Кіріспе

Италиялық романист және журналист (1907–1990) Альберто Пинчерле (; 28 қараша 1907 – 26 қыркүйек 1990), Альберто Моравия (/US//m//oʊ/'/r//ɑː//v//i//ə//, // /'/r//eɪ//v// / mohRAHveeə, RAY , ), итальяндық романист және журналист болды. Оның романдары заманауи сексуалдық мәселелерді, әлеуметтік оқшалануды және экзистенциализмді зерттеді. Моравия ең алдымен өзінің тұңғыш романы «Gli indifferenti» (1929, Бейжайлық заманы) және антифашистік романы «Il conformista» (1947, Конформист) үшін танымал, соңғысы Бернардо Бертолуччидің «Конформист» (1970) фильмінің негізі болды. Оның киноға бейімделген басқа романдары: Мауро Болоньинидің 1962 жылы осы атпен түсірген «Agostino» фильмі; Жан-Люк Годардың «Le Mépris» (Назарсыздану, 1963) фильмінде түсірілген «Il disprezzo» (Түскі ортадағы көлеңке немесе Назарсыздану); Дамиано Дамианидің 1963 жылы осы атпен түсірген «La noia» (Жалықу), 1964 жылы АҚШ-та «The Empty Canvas» (Бос кенеп) деген атпен шыққан және Витторио Де Сиканың «Two Women» (Екі әйел, 1960) фильмінде түсірілген «La ciociara». Седрик Канның «L'Ennui» (1998) фильмі – «La noia» романының тағы бір нұсқасы. Моравия бір кезде өміріндегі ең маңызды оқиғалардың – бес жыл бойы төсекке жатқызған сүйектердің туберкулезі және фашизм болғанын айтқан, себебі екеуі де оған азап шегіп, басқа жағдайда істемейтін нәрселерді жасауға мәжбүр еткен. «Бізді өз еркімізбен істегендеріміз емес, мәжбүрлеп істегендеріміз қалыптастырады». Келесі жылы Моравия сол кездегі редакторы Курцио Малапарте болған «La Stampa» газетімен ынтымақтастыққа кірісті. 1933 жылы Марио Паннунциомен бірге «Caratteri» (Сипаттар) және «Oggi» (Бүгін) әдеби журналдарын құрды және «Gazzetta del Popolo» газетінде жаза бастады. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдар Моравия үшін автор ретінде қиын болды; фашистік режим «Le ambizioni sbagliate» (1935, Бұрыс талаптар) романына сын-пікірлерді тыйым салды, оның «La mascherata» (Masquerade, 1941, Маскарад) романын тәркіледі және «Agostino» (Екі жасөспірім, 1941) романына тыйым салды. 1935 жылы итальян әдебиеті туралы лекция оқу үшін АҚШ-қа барды. «L'imbroglio» (Алаяқтық) 1937 жылы Бомпиани баспасында жарық көрді. Фашистік цензурадан қашу үшін Моравия негізінен сюрреалистік және аллегориялық стильдерде жазды; оның ішінде «Il sogno del pigro» (Жылымшының арманы) романы бар. 1941 жылы «La mascherata» романының екінші басылымын фашистердің тәркілеуі оны псевдониммен жазуға мәжбүр етті. Сол жылы ол 1936 жылы танысқан романист Эльза Морантеге үйленді. Олар Каприде өмір сүрді, ол жерде «Agostino» романын жазды. 1943 жылғы 8 қыркүйектегі қарулы келісімнен кейін Моравия мен Моранте Фрозиноне провинциясының шекарасындағы Фондиге паналады, фашизм өз бетімен «циоциария» деген атауды таңдаған аймаққа; осы тәжірибе «La ciociara» (The ciociara Woman, 1957) романына шабыттандырды.

Римге оралу және ұлттық танымалдылық

1944 жылдың мамыр айында Рим азат етілгеннен кейін Альберто Моравия оралды. Ол Коррадо Альваромен бірлесіп жұмыс істей бастады, «Il Mondo» және «Il Corriere della Sera» сияқты маңызды газеттерге жазды, соңғысы оның өліміне дейін жазғандарын жариялап тұрды. Соғыстан кейін оның танымалдылығы тұрақты түрде өсті, оның еңбектері: «La Romana» (Римдік әйел, 1947), «La Disubbidienza» (Бағынбаушылық, 1948), «L'amore coniugale e altri racconti» (Жұбайлық махаббат және басқа да әңгімелер, 1949) және «Il conformista» (Конформист, 1951). 1952 жылы ол «I Racconti» үшін «Premio Strega» сыйлығын жеңіп алды, ал оның романдары шетел тілдеріне аударыла бастады және «La Provinciale» Марио Солдатимен фильмге бейімделді. 1954 жылы Луиджи Зампа «La Romana» фильмін, ал 1955 жылы Джанни Франсиолини «I Racconti Romani» (Римдік әңгімелер, 1954) фильмін түсірді, бұл фильм «Marzotto» сыйлығын жеңіп алды. 1953 жылы Моравия «Nuovi Argomenti» (Жаңа тақырыптар) әдеби журналын құрды, оның редакторларының арасында Пьер Паоло Пазолини болды. 1950 жылдары ол Беллидің 100 сонеті, Бранкатидің «Паоло-ил-Кальдо» және Стендальдың «Римдік саяхаттары» сияқты туындыларға алғы сөз жазды. 1957 жылдан бастап ол «L'Europeo» және «L'Espresso» апталық журналдарында кино туралы рецензия жазып, сынға алды. Оның сындық еңбектері «Al Cinema» (Кинотеатр, 1975) жинағында топтастырылған.

Ла-Нойа және кейінгі өмірі

1960 жылы Моравия «La noia» (Boredom or The Empty Canvas) атты роман жариялады. Бұл роман өмірінің мәнін табуға тырысып жүрген жас, бай суретші мен Римдегі бейжай қыздың арасындағы күрделі қарым-қатынас туралы айтады. Роман оның ең танымал туындыларының біріне айналып, Виареджио сыйлығын жеңіп алды. 1962 жылы Дамиано Дамиани осы роман бойынша фильм түсірді. Кітаптың тағы бір бейімделуі Седрик Канның «L'Ennui» (1998) фильмінің негізі болды. Оның басқа да романдары негізінде бірнеше фильмдер түсірілді: 1960 жылы Витторио Де Сика София Лореннің қатысуымен «Ла циоциара» (Екі әйел) романын бейімдеді; 1963 жылы Жан-Люк Годар «Иль диспреццо» (Қаралау) фильмін түсірді; ал 1964 жылы Франческо Мазелли «Гли индифференти» (Белгісіздік уақыты) фильмін жасады. 1962 жылы Моравия мен Эльза Моранте ешқашан ажыраспағанына қарамастан, ажырасып кетті. Ол жас жазушы Дасия Мараинимен бірге тұрып, театрға ден қойды. 1966 жылы ол Мараини мен Энцо Сицилианомен бірге «Иль поркоспино» театрын құрды, онда Моравияның, Мараинидің, Карло Эмилио Гадданың және басқалардың туындылары қойылды. 1967 жылы Моравия Қытай, Жапония және Кореяға сапар шекті. 1971 жылы ол сценарист, оның жеке басы және оларды қалай пайдаланатыны туралы «Io e lui» (Мен және ол немесе екеуміз) романын және «Poesia e romanzo» (Поэзия және роман) эссесін жариялады. 1972 жылы Африкаға барып, «A quale tribù appartieni?» (Қай тайпаға жатасыз?) атты еңбегін шығарды, ол сол жылы жарық көрді. 1982 жылы Жапонияға, соның ішінде Хиросимаға жасаған сапары L'Espresso журналы үшін атом бомбасы туралы мақалалар сериясына шабыт берді. Осы тақырып «L'uomo che guarda» (Көріп тұрған адам, 1985) романында және «L'inverno nucleare» (Ядролық қыс) эссесінде де көтерілді, онда заманауи ғалымдар мен саясаткерлермен сұхбаттар бар. «La Cosa e altri racconti» («Сыртқы нәрсе және басқа да әңгімелер») атты әңгімелер жинағы оның жаңа серігі Кармен Льераға (одан 45 жыл кіші) арналды, ол 1985 жылғы қарашада Моранте қайтыс болғаннан кейін 1986 жылы оған үйленді. 1984 жылы Моравия Италия Коммунистік партиясының мүшесі ретінде Еуропалық парламентке сайланды. 1988 жылы аяқталған Страсбургтегі тәжірибесі «Il diario europeo» (Еуропалық күнделік) кітабында баяндалған. 1985 жылы ол «Еуропаның тұлғасы» атағын алды. Моравия 1949 және 1965 жылдар аралығында 13 рет ұсынылған әдебиет бойынша Нобель сыйлығының тұрақты үміткері болды. 1990 жылдың қыркүйегінде Альберто Моравия Римдегі Лунготевередегі пәтерінің ванна бөлмесінде қайтыс табылған күйде табылды. Сол жылы Бомпиани оның өмірбаянын «Vita di Moravia» (Моравияның өмірі) деп жариялады.

Тақырыптар мен әдеби стиль

Моральдық құрғақшылық, қазіргі өмірдің екіжүзділігі және адамдардың махаббат пен неке сияқты дәстүрлі жолдармен бақытты таба алмауы Альберто Моравияның шығармаларындағы басты тақырыптар болып табылады. Әдетте, мұндай жағдайлар патологиялық тұрғыдан орта тап өміріне тән; «Басқыншылық» және «L'amore coniugale» (Конъюгальді махаббат, 1947) сияқты туындыларда неке сынға түседі. «Il disprezzo» (Мұқтаждық немесе түскі ару, 1954) және 1950 жылдардағы «La noia» (Бос қанауат) шығармаларындағы тақырып – адамдардың өзара жақындықтан алыстауы, бұл рационалды реалистік көзқараспен қаралуға қарамастан орын алады. Саяси тақырыптар да жиі кездеседі, мысалы, «La Romana» (Рим әйелі, 1947) – фашистік режимге және құпия ұйымдар желісіне қатысқан проститутканың тарихы. «La noia» (Бос қанауат, 1960) туындысындағы ерекше сексуалдық реализм 1970 жылдардағы психологиялық тәжірибелік туындыларға жол ашты. Моравияның жазу стилі ерекше қарапайымдылығымен және әшекейсіздігімен жоғары бағаланды, ол күрделі синтаксистегі қарапайым, күнделікті сөздермен сипатталады. Бір психологиялық байқаудың сипаттамасын құрайтын бір ойдың, тағы бір оймен үйлесуі арқылы күрделі көңіл-күй қалыптасады. Кейінгі романдарда ішкі монолог маңызды рөл атқарады.

Пікірлер

Келман, Джеймс (1980), «Бұзғыншылық» кітабына шолу, «Cencrastus» журналы, № 4, 1980–81 жылдарғы қыс, 49-бет.