі мәжбүрлі және бала еңбегін жою үшін дереу әрекет етуге" міндеттеу; "2012 жылға дейін өзінің ең көп сатылатын бес шоколад таяқшасының бірі үшін 100% әділ сауда сертификаты бар какао бұршақтарын сатып алу және одан кейін әр екі жыл сайын тағы бір ең көп сатылатын шоколад таяқшаны 100% әділ сауда сертификатымен қамтамасыз ету"; және "Hershey компаниясының барлық өнімдерінің басым бөлігі 2022 жылға қарай әділ сауда сертификатымен қамтамасыз етіледі" деген талаптарды қою болды. Бұл қысым ерекше түрде Whole Foods Market компаниясына бағытталды, ол 2012 жылдың 3 қазанында Hershey-дің Scharffen Berger желісін тасымалдауды тоқтату туралы хабарлады. Кампания өкілдері "Whole Foods-тың шешімі 40-тан астам табиғи азық-түлік дүкендері мен кооперативтерінің Scharffen Berger және Dagoba өнімдерін тасымалдау туралы алаңдаушылықтарын білдіргеннен кейін қабылданды, себебі шоколад өндіруші компания өз жеткізу тізбегінде бала еңбегі мәселесін шешуден бас тартты" деді. 2019 жылы Hershey компаниясы өз шоколад өнімдерінде бала құл еңбегінің жоқтығына кепілдік бере алмайтынын мәлімдеді, себебі олар сатып алудың шамамен 50% ғана шаруашылық деңгейіне дейін анықтай алды. The Washington Post газетінің хабарлауынша, 2001 жылы осындай тәжірибелерді төрт жыл ішінде жою туралы берілген уәде 2005 жылғы мерзімде де, 2008 және 2010 жылдардағы түзетілген мерзімдерде де орындалмады, және 2020 жылға дейін нәтижеге қол жеткізудің ықтималдығы төмен болды. 2021 жылы Hershey компаниясына қарсы Малиден келген сегіз бұрынғы құл тарапынан топтық сот процесі басталды. Олар компанияның Кот-д'Ивуардағы какао плантацияларында оларды құлдыққа салуға көмектескенін және оған ықпал еткенін мәлімдеді. Сотта Hershey, Nestlé, Cargill, Mars, Incorporated, Olam International, Barry Callebaut және Mondelez International компаниялары еріксіз еңбекпен айналысқандары айыпталды, ал талапкерлер әділетсіз байыту, абайсыз қадағалау және қасақана эмоционалдық зиян келтіргені үшін өтемақы талап етті. АҚШ округтік судьясы Дабни Фридрих 2022 жылы бұл істі қараудан бас тартты. 2022 жылдың желтоқсанында Hershey компаниясы өнімдеріндегі қорғасын мен кадмийдің мөлшеріне қатысты сотқа тартылды, әсіресе Special Dark таяқшасы, 70% Lily Bar және 85% Lily Bar. Сотқа талап арыз берушілер компанияның таяқшалардағы металл мөлшері туралы тұтынушыларды ескертпегенін және бұл талап АҚШ-тағы Consumer Reports журналында жарияланған зерттеулерге негізделгенін мәлімдеді.
АҚШ-тан тыс жердегі қабылдау
Hershey шоколадындағы май қышқылының болуы, өндіріс процесінде бақыланатын липолиздің қолданылуына байланысты, әлемнің басқа аймақтарындағы шоколадқа дағдыланған адамдарға беймәлім дәм тудырады. Ұлыбританияда бұл көбінесе құсудың иісі мен дәмімен салыстырылады.