Кіріспе
Этруск пайғамбары Тегес – этруск дінінің негізін қалаушы пайғамбар, ол Рим Республикасының соңғы кезеңі мен Рим империясының латын авторларының хабарларынан белгілі. Ол жалпыға ортақ мүдделі оқиғаларға қатысты құдайлық еркін анықтаудың дұрыс әдістерін және құдай туралы ғаламдық көзқарасты ашты. Мұндай болжамдарды Рим қоғамында аруспиктер деп аталатын діни шенеуніктер жасады. Тегестің (және басқа да бірнеше пайғамбарлардың, көбінесе Вегоя есімді әйел тұлғаның) аян-уахидаларын жазған діни мәтіндерді римдіктер республиканың соңғы кезеңінде кем дегенде «Этруска Дисциплина» деп атады. Латын тіліндегі аттарына қарамастан, олар этрус тілінде жазылған. Қазірге дейін ешқайсысы сақталған жоқ. «Дисциплина» элементтерін оқығанын айтқан соңғы автор – Константинопольде жазған VI ғасырдың ғалымы Иоанн Лидий. Осылайша, Тегес туралы білім көбінесе классикалық авторлардың оның туралы айтқандарынан құралады, бұл аңызға толы және мифтік көзқарас; Иоанн Лидий Тегес – тек теңеу үшін айтылған әңгіме деп санайды.
Tages was claimed as a founding prophet of Etruscan religion who is known from reports by Latin authors of the late Roman Republic and Roman Empire. He revealed a cosmic view of divinity and correct methods of ascertaining divine will concerning events of public interest. Such divination was undertaken in Roman society by priestly officials called haruspices. The religious texts recording the revelations of Tages (and a few other prophets, mainly a female figure known as Vegoia) were called by the Romans the Etrusca Disciplina at least as early as the late republic. They were written in the Etruscan language, despite their Latin titles. None presently survive. The last author claiming to have read elements of the disciplina is the sixth century John the Lydian, writing at Constantinople. Thus, knowledge of Tages comes mainly from what is said about him by the classical authors, which is a legendary and quasimythical view; John the Lydian suggested Tages is only a parable.
Этимология
Этруск әліпбиінде "Г" әрпі болмағандықтан, Tages этруск сөзінің латын тіліне аудармасы болуы мүмкін. Тосканиядан табылған б.з.б. III ғасырға жататын қола айнаның артқы жағында, конус тәрізді бас киім киген, жас харуспекс бауырды қарастырып отырған сурет бейнеленген. Ол "pavatarchies" деп белгіленген. Екінші, сақалды, ересек харуспекс тыңдап тұр, ал оның аты "avl tarchunus". Массимо Паллотино, бұл есімнің "pava Tarchies" деп бөлінуі керек екенін және "бала, Таркиес" деген мағынаны білдіретінін ұсынды, бұл кеңінен қабылданған пікір. Екінші есім "Тархонның ұлы" дегенді білдіреді, мұнда Тархон – Тегестің аян болған Таркения қаласының аңызға толы патшасы, сонымен қатар Этрус Лигасының негізін қалаушылардың бірі. Гм. М. Фачкетти, бұл есімді "thac / thax" қайталамалы этрусктік түбірімен байланыстыратын басқаша гипотеза ұсынды, ол оны "дауыс" деп түсіндірді.
Аңыз
Тагстың шығу тегі туралы бірнеше нұсқа бар. Жалпы, Тагс этрусктар жер жыртып жатқанда жерден пайда болды, содан кейін этрусктарға болашақты болжуды үйретті. Кейде ол Юпитердің немересі делінеді. Цицерон мифті былай баяндайды: Бізге бір күні Таркиния аймағында жер жыртылып жатқанда, әдеттегіден тереңірек ойыс жасалғанда, кенеттен Тагс одан шығып, жыртушыға сөйледі. Тагс, этрурилердің еңбектерінде (Libri Etruscorum) жазылғандай, бала сияқты келбетімен, бірақ даналыққа ие болды. Жыртушы оны көргенде таңғалып, үлкен дауыс шығарды. Көп ұзамай көптеген адамдар жиналды, содан кейін барлық этрурилер сол жерге келді. Тагс зор халық алдында сөйледі, олар оның сөздерін жазып алды. Осы Тагстан алынған ақпарат болашақты болжайтын ғалымдардың (haruspicinae disciplina) ғылымының негізі болды, кейін көптеген жаңа фактілермен толықтырылып, барлығы да сол қағидаларды растады. Біз осы жазбаны олардан алдық. Бұл жазба олардың қасиетті кітаптарында сақталған, және одан болашақты болжайтын тәжірибе (augurial discipline) туындайды. Овидий нұсқасында Тиррен жыртушысы ("тиррендік жыртушы") бір топырақ кесегінің адамға айналып, болашақта болатын оқиғалар мен этруск халқының болашақты қалай біле алатыны туралы айта бастағанын көрді.
Этруска дисциплинасы
Иоанн Лаврентий Лид біздің заманымыздың VI ғасырында өмір сүрген. Кітаптарды оқыған соңғы классикалық кезеңнің жазушысы болғанымен, ол өзінің деректері туралы ең толық мәлімет береді. Ол осыған ұқсас тақырыпта б.з.д. үшінші ғасырында Тарквиниядан табылған, биіктігі шамалы қоладан жасалған дауыстық мүсін бар, ол ересек адамның басы мен сырт келбетімен жоғары қарап отырған нәрестені бейнелейді.