Кіріспе

Филон Ларисалық (Φίλων ὁ Λαρισσαῖος Philon ho Larissaios; б.з.д. 159/8 – 84/3) – грек философы. Оның нағыз аты Филио болған болу керек, екінші йотасымен. Ол Клитомахтың шәкірті болды және одан кейін Академия басшысы болды. Митридат соғыстары кезінде Академия қирағанда, ол Римге сапар шегіп, Цицерон оның лекцияларын тыңдады. Оның еңбектерінің ешқайсысы бізге жеткен жоқ. Ол Клитомах пен Карнеад сияқты академиялық скептик болды, бірақ ол өз ұстаздарына қарағанда скептицизмге көбірек мойын бұрды, нақтылықсыз уақытша сенімдерге рұқсат берді.

Өмір

Филон б.з.б. 154/3 жылы Ларисада дүниеге келді. Ол Афинаға көшіп, Клитомахтың шәкірті болды және б.з.б. 110–109 жылдары оның орнына Үшінші немесе Жаңа академияның басшысы болды. Секст Эмпирик айтуынша, ол "Төртінші академияны" құрған, бірақ басқа авторлар үштен артық академияның жеке тәуелсіздігін мойындамайды. Ол Аскалондық Антиохқа білім берді, ол кейін Платон мектебінде оның қарсыласы болды. Митридат соғыстары кезінде Филон Афинаны тастап, б.з.б. 88 жылы Римде қоныстанды. Римде ол риторика және философиядан дәріс берді, және өзінің айналасына көптеген белгілі шәкірттерді жинады, олардың ішінде Цицерон ең танымал және ең құлшынып оқығандарының бірі болды. Филон – Платоннан тікелей жалғасқан Академияның соңғы даусыз ғалымы болды. Б.з.б. 84/3 жылы қайтыс болғаннан кейін Академия бәсекелес топтарға бөлініп, неоплатонизмнің қайта жандануына дейін толығымен жойылды.

Философия

Филонның бірде-бір еңбегі қазірге дейін жеткен жоқ; оның ой-пікірлері туралы біліміміз Нумений, Секст Эмпирик және Цицерон еңбектерінен алынған. Жалпы алғанда, оның философиясы Платонның догматизміне бейімделіп, Орта және Жаңа Академияның академиялық күмәнданушылығына қарсы бағытталған реакция болды. Ол, ұғымдық түсініктер (каталептике фантазия) арқылы заттарды толыққанды түсіну мүмкін емес (акаталепта), бірақ олардың мәніне сәйкес түсінуге болады деп сақты. Ол соңғысын қалай түсінген – заттардан түсетін сезімдердің нақтылығы мен үйлесімділігіне байланысты ма, әлде Платонның бірден рухани сезім қабылдауы туралы болжамдарына қайта оралды ма – бұл әлі анық емес. Оның шәкірті Антиохқа қарсы тұрып, ол Ескі және Жаңа Академияның арасындағы айырмашылықты мойындамады, керісінше, күмәнділік Сократ пен Платонның өзінде де кездесетінін, ал Жаңа Академияда күмәндану арқылы шынайылықтың танылуын байқады. Бір жағынан, ол сезімдердің нақтылығына қарсылық танытпаса да, өзінің пікірлерін жоққа шығаруға тырысатын оппоненттермен кездесуге ниеттенді, яғни ол шындық деп санаған нәрсені күмәнділік арқылы қайтадан тексеру қажеттігін сезінді; екінші жағынан, ол өмірдің соңғы мақсатына қатысты нақты сенімге жете алатынына күмәнданбады.