Кіріспе

Миоцен Еуропасындағы жойылған маймыл түрі

Pierolapithecus catalaunicus – қазіргі Каталониядағы Пьерола хостелі аумағында Миоцен дәуірінде, шамамен 12,5-13 миллион жыл бұрын өмір сүрген, жойылған приматтар түрі. Кейбір зерттеушілер оның үлкен маймылдар тобының ортақ ата-тегі болуы мүмкін, немесе бұрын табылған ешқандай қазбадан жақын екенін айтады. Ал басқалары оны понгін (pongine) деп санайды.

Тарих

Спланхокраниум 2002 жылы табылды және 2003 жылдың мамыр және маусым айларында жүйелі қазба жұмыстары жүргізілді. Бұл түрді 2002 жылдың желтоқсанында табылған IPS21350 (каталон тілінде "бейбітшілік" мағынасындағы "Пау" деген атпен аталған, себебі ол Ирак соғысына қарсы испан демонстрацияларымен бірге жарияланды) деген қазба сүйек негізінде Сальвадор Моя Сола басқаратын испан палеоантропологтарының тобы сипаттады. Бұл жайлы алғаш рет 2004 жылдың 19 қарашасында Science журналында хабарланды. Сүйек ересек еркек жеке тұлғаға тиесілі, ол 83 сүйектен тұрады: сланхокраниум, екі жоғарғы жақ сүйегі, толық тіс жиынтығы, екі кәдімгі тіс, оң жақ орталық кескіш тіс, шеке сүйектері, жас сүйектері, жартылай маңдай сүйегі, білезік сүйектері, қолқа сүйектері, екі қолдың саусақ сүйектері, тобық сүйектері, табан сүйектері, аяқ саусақтарының сүйектері, оң тізеқаптың дисталь эпифизі, сол қолқа сүйегі, бірнеше ұзын сүйектердің диафиздері, екі жамбас сүйегі, үш омыртқа, екі толық қабырға және он екі үлкен қабырға фрагменті. Олар жаңа туыстық атауды жақын орналасқан Els Hostalets de Pierola және Каталония аймақтарының құрметіне берді.

Сипаттама

Моя Сола және авторлар бұл түрді бастапқыда бірқатар ерекше белгілеріне сүйене отырып сипаттады, олардың арасында мыналар бар: Беттің алдыңғы бөліктері бір жазықтықта сақталады, мұрын сүйектері жалпақ және орбитаның төменгі жиегінің астында орналасқан, глабелла артқа қарай бағытталған, беті төмен, қабаулары жұқа, зигоматикалық түбірі жоғары, ал nasoalveolar clivus биік. Кесік тісінің артқы жиегі P3 тісімен бір деңгейде, тілқап терең және күшті, мұрын тесігі негізінде ең кең, орбита аралық қашықтық кең, зигоматикалар бүйірге қарай кеңейеді, P3 тісі P4 тісімен шамалас, тіс құйрықтарының әртүрлілігі азайған, M3 тісінен басқа барлық молярлар созылған, жоғарғы молярлар мен премолярларда цингула жоқ, жоғарғы молярлардың тілдік құйрықтары шетке қарай орналасқан, M2 тісі үлкен және тіс құйрықтарының әртүрлілігі бар, ал жоғарғы кәді тісі үлкен және тәжінде қысылған. Қабырғалар өте иіліп, алдыңғы-артқы жағынан қысылған кеуде қуысын құрайды, кіндік сүйегі күшті, ортаңғы белдегі құрсақ жағында тік қыр болмайды, жүйке доғасының тірекшелері күшті және берік, тікенекті өскіндер сәл артқа қарай еңкейген, тірекше денесі көлденең өскіндерге енгізіледі, дорсальды бағытталған және тірекшеден шыққан көлденең өскіндер, метакарпальдар мен саусақ сүйектері қысқа, орталық сүйектер бірікпеген, үшбұрышты сүйек кішкентай және шырыш сүйек стилоидімен байланыспайды, ал мениск қосылысын қабылдайтын ойық және пішінді беткей дистальды қарай жылжыған. Дегенмен, соңғысы әлі де даулы. Бұл жамбас сүйегінің өлшемдері қазіргі маймылдарға ұқсас, бұл көбінесе қозғалмалы тізе деп есептеледі. Пиеролапитек маймылдардан, гилобатидтерден және бастапқы гоминоидтардан қалың жамбас сүйектерімен ерекшеленеді. Осылайша, туынды тізе жақсартылған өрмелеуге, әсіресе тік өрмелеуге байланысты болуы мүмкін. Жазбас Proconsul nyanzae түрiмен ортақ ата-тектік үлгіні бөліседі, ол ортоградтық мінез-құлыққа бейімделген (егер бұл гипотеза қабылданса) және маймыл жазбастарында гомоплазияны көрсетеді.

Жіктеу

Пиеролапитекте маймыл кладының ертедегі мүшесі екенін көрсететін туынды беттік белгілер мен маймылға тән қаңқалық бейімделулер бар. Бұл туыс 12,5-13 миллион жыл бұрын, 14,9±2 немесе 14,6±2,6 миллион жыл бұрын болған гилобатид гоминидтерінің бөлінуінен кейін пайда болған. Қаңқаның көп бөлігі туынды, бірақ қысқарған саусақ сүйектері (фалангалар) бастапқы пальмиградтық бейімделулерді көрсетеді. Бұл мозаика маймылдар эволюциясында маңызды. Басқа гипотезалар бойынша, бұл таксон діңгек понгинге жатады. Толық ортақ ата-баба емес, бұл түр адамдарға, шимпанзелерге және гориллаларға, бірақ орангутандарға емес, ата-баба болуы мүмкін, мұндайда кейбір беттік ерекшеліктері ескеріледі. Бұл туыс понгиндерден ерекшеленеді және қазіргі хомининдермен ортақ белгілерді бөліседі, бұл Дриопитекпен (мүмкін, Дриопитецини тайпасында, Ардипитек/австралопитектер мен Пан/хомининдерге ұқсас қалың және жұқа эмальға ие) туыс екенін көрсетеді. Пиеролапитек каталауникустың бетінің реконструкциясы оның морфологиясының филогенетикалық тұрғыдан гоминидтердің діңгегі ретінде орналасуымен ең сәйкес екенін көрсетеді.

Палеоэкология

Пиеролапитек қалың эмальға ие болды, ол қатты заттармен қоректенушілерде кездеседі, бірақ оның рационы әлі белгісіз, мүмкін орангутан сияқты ағаштарда тамақтанған. Бұл аймақ Солтүстік-Батыс Жерорта теңізінің жарылуынан, екі тау жотасы арасындағы кеңістік пайда болған кезде қалыптасқан. Миоценді проксимальді-дистальді шеттік аллювиалды жамылғылар жабады. 1920 жылдары Герин бұл аймақты байқап, шошқа тұқымдасы деп жаңылысқан M2 маймылын тапқан, содан кейін аймақта Dryopithecus fontani, Hispanopithecus laietanus және Sivapithecus occidentalis табылды. Осы аймақтан шыққан Пиеролапитек 1950-1970 жылдары қоқыс полигонынан зерттелді. Қазылымдар барысында 19 ірі және кішкентай сүтқоректілер, 300-ге жуық макроомыртқасыздардың және 83 гоминидтердің (холотиптік қаңқа құрамын құрайтын) қаңқалары табылды.