Кіріспе
Венадағы неміс диалектісі, Веналық неміс тілі (Wienerisch) – Австрияның астанасы Вена қаласында қолданылатын қалалық диалект. Ол Бавария диалектілерінің бірі саналады. Ол стандартты неміс тілінен сөздік қоры, грамматикасы және айтылуы бойынша ерекшеленеді. Тіпті Венаны қоршаған Төменгі Австрия штатында да оның көптеген сөздері қолданылмайды, ал батысқа қарай олар көбінесе түсініксіз болып келеді.
Viennese German (, Wienerisch) is the city dialect spoken in Vienna, the capital of Austria, and is counted among the Bavarian dialects. It is distinct from written Standard German in vocabulary, grammar, and pronunciation. Even in Lower Austria, the state surrounding the city, many of its expressions are not used, while farther to the west they are often not even understood.
Ерекшеліктері
Вена тілі стандартты неміс тілінің австриялық түрінен, сондай-ақ Австрияда сөйлейтін басқа диалекттерден ерекшеленеді. 20 ғасырдың басында төрт вендік диалектіні (олар сөйленген аудандар бойынша аталған) ажыратуға болатын: Favoritnerisch (Favoriten, 10-шы аудан), Meidlingerisch (Meidling, 12-ші аудан), Ottakringerisch (Ottakring, 16-шы аудан) және Floridsdorferisch (Floridsdorf, 21-ші аудан). Бүгінде бұл атаулар қолданылмайды, және бір вендік диалект туралы айтылады, оның қолданылуы қаладан алшақтаған сайын өзгереді. Ескі Венаның аймақтық диалектілерінен басқа, әлеуметтік топқа байланысты диалектілер немесе социолектілер де болды. Мысалы, Schönbrunner Deutsch (Шёнбрунн неміс тілі), яғни Шёнбрунн сарайындағы Габсбургтер императорлық сарайының сарайлықтары мен қызметшілері сөйлеген неміс тілі – бұл әсерлі, жалыққан интонациямен және артық айтылумен ерекшеленетін сөйлеу стилі. Стандартты неміс тіліне негізделгенімен, бұл социолекті Вена тілінің ықпалында. Мұрындық тоналдылығы француз акцентімен сөйленген стандартты неміс тіліне ұқсас болды. Қазіргі уақытта бұл социолект сирек қолданылса да, білімді вендіктер оны әлі де біледі. Жалпы алғанда, вендік тілінде сөйлеудің ерекшелігі – сөйлемдерді ерекше көтерілістер мен түсулермен интонациялау арқылы жылы, әуенді дыбыс тудырады. Бұл әсіресе Вена тілінің ықпалымен қалыптасқан "Шёнбрунн" стандартты неміс тілінің түріне қатысты.
Сөздік
Диалект көбінесе сөздік құрамымен ерекшеленеді.
Тенденциялар
Соңғы уақытта вендік тілі стандартты неміс тіліне жақындады; ол ерекше вендік акцентпен сөйленетін стандартты неміс тілінің бір түріне айналды (мысалы, ескі вендік Wos host’n fir a Notn gschriebn? сұрағы қазіргі Was hast’n für eine Note gschriebn? түріне өтті). Вендік тілдің ерекше монофтонгизациясы, осы арқылы диалект көршілес диалекттерден өзгешеленеді, сақталып қалғанмен, көбінесе көптеген келушілер, әсіресе басқа неміс тілді аймақтардан келгендер, жағымсыз деп санайтын «Псевдостандартты неміс тілі» түрінде көрінеді. Мысалы: «Сен білесің бе, бүгін мектепте қандай жиренішті ет берді?» (Стандартты неміс тілінде: Weißt du, was für ein widerliches Fleisch wir heute in der Schule vorgesetzt bekamen?). Әсіресе ei ~ äää немесе au ~ ååå сияқты монофтонгизацияланған дифтонгтар айқындығымен және ұзақтығымен ерекшеленеді. Вендік диалекттердің жақындасуының себебі – бұқаралық ақпарат құралдары арқылы күшейтілген, Urwienerisch (ескі вендік тілі) төменгі топтармен байланысты деген көзқарас. Тұрмыс деңгейінің жоғарылауымен, бастапқы вендік тілі одан әрі жақындасуы мүмкін, себебі ол төменгі таптан шыққандықтың белгісі саналады, ал бірегей вендік сөздер (мысалы, Zwutschgerl) (Zwetschge/Zwetsche/Pflaume – диалектіге байланысты «жұжым») әдетте қолданыста қалады. Вендік диалекттерге әрдайым шетел тілдерінің, әсіресе иммиграцияның әсері тиген. Соңғы 40 жылда иммигранттар негізінен бұрынғы Югославиядан, Түркиядан және соңғы кезде (Шығыс) Германиядан келді; бірақ қазіргі иммиграция өзгерді, бұл қазіргі вендік тілінің жаңа түрлерін тудырды. Ұдайы жүріп жатқан процесс ретінде, әсіресе бірінші және екінші буын иммигранттарының үлесі жоғары аудандарда, жаңа сөздер вендік тіліне еніп, айтылу ерекшеліктері де өзгереді.