Кіріспе

К. С. Льюис жазған кітап. «Кереметтер» – К. С. Льюис жазған кітап, алғаш рет 1947 жылы жарық көрген және 1960 жылы қайта жөнделген. Льюис тарихты зерттеу арқылы қандай да бір кереметтер болған-болмағанын анықтамас бұрын, кереметтердің принцип бойынша болуы логикалық тұрғыдан мүмкін бе деген философиялық мәселені шешу қажет деп санайды. Ол қазіргі тарихшылар мен ғылыми ойшылдарды, әсіресе дінсіз библия ғалымдарын, кереметтерге қарсы алдын ала шешім қабылдауда айыптайды, сондай-ақ қазіргі заманғы кереметтерге сенбеушілік тарихи деректерге таңылған мәдени көзқарас екенін, одан туындамағанын мәлімдейді. «Табиғаттанушы және табиғаттан тыс нәрсені зерттеуші» деген тарауда Льюис екі терминге техникалық анықтама береді. Оның анықтамасы бойынша, табиғаттанушылар Ғайынат – барлық оқиғалардың себептері тек жүйе ішінде олардан бұрын болған оқиғаларда ғана болатын үлкен процестер екеніне сенеді. Табиғаттан тыс нәрсені зерттеушілер осы Ғайынат жүйесіне сырттан басқа жүйелерден араласулар немесе кедергілер болуы мүмкін деп санайды. Атап айтқанда, табиғаттан тыс дүние Ғайынаттың табиғаттан тыс бір тіліктен пайда болғанына сенеді. Табиғаттан тыс оқиғалар, тіпті принцип бойынша да, Ғайынатымыздағы материалдық себептерге ғана байланысты болмайды. Егер ерік бостандығы болса, онда бұл көзқарас бойынша ол табиғаттан тыс болуы керек. «Табиғат заңдары» атты тарауда Льюис кереметтер табиғат заңдарымен немесе ғылыммен қарама-қайшы келе ме деген мәселені қарастырады. Оның пікірінше, кереметтер бірін-бірі жоққа шығармайды, олар – табиғи заңдардан тысқары нақты араласулар. Кереметтер табиғатқа сәйкес, бірақ табиғат заңдарынан тыс. Льюис табиғаттан тыс әлемнің болуы мүмкін екенін, оның ішінде жаратылыстан кейін шындыққа араласатын мейірімді Жаратушының болуын дәлелдеу арқылы кереметтердің шындығын көрсетеді. Жаңа өсиеттегі барлық маңызды кереметтер қарастырылады, олардың ішінде негізгі рөлді инкарнация атқарады. Сондай-ақ, ерік бостандығы және дұғаның құндылығы туралы екі қосымша бар.

Аңға негізделген дәлел

Философтар мен ғалымдар, оның ішінде Виктор Репперт, Уильям Хаскер және Альвин Плантинга "Ақыл-ойынан туындайтын аргументті" кеңейтіп, Льюисті осы аргументті алғаш рет "Мұғжизалар" еңбегінде жарыққа шығарғандығын айтады. Бұл аргументтің мәнісі мынада: егер толыққанды натурализмнің талабына сәйкес, барлық ойларымыз физикалық себептің салдары болса, онда олардың сонымен қатар ақылға қонымды негіздің нәтижесі екенін қабылдауға ешқандай себеп жоқ. Бірақ білім – негізден нәтижеге қарай ойлау арқылы түсініледі. Демек, егер натурализм дұрыс болса, оны немесе физикалық себептің тікелей нәтижесі емес нәрселерді білудің жолы болмас еді. Әрбір жағдайда, қорытындының рас екендігін қабылдау, оған жетуге мүмкіндік беретін дұрыс негіздерді жояды. Осы аргументті кітапта қорытындылап беру үшін Льюис Дж. Б. С. Холдейннің ұқсас пікірін келтіреді. Холдейн былай дейді: "Егер менің ой процестерім миымдағы атомдардың қозғалысымен толығымен анықталса, менің сенімдерімнің шындыққа сай екендігіне сенуге ешқандай себеп жоқ, сондықтан менің миым атомдардан тұрады деп ойлауға да негіз жоқ".

Қайта қаралулары

"Ғажайапаттар" кітабының түпнұсқасында "Табиғаттанушының өзіне қарсы қайшылығы" деген тақырыпта 3-тараудың басқа нұсқасы болған. Онда Льюис сол аргументті келтірген, бірақ мидағы атомдық қозғалыстарды "иррационалды" деп атаған. Сократ клубындағы пікірсайыста католик аналитикалық томист Г. Э. М. Анскомб оны сынға алып, Льюисті тарауды қайта қарауға ықпал еткен. Қайта қараудан өткен тарауда аргументтер тереңірек түсіндірілген және "рационалды емес" пен "иррационалды" процестер арасындағы айырмашылық нақты көрсетілген. Анскомб Льюис қайтыс болғаннан кейін, жаңа редакция Льюис тарапынан "шындыққа адалдық пен жауапкершілік" танытқанын айтқан.