Кіріспе
Угандалық ачоли рухының медиумы және революционер Алиса Аума (1956 – 17 қаңтар 2007) – Ачоли рухының медиумы, ол Киелі Рух қозғалысының (КРҚ) басшысы ретінде 1986 жылдың тамызынан 1987 жылдың қарашасына дейін президент Ювери Мусевенидің үкіметтік әскерлеріне қарсы мыңжылдық көтеріліске жетекшілік етті. Ол көбінесе "Лаквена" деп аталатын, қаза тапқан әскери офицердің рухын арнаға айналдырды, "Лаквена" сөзі "хабаршы" деген мағынаны білдіреді, ал ачоли халқы оны христиандық Киелі Рухтың көрінісі деп санайды. Алиса Ауманың Лаквена рухын бағыттайтын біріккен бейнесі көбінесе "Алиса Лаквена" деп аталады. Ауманың КРҚ-сы 1987 жылдың қарашасында Ювери Мусевени басқарған үгандалық әскерлер тарапынан жеңіліске ұшырады.
Alice Auma (1956 – 17 January 2007) was an Acholi spirit medium who, as the head of the Holy Spirit Movement (HSM), led a millennial rebellion against the Ugandan government forces of President Yoweri Museveni from August 1986 until November 1987. The primary spirit she purportedly channelled was that of a dead army officer called "Lakwena", meaning messenger, which the Acholi believe to be a manifestation of the Christian Holy Spirit. The combined persona of Alice Auma channelling the spirit Lakwena is often referred to as "Alice Lakwena". Auma's HSM was ultimately defeated in November 1987 by Ugandan forces led by Yoweri Museveni.
Ерте өмір
Элис Аума 1956 жылы дүниеге келген. Ол өзін пайғамбар деп жариялаған және Гулудегі Иерусалим Мелтер шіркеуінің негізін қалаушы Северино Лукойяның қызы болды. Жозеф Кони бұрын Аума оның туысы екенін айтқан, бірақ ол тек оның сайлаушыларынан қолдау алу үшін осылай мәлімдеген. Аума өзі Кониден және оның көзқарастарынан үнемі алшақтап жүрді.
Мансап
Екі рет үйленгеннен кейін баласыз қалған Аума туған қаласынан кетіп қалды. Кейін христиан дініне өтті, бірақ 1985 жылғы 25 мамырда естімей, сөйлей алмай, ақылдан адасып, кейін Лаквена рухының иелігіне кіргенін айтты. Әкесі оны он бір түрлі бақсыға апарды, бірақ ешқайсысы оның жағдайын жеңілдетпеді. Аума Лаквена оны Параа ұлттық паркіне басқанын, онда ол 40 күн жоғалып, дәстүрлі этникалық діни рөлге ие болған рух медиумы ретінде оралғанын мәлімдеді. Тито Окелло жеңілгенге дейін Аума Гулу қаласының жанында кішірек болжаушы және рухани емші ретінде жұмыс істеген көптеген рух медиумдарының бірі болды. Ол Ұлттық қарсылық армиясының (ҰҚА) Уганда Халықтық Демократиялық Армиясының бүлікшілдігі мен ҰҚА-ның күшейе берген қатыгездікке қарсы күресінің ортасында жұмыс істеді. Кейінгі қозғалыстағы әңгіме бойынша, 1986 жылғы 6 тамызда Лаквена Аумаға соғыс ортасында мәнсіз болған болжаушы және емшілік жұмысын тоқтатып, зұлымдықпен күресу және қан төгісті аяқтау үшін Киелі Рух қозғалысын (ХРҚ) құруды бұйырды. Бұл міндеттілік астана Кампаланы қайтаруды талап етті. Осылайша ачоли халқы Луверо үшбұрышының азаматтарына келтірген ұжымдық зорлық-зомбылықтан өш алып, жер бетінде жұмақты құруға кіріседі. Жергілікті миссионерлерге жолданған хатта бұл өзгеріс былай түсіндірілді: Лаквеняны жіберген Иеміз оның жұмысын дәрігерден әскери қолбасшыға ауыстыруды шешті, себебі бір күні емдеген адамды ертең өлтіру бекерлік. Сондықтан ол қан төгісті тоқтатуды міндет етті, содан кейін дәрігерлік жұмысын жалғастыруға кіріседі. Аума Лаквенаның өзінің мақсаттарына жету үшін көптеген басқа рухтардың иелігіне кіруін қалағанын айтты. Бұл ачоли рухтарының мінез-құлқында ерекше жағдай еді. Осы кезде аймақта оңтүстік күштерінен туындаған қауіп-қатермен бірге рухани дағдарыс болды. Қоғамдық шиеленістің күшеюі мен өлім-жітімнің көбеюі сиқыршылыққа байланысты болды. Сонымен қатар, Кампалада жеңіліске ұшырағаннан кейін Ачолиге қайтып келген көптеген сарбаздар дәстүрлі тазару рәсімдерінен бас тартты. Бұл рәсімдер сарбаздар өлтірген адамдардың ашулы рухтарынан қоғамды қорғайды деп есептелді, бірақ ақсақалдар енді бұл келісімді орындауға мәжбүрлей алмайтынын түсінді. Бірқатар керемет жеңістерден кейін Аума Киелі Рух қозғалысын (ХРҚ) Ачоли жерінен оңтүстікке қарай Кампалаға қарай бастап кетті. Ол жерде Ювери Мусевени үкіметіне наразылық білдірген басқа этникалық топтардың көп қолдауын алды. Алайда, ХРҚ-ның кейінгі әскери сәтсіздіктері кейбір ізбасарларын Ауманы бақсылыққа және рухтарды құрту үшін пайдалануда деп айыптауға итермеледі. Кампала маңындағы ормандарда артиллерия оғынан ХРҚ соңғы жеңіліске ұшыраған кезде Аума қашып кетіп, Лаквена оны тастап кеткенін мәлімдеді.
The good Lord who had sent the Lakwena decided to change his work from that of a doctor to that of a military commander for one simple reason: it is useless to cure a man today only that he be killed the next. So it became an obligation on his part to stop the bloodshed before continuing his work as a doctor. Auma claimed that Lakwena required that she be possessed by numerous other spirits to achieve its goals. This was unusual in Acholi spirit behavior. At this time, there was a perceived spiritual crisis in the area coinciding with the threat posed by occupying southern forces. The increased level of societal tension and number of deaths were attributed to witchcraft. Moreover, many soldiers fleeing back into Acholi after their defeat at Kampala refused traditional purification ceremonies. These rituals were believed to protect the community from the vengeful spirits of the people the soldiers had killed, but the elders found that they no longer had the authority to force compliance with the convention. After a series of spectacular victories, Auma led the Holy Spirit Movement (HSM) south out of Acholiland towards Kampala. There, she garnered much support from other ethnic groups that had grievances with Yoweri Museveni's government. However, subsequent military setbacks suffered by the HSM prompted some followers to accuse Auma of being a witch and of using spirits for destructive ends. As the HSM suffered its final defeat under artillery fire in the forests near Kampala, Auma fled and claimed that Lakwena had left her.
Кейінгі өмір және өлім
Аума өмірінің соңына дейін Кенияның солтүстігіндегі Дадааб маңындағы Ифо босқындар лагерінде тұрды және оны рухтар тастап кеткенін айтты. 2004 жылғы қарашада ол Гулудан осы босқындар лагеріне бала сатуға қатысты деп айыпталды. 2006 жылы ол ВИЧ/ЖҚС-ті емдеуге жаңа жол тапқанын мәлімдеді. Аума 2007 жылғы 17 қаңтарда, шамамен бір апта бойы белгісіз ауруға шалдыққаннан кейін қайтыс болды, бұл ауру ВИЧ/ЖҚС екені айтылды.
Параа туралы әңгіме
Гулға оралғаннан кейін Ауманың медиумдық тәжірибесі аса сәтті болмағанымен, Параа туралы әңгіме ХМС-тің орталық мәтініне айналды. Әсіресе, Лаквенаның бүлікті табиғаттың көтерілісі деп атауы түсіндіруді қажет етеді. Әңгіме бойынша, Лаквена алдымен саябақтағы барлық жануарлармен оңтүстіктегі соғыс және соғысып жатқан тараптардың қоршаған ортаны жою мәселесін талқылау үшін сот отырды: Лаквена жануарларға: "Сендер, жануарлар, Құдай мені Угандадағы қан төгіске жауапты екендеріңізді сұрауға жіберді" деді. Жануарлар кінәларын жоққа шығарды, сонда бұқа аяғындағы жарасын көрсетті, ал бегемот қолдағы жарасын көрсетті. Содан кейін Лаквена судан соғыс туралы сұрақ қойды: Лаквена шарлауыққа: "Су, мен сенен осы әлемдегі күнәлар мен қан төгістер туралы сұрауға келдім" деді. Су: "Екі аяқты адамдар өз бауырларын өлтіріп, денелерін суға тастайды" деді. Сонда рух судан: "Күнәкарлармен күресуге барамын, себебі олар қан төгіске кінәлі. Сендер де күнәкарлармен шайқасыңдар, олар өз бауырларын суға тастайды" деді. Ұзаққа соқпай үйіне қайтқаннан кейін Лаквена Ауманы Килак тауына алып барып, сиқыр мәселесін шешуге кірісті. Тау олардың келуін күрделі жарылыстармен қарсы алды: Лаквена рухы тауға немесе тасқа: "Құдай мені әлемде ұрлықтың себебін білу үшін жіберді" деді. Тау: "Мен ешқайда кеткен емеспін және ешкімнің баласын ұрламағанмын. Бірақ адамдар маған келіп, кімді өлтіруім керектігін айтады [сиқыр арқылы]. Кейбіреулері маған [сиқыр үшін] ем сұрайды. Бұл халықтың күнәсі. Мен сізге ауруларды емдеу үшін су бергім келеді. Бірақ сендер күнәкарлармен күресулерің керек" деп жауап берді. Әңгіменің шешімінде Құдай барлық азап пен қан төгіске кімнің кінәлі екенін нақты айтады: Құдай Угандада барлық жерде жек көрінетін тайпа бар екенін айтты. Бұл тайпа Ачоли тайпасы еді. Сонда Құдай: "Ачолидегі қан төгісті тоқтату үшін және олардың күнәларына өкініп, жаман жолдан қайтулары үшін құрбандыққа қошқар шалу керек" деп бұйырды.