Кіріспе

Римдік құдай, түнгі дауылдың құдайы, Юпитермен, күндізгі дауылдың құдайымен қарама-қарсы қойылған. Оның нақты мәні тіпті Овидийге де белгісіз болды. Плиний оны этрусктік текті, дауыл құдайларының бірі деп есептеді. Варро Сумманусты сабин патшасы Тит Таций қалауынша, құрбандық алаптарына (arae) арнаған құдайлардың қатарына жатқызады. Паулюс Диакон оны найзағайдың құдайы деп санайды. Сумманус есімі Summus Manium, "мендердің ең ұлысы" немесе sub, "астында" + manus, "қол" деген сөздерден туындаған деп есептеледі. Марциан Капелланың айтуынша, Сумманус – Плутонның тағы бір аты, ол мендердің "ең жоғарысы" (summus) болып табылады. Бұл атауды кейінірек Камоес ("Егер Сумманус патшалығының қараңғылығында / Ең ауыр жазаға ұшырасаң") және Мильтон сияқты жазушылар қолданды, Мильтон Шайтанның Римге келгенін сипаттағанда: "Дәл солай Сумманус, көк жалынның түтінді бұрқасын ораған, адамдар мен қалаларға құлайды". Жорж Дюмезил Сумманустың көктегі биліктің байланысты бірінші функциядағы құдайлардың ерекше, зорлықты және қорқынышты элементін бейнелейтінін айтты. Көктегі биліктің екі жақты аспектісі Веда дініндегі Варуна-Митра және Римдегі Сумманус-Диус Фидиус дихотомиясында көрінеді. Бұл жұптардың бірінші құдайлары биліктің зорлықты, түнгі, құпия жағын бейнелесе, екіншілері оның сенімді, күндізгі және заңмен реттелген жағын көрсетеді.

Ғибадатхана және құлшылық

Сумманус ғибадатханасы Пирр соғысы кезінде б.з.д. 278 жылы маусымның 20-сы күні салынды. Ол Цирк Максимустың батысында, мүмкін Авентин төбесінде орналасқан. Бұл ғибадатхананың себебі, Юпитер Капитолиний ғибадатханасының шатырында тұрған құдайдың мүсініне найзағай шағып, зақым келтіргендігі болды деп есептеледі. Әр жылдың 20 маусымында, жазғы күн тоғысының алдында, ұн, сүт және балдан жасалған, дөңгелек пішіндес нан – сумманалиялар оған құрбандық ретінде ұсынылатын: бұл дөңгелек күннің символы болуы мүмкін. Сумманусқа екі қара бұқа немесе қошқар да құрбандыққа шалынды. Қара түсті жануарлар көбінесе жер асты құдайларына арналатын. Әулие Августиннің айтуынша, бұрын Сумманус Юпитерден жоғары тұрған, бірақ Сумманус ғибадатханасынан әлдеқайда сәнді ғибадатхана салынғаннан кейін Юпитерге көбірек құрмет көрсетілді. Цицерон Юпитер Оптимус Максимус ғибадатханасының шатырында тұрған құдайдың саз мүсініне найзағай шағып, басы жоғалып кеткенін айтады. Аруспиктер оның Тибр өзеніне лақтырылғанын хабарлады, және ол олар көрсеткен жерден табылған. Сумманус ғибадатханасының өзі б.з.д. 197 жылы найзағайға шалдықты.

Сумманус және Суммано тауы

Виченца (Венето, Италия) маңындағы Альп тауларында орналасқан Суммано тауы (биіктігі 1291 м) дәстүрлі түрде Плутон, Юпитер Сумманусы және Әруақтар культінің ортасы саналады. Бұл аймақ Италиядағы ежелгі рим дінінің соңғы бекініштерінің бірі болған, осыған байланысты Виченцада 590 жылға дейін епископ болмаған.