Кіріспе
Шақыру орталығының түрі
Бизнесте "котельная" термині телефон арқылы күмәнді инвестицияларды сататын шығыс шақыру орталығын білдіреді. Әдетте, бұл сатушылардың әділетсіз, адал емес сату тактикасын қолданатын, кейде арзан акцияларды немесе жеке орналастыруларды сататын, тіпті акция алаяқтығына бармайтын бөлмеге қатысты. "Котельнаяның" кең таралған тактикасы – нақты компаниядан алынған расталған ақпаратпен бірге жалған және көбейтілген ақпаратты пайдалану. Бұл термин жағымсыз мағынада қолданылады: көбінесе жоғары қысымды сату тактикасын және кейде нашар жұмыс жағдайларын білдіреді.
Бизнес құрылымы
Классикалық қазандық бөлме туралы түсінік, оның ішкі байланысы бар компанияларды жарнамалауы немесе осы компанияларды жарнамалаудан пайда көру мақсатының жасырылғаны болып табылады. Ішкі инвесторлар қалыпқа келгеннен кейін, қазандық бөлме (брокерлік клиенттерге телефон арқылы немесе спам-хаттар арқылы) нақты нарығы жоқ, сирек саудаланатын акцияларды (яғни, жиі сатып алынбайтын немесе сатылмаған акцияларды) жарнамалайды. Қазандық бөлме брокерлері сатып алушыларды тарта отырып, нарықты "жасайды", олардың акцияға деген сұранысы бағаны көтереді; бұл компания иелеріне өз акцияларын пайдамен сатуға жеткілікті көлемді қамтамасыз етеді, бұл бастапқы инвесторлардың қазандық бөлме операциясы арқылы алданған инвесторлардың есебінен пайда табуына мүмкіндік беретін "сорып алып құлатпа" амалының бір түрі. 20-шы ғасырда АҚШ-тың Қағаздар және биржалар комиссиясы қазандық бөлмелерді былай сипаттады:
Қазандық бөлменің кейбір ерекшеліктеріне сатуға арналған акция туралы тек жақсы жаңалықтарды ұсыну және онда жұмыс істейтін клиенттердің немесе брокерлердің тәуелсіз зерттеулерін шектеу кіреді. Халықаралық құқық, қылмыс және әділет журналында былай делінген:
Этимология
Бұл термин мұндай фирмалар пайдаланған арзан, асығыс жабдықталған кеңсе кеңістігінен туындаған болуы мүмкін, көбінесе қолданыстағы кеңсе ғимаратының жертөлесі немесе шаруашылық бөлмесіндегі бірнеше үстелдер, тығыз жағдайдың "қызуы" мен "құбылуы", сондай-ақ қазандықтағы жағдайға және, алғашқы жағдайда, оның айналасындағы бөлмеге ұқсас қарқынды сату тактикасы. 1970-ші жылдардың басында (немесе одан да ертерек) "қазандық бөлмесі" термині саяси партиялар тарапынан көптеген телефондары бар, сайлаушыларды қоңырау шалу үшін пайдаланылатын бөлмеге қолданылды. 1968 жылы сенатор Роберт Ф. Кеннедидің "қазандық бөлмесінің қыздары" деп аталған алты әйел жұмыс істеді, олардың даңқы 1969 жылы Мэри Джо Копехннің қазасына байланысты арта түсті.
Қазіргі заманғы қазандықтар
1960 жылдардың соңынан 1980 жылдарға дейін, қазандық кеңселер қарапайым инвесторларға муниципалдық облигацияларды сатты. Бұл кеңселер көбінесе АҚШ-тың оңтүстік-шығысында, ең әйгілісі Мемфис, Теннесси және кейін Арканзас штатындағы Литл-Рок қалаларында орналасқан. Операторларға «Облигация әкелері» деген лақап ат қойылды. Операторлар облигацияларды көтеріңкі бағамен сататын, басқа облигациялармен ауыстыратын, инвесторларды тәуекелдер туралы жаңылыстыратын немесе облигацияларды инвесторға жеткізбейтін. 1990 жылдары Нью-Йорктегі ұйымдасқан қылмыс қазандық кеңселерді пайдаланып, микрокап акциялармен алаялық жасауға қатысты. Көптеген кеңселер 1990 жылдары «dot com bubble» жарылысынан кейін жоғалып кеткенімен, көптеген қазандық кеңселер әлі де әлем бойынша жұмыс істеп келеді. Телекоммуникациялық қызметтердің құнының төмендеуі компанияға бір елде жұмыс істеп, екінші елдегі потенциалды инвесторларға қоңырау шалуға мүмкіндік береді. Мұндай операцияның артықшылығы – компания инвестордың туған жерінің заң жүйесінен қудаланудан қауіптенбей жұмыс істей алады. Мысалы, Ұлыбританиядағы потенциалды инвесторлармен байланыс жасайтын көптеген қазандық кеңселер Испанияның Барселона және Валенсия қалаларынан жұмыс істейді. Қазандық кеңселердің жұмыс істеуін АҚШ-тың Қаржылық қадағалау комиссиясы (SEC) 2012 жылы Форт-Лодердейлдегі First Resource Group LLC компаниясын алаялық схеманы жүзеге асырды деп айыптаған жағдай жақсы көрсетеді. SEC мәлімдемесіне сәйкес, First Resource (және компанияның негізін қалаушы Дэвид Х. Стерн) телефон арқылы сатуды пайдаланып, инвесторларды алдап, акция бағасын манипуляциялап, өздері үшін пайда табуға тырысқан. Интернеттің пайда болуы және ешқандай реттеуші органның араласуынсыз веб-сайттарды оңай құру мүмкіндігі, сондай-ақ басқа юрисдикциялардан жұмыс істеу мүмкіндігі қазандық кеңселердің 21-ғасырда да жұмыс істеуіне мүмкіндік берді. Алаяқтар үшін бір елде веб-сайт құрып, екінші елден жұмыс істеп, үшінші елдегі құрбандарды нысанаға алу, өздерінің кім екенін жасырып, оларды табуды қиындату оңай. Қаржылық реттеу елден елге айтарлықтай өзгешеді, ал кейбір елдер қаржы бизнесін тарту үшін қасақана төмен реттеулі ортаны жасайды. Бұл қазандық кеңселерге өздерінің пайдасына осы мүмкіндікті пайдалануды жеңілдетеді. Әр елдің қаржылық реттеуші органдары басқа елдердегі алаяқтарға қатысты ережелерді орындауда қиындықтарға тап болады. Инвесторлардың немесе құрбандардың қаржылық сауаттылығының төмендігі (әсіресе жаһандық қаржы нарықтарының күрделі жұмыс істеуіне байланысты) және әртүрлі елдердің қаржы реттеушілері арасындағы жақсы үйлестірудің болмауы қазандық кеңселердің жұмыс істеуіне себеп болады.
Алтын жағалаудағы қазандықтардағы алаяқтар
Золотое Побережье тергеушілер тарапынан Австралиядағы инвестициялық алаяқтықтың орталығы деп сипатталды, онда көптеген «қазандық бөлмелерінің» операторлары австралиялық және шетелдік клиенттерге жалған инвестициялық және спорттық тікелей ставка схемаларын сатады. Австралияның Қылмыс жөніндегі комиссиясы 2012 жылға дейін австралиялықтардың кем дегенде 113 миллион австралиялық долларын жоғалтқанын бағалайды. Алаяқтар ұзақ уақыт бойы заңды түрде қызмет еткендей көріну үшін бұрынғы шағымдары жоқ ескі компанияларды сатып алады. Компанияның жөнінде шағымдар түскен жағдайда, олар оны жабылып, жаңадан бастайды. Виртуалды кеңселер, жалған рецепционистер және жалған клиенттердің пікірлері пайдаланылады, ал телемаркетологтар жоғары кіріс туралы жалған уәделермен құрбандарға қоңырау шалады. Жәбірленушілер ставкалары мен инвестициялық бағдарламалық құралдардың жұмыс істемейтінін және компаниялар кенеттен жабылғанда ақшаларын жоғалтқанын айтады. 2014 жылдың соңында Квинсленд штатының Қылмысқа және Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комиссиясы бірнеше Золотое Побережьедегі «қазандық бөлмелері» алаяқтығын тергеуді өз қолына алғанын жариялады, себебі алаяқтардың полициядан қорғау алғаны туралы айыптаулар болды.
Танымал мәдениетте
2000 жылғы "Кебез бөлмесі" фильмінде "кебез бөлмесі" деп аталатын брокерлік фирманың әрекеттері көрсетілген, ал 1992 жылғы "Гленгарри Глен Росс" пьесасы мен фильмі жылжымайтын мүлік сатудағы ұқсас амалдарды бейнелейді. HBO телешоуының екінші маусымында "Сопранолар" ойдан шығарылған ДиМео қылмыстық отбасының байланыстылары арқылы "кебез бөлмесінен" жүргізілетін акцияларды қымбаттап сатып, кейін құндылығын түсіріп тастау схемасы көрсетілген. 2013 жылғы Леонардо Ди Каприо жұлдыздығымен түсірілген "The Wolf of Wall Street" фильмі де "кебез бөлмесі" инвестициялық бизнесін қамтиды және ол сотталған арзан акциялармен алаяқтық жасаған Джордан Белфорттың естеліктеріне негізделген, оның Страттон Оукмонт брокерлік үйі "кебез бөлмесі" ретінде жұмыс істеген. 2010 жылғы "Ақ жаға" телесериалының бір бөлімінде, ойдан шығарылған алаяқ Нил Кэффри сыбайлас жемқор брокерлер тобына кіріп, құндылығы көтерілген арзан акцияларды сатумен айналысады.
Құрбандар
Жеке тұлғалар бұрын алаяқтықтың құрбаны болғандар туралы ақпаратты жариялайтын, мысалы, "алданғандар тізімі" сияқты құралдарды пайдалану арқылы нысанаға алынады. Тағы бір жол – акционерлер тізімдерін пайдалану, бірақ оған қол жеткізу қиын, себебі ол жасырын. Бұл тізімдер "қолданғандар кеңсесі" кәсіпорындарының қызметкерлерін алаяқтыққа осал адамдармен байланыстыратын мәліметтерді ұсынады.
Жәбірленушілерді қолдау
Қылмыстың құрбандарына көмек көрсету бюросы АҚШ-тың бүкіл аумағында қылмыс құрбандарына ақшалай көмек көрсетеді. Бұл қаражат тікелей "федералдық қылмыскерлерден", сондай-ақ жеке тұлғалардың қайырымдылықтары мен сыйлықтарынан түседі. Бұдан өзге, бюро "құрбандардың мәселелерін жария етіп, құрбандардың құқықтарына қатысты заңдардың орындалуын қамтамасыз етеді, сондай-ақ құрбандарға көмек көрсететін мамандарға оқу, техникалық қолдау, жарияланымдар мен материалдар ұсынады". Бюро құрбандарды АҚШ Әділет министрлігінің Құрбандырды хабарлау жүйесімен байланыстырады, ол іс жүргізілуі туралы құрбандарды хабардар ету мақсатында әзірленген. Құрбандар өздеріне қатысты іс бойынша хабарлама алу үшін онлайн тіркеле алады.
Сезімталдық әсері
Алдамшы «қазандық» кеңселердің қызметінен туындайтын салдарлар қаржылық шығындардан бастап психикалық денсаулық пен тұрақтылықтың нашарлауына дейін жетеді. Жәбірленушілер көбінесе стресс, алаңдау, өзіне сенімсіздік және депрессияға ұшырайды. Денсаулық пен қаржылық жағдайдың нашарлауы некелердің ажырасуымен, сондай-ақ өзіне-өзі қол жұмсау ойларымен және осыған қатысты әрекеттермен байланысты екені хабарланды. Жәбірленушілер басқа адамдарға және қаржылық операцияларға деген күдік сезімін қоса, мінез-құлқында өзгерістер байқалды. Алайда, көптеген жәбірленушілер қауіпсіздіктің маңыздылығын арттырып біліп, болашақтағы қауіптерге қарсы шаралар қолданды.