Гуннар Каасен: Алясканы құтқарған мұсапыр

Кіріспе

Норвегиялық америкалық мушер (1882–1960)

Гуннар Каасен (11 наурыз 1882 – 27 қараша 1960) – 1925 жылы Алясканың Ном қаласына 300 000 бірлік дифтерияға қарсы сарысуды жеткізген норвегиялық туған мушер. Бұл, АҚШ қаласын эпидемиядан құтқарған иттермен тасымалданатын эстафетаның соңғы кезеңі болды.

Өмірбаян

Гуннар Э. Каасен Норвегияның Тромс аймағындағы Бурфьорддаленде Ханс пен Анна Каасеннің ұлы ретінде дүниеге келді. 1898 жылы Ном мүйісінде алтын бар құмдардың табылуынан кейін, 1891 мен 1898 жылдар аралығында штатта бірнеше алтын асығушылықтардың біріне себеп болған 1903 жылы ол алтын табу үшін АҚШ-қа барды. Каасен тәжірибелі мушерге айналып, Ном қаласының тұрғыны болды. 1905 жылға қарай алтын асығушылықтың қызуы басылғанмен, Ном порты Нортон шығанағында орналасқан, ол әдетте қазан және маусым айлары аралығында кемелер үшін мұзбен жабылып, қол жетімсіз болады. Қыс айларында иттермен жүру сыртқы әлеммен байланыс және көлік құралының басты түрі болып қала берді.

Ұлы мейірімділік жарысының соңғы кезеңі

1925 жылы дифтерия ауруы Каасеннің асырап алған үйіне қауіп төндірді, ал ауру Алясканың солтүстік ауылдарына, Ном орталық болған ауылдарға оңай таралуы мүмкін еді. Әсіресе, Инупиат балаларында «ақ адамның ауруына» қарсы иммунитет болмады. Порт мұздап қалды. Алясканың солтүстік жағалауына дейін теміржол мен тұрақты жолдар салынбаған. Ұшқыштардың жұмысы жаңа басталған еді; штаттағы екі ғана ұшақ ашық кабиналарымен жабдықталған және олар қыста ешқашан ұшқан емес. Бар жағдайды ескере отырып, губернатор Скотт Боун Анкориджден 300 000 бірлік сарысуды пойызбен Ненанаға тасымалдауға рұқсат берді, онда оны жиырма мушердің біріншісі және жүзден астам иті қабылдап, қалған 674 мильді (1085 км) Номға жеткізді. Каасенге 9 килограмдық сарысу баллонын Блаффтан Аляскадағы Пойнт-Сейфтиге дейін эстафетаның соңғы бөлігінде тасымалдау тапсырылды. Блаффта Чарли Олсон Каасенге сарысуды берді, ол Бальто басшылық еткен 13 иттің тобымен аттанды. Каасен түн бойы саяхаттады, қатты желдің салдарынан шанасы аударылып, сарысуы бар цилиндрді жоғалтуға айналды. Көру қабілеті нашар болғандықтан, шанаға жақын тұрған иттерді әрдайым көре алмады. Каасен 2 ақпанда Аляска уақыты бойынша сағат 02:00-де Порт-Сейфтиге жетті. Эстафетадағы келесі мушер Эд Рон ұйықтағандықтан, Каасен қалған 25 мильді (40 км) Номға дейін жалғастырып, таңғы сағат 05:30-да Фронт-стритке жетті. Каасен барлығы 87 километр жол жүрді. Каасен сарысуды Ном қаласындағы жалғыз дәрігер доктор Кертис Уэлчке тапсырды, ол сарысуды таратып берді. Бұдан кейін аурудан көз жұмғандар туралы хабар түспеді. Бес күннен кейін Сиэтлден (Вашингтон) келген сарысудың екінші партиясы Севардқа (Аляска) жеткізіліп, сол тәсілмен Номға тасымалданды. 1925 жылға дейін АҚШ-та бұл аурудан жылына 20 000 адам қайтыс болған. Оқиғаға байланысты әлемдік жариялылық дифтерияға қарсы егудің кеңінен таралуына көмектесті, бұл көрсеткішті едәуір төмендетті.

In 1925, an outbreak of diphtheria threatened Kaasen's adopted home, and the disease could easily spread across the northern Alaska villages of which Nome was the hub. The Iñupiaq children in particular had no immunity to the "white man's disease". The port was frozen. No train routes or regular roads extended to the northern coast of Alaska. Bush piloting was in its infancy; the only two aircraft in the state had open cockpits, and had never been flown in the winter. Given the choices, Governor Scott Bone authorized the transport of 300,000 units of serum in Anchorage to Nenana by train, where it was picked up by the first of twenty mushers and more than one hundred dogs who relayed the serum the remaining 674 miles (1,085 km) to Nome. Kaasen was scheduled to transport the 20 pound (9 kg) cylinder of serum along the next to last leg of the relay, from Bluff to Point Safety, Alaska. At Bluff, Charlie Olson passed the serum to Kaasen, who left with a team of 13 dogs, led by the husky, Balto. Kaasen traveled through the night, in the middle of winds so severe that his sled flipped over and he almost lost the cylinder containing the serum. Visibility was so poor he could not always see the dogs harnessed closest to the sled. Kaasen reached Port Safety ahead of schedule on February 2, at 2 AM Alaska Standard Time. Ed Rohn, the next musher in the relay, was sleeping, so Kaasen pressed on the remaining 25 miles (40 km) to Nome, reaching Front Street at 5:30 AM. Kaasen traveled a total of 54.3 miles (87 km). Kaasen gave the serum to Dr. Curtis Welch, the only physician in Nome, who distributed the serum. No further deaths from the disease were reported. A second batch of serum, from Seattle, Washington, arrived in Seward, Alaska, five days later, and was transported to Nome in the same fashion. Prior to 1925, the disease killed 20,000 people a year in the U. S. The worldwide publicity the event received helped spur widespread diphtheria inoculations, which greatly reduced that number.

Танымалдар

Барлық қатысушылар сияқты Каасенге Аляска территориясының губернаторы құрмет грамотасын табыс етті. Барлық шанашылар да мемлекеттік қордан күніне 30-40 АҚШ доллары көлемінде жалақы алды. Антитоксинді өндірген Х.К. Малфорд компаниясы бірінші эстафетаға қатысқандардың барлығына медальдар сыйлады. Басқа шанашылардан өзгеше, Каасен танымал болды. Медальмен қатар, Х.К. Малфорд компаниясы оған 1000 доллар сыйлық берді, тіпті оған фильмде рөл ойнау ұсынылды. Балто одан да әйгілі болды. 1925 жылдың 17 желтоқсанында Нью-Йорк қаласындағы Центральді паркте үлкен қара иттің қола мүсіні ашылды. Жаңалықтар бұл мүсін Балтоға арналған дегенді таратып, бірақ арнау тақтасында оның есімі болмады, оның орнына былай деп жазылған: "1925 жылғы қысында Ненанадан Ном қаласына зардап шеккендерге көмек ретінде 600 мильді қиын мұз үстінде, қауіпті сулар арқылы, Арктикалық қарлы борандарда антитоксинді жеткізген шана итттерінің талмас рухына арналған. Төзімділік · Адалдық · Зимияндық". Балто Мэдисон Сквер Гарденде 20 000 адамның алдында өнер көрсетті. Алясканың Анкоридж қаласында да бір мүсін орнатылды, ол жүгіріп бара жатқан шана итін бейнелейді. Көптеген адамдар оны Балтоның тағы бір бейнесі деп санайды, бірақ тақтада, Нью-Йорк мүсіні сияқты, атақты иттің есімі жоқ, оның орнына "барлық шанашылар мен олардың батыр итттеріне" арналған деп жазылған. Каасен 1952 жылдан 1960 жылға дейін Вашингтон штатының Эверетт қаласында тұрды. 1960 жылы 78 жасында рактан қайтыс болды. Ол әйелі Аннаның қасында Эверетт қаласындағы Кипресс Лоун еске алу паркіне жерленді.

Басқа көздер

Шервонит, Билл Идитарод: Номға дейінгі ұлы жарыс. (Алясканың Солтүстік-Батыс кітаптары. 1991) Салисбери, Гей және Лейни Ең қатал шақырымдар (W. W. Norton. 2003) Мерфи, Клэр Рудольф және Джейн Г. Хейг Алтын іздеушілердің иттері (Алясканың Солтүстік-Батыс кітаптары. 2001)