Кіріспе

Бриг-Зермат темір жолы – Швейцарияның Вале кантонындағы метрлік темір жол желісі. Бұл желі Рона аңғарындағы Бриг және Висп қалаларын Ташпен және Маттерталдағы автокөліктің кірмейтін Зермат демалыс курортымен байланыстырады. Бұл жол сонымен қатар, көптеген саяхатшылардың таңғаныш білдіретін, Сент-Мориц пен Зермат арасындағы «Мұздық экспресі» маршрутының бір бөлігі болып табылады. 1898 жылы ашылған Горнергратбань темір жолы Зерматтағы желімен қосылған. Желі бастапқыда Visp Zermatt Bahn (VZ) компаниясымен салынды және 1890–1891 жылдары Висп пен Зермат арасында ашылды. Бригке дейінгі жалғастыру 1930 жылы пайдалануға берілді. 1961 жылы компания Brig Visp Zermatt Bahn (BVZ) деп аталып, кейіннен BVZ Zermatt Bahn болып өзгертілді. 2003 жылы Furka Oberalp Bahn (FO) компаниясымен бірігіп, Matterhorn Gotthard Bahn (MGB) компаниясын құрды.

Жобаны жоспарлау, салу және жол қозғалысын бастау

Жерматтың таулы ауылы алғаш рет Еуропада 1865 жылы Эдвард Уимпердің Маттерхорнға жасаған алғашқы шығуы арқасында танымал болды. Сол кезден бастап түнгі қонақтардың саны тұрақты түрде өсті, бірақ ауылға Zermatt шөл даласы арқылы ұзақ жаяу жолмен ғана жетуге болады. Тіпті, Сент-Никласқа дейін қашырмен сапар да көп уақыт алды. Дегенмен, 1880 жылдары Зерматқа жыл сайын 12 000-ға жуық турист келді. Аңғарда, әсіресе Зерматта туризмді дамыту мақсатында, жаңадан пайда болған шипажайды Рона аңғарымен байланыстыратын темір жол салу жоспарлары пайда болды. 1886 жылдың 21 қыркүйегінде Швейцария Федералдық Кеңесі Лозаннадағы Masson, Chavannes & Co. банктік үйі мен Basler Handelsbank-қа алғашқы концессия берді. Бастапқы ұсыныс Висптен Зерматқа дейін тар темір жол салуды көздеді, онда жабысу және тік темір жол жүйелері қолданылатын еді. Бірақ Федералдық Кеңестің талабы бойынша, темір жолдың ені метрлік енге өзгертілді. Бастапқыда темір жол маусымның басынан қыркүйектің соңына дейін жұмыс істеуі жоспарланған, себебі жобалаушылар альпілік қыста желіні пайдалану тәуекелін қабылдағысы келмеді. Сонымен қатар, жаз айларында ғана жолаушылар санының артуы күтілді, өйткені сол кезде қысқы туризм әлі дамымаған еді. Дегенмен, Федералдық Кеңес жұмыс уақытын ұзарту құқығын өзінде сақтап қалды және жергілікті тұрғындарға арнайы бағалар ұсынуды талап етті. Желіні жоспарлау және салу жұмыстарын қатысушы банктер Suisse Occidentale Simplon (SOS) темір жол компаниясына тапсырды, ол 1887 жылдың жазында Маттертальде кең ауқымды зерттеулер жүргізді. 1888 жылдың 10 қазанында Compagnie du Chemin de Fer de Viège à Zermatt SA операциялық компания ретінде құрылды. Желінің нақты бағыты мен жұмыс істеу тәсілі бастапқыда қызу пікірталас тудырды. Suisse Occidentale Simplon таза жабысу жүйесін ұсынды, ең жоғары көлбеулігі 4,5% болса, ал Готтард темір жолын салумен айналысқан инженер Эрнест фон Штокальпер бастапқы жоспар бойынша біріктірілген жабысу және тік темір жол жүйесін ұсынды. Идеалды жұмыс істеу тәсілін анықтау үшін құрылған арнайы комиссия зерттеу мақсатында Швейцария мен Германиядағы көптеген тік темір жолдарды, соның ішінде АБТ тік темір жол жүйесімен жабдықталған Гарцтағы Брюнигбан мен Рубеландбанды қарастырды. Бұл сапарлар нәтижесінде желіге Рубеландбанда қолданылатын жүйені орнату туралы шешім қабылдалды, ең жоғары көлбеулік 12,5% болды. Барлығы 7450 метрлік тік темір жол учаскесімен 6 учаске салу жоспарланды. Құрылыс 1888 жылдың 27 қарашасында Виспте басталды. Жұмыс батыс швейцариялық мердігер Юлиус Шаппуиге тапсырылды, ал SOS жер сатып алу және құраманы сатып алуды жүзеге асырды. Қажетті жерді сатып алу, әсіресе Штальден және Сент-Никлас муниципалитеттерінде қиындықтар тудырды, өйткені жергілікті тұрғындар сатуға мүдделі емес еді. Сондықтан, жерді мәжбүрлеп иемденудің ұзақ процестері қажет болды. Сонымен қатар, аңғардың барлық жері көптеген кішкентай учаскелерге бөлінген еді және учаскелердің нақты иелері ресми құжаттарда тіркелмеген жиі кездесетін жағдайлар болды. Жолдың болмауы құрылыс материалдарын құрылыс алаңдарына дейін темір жолдың аяқталған бөліктері арқылы тасымалдауды талап етті. 1890 жылдың 3 шілдесінде Висп пен Штальден арасындағы желінің бірінші бөлігінде пойыз қозғалысы басталды. Сол жылдың 26 тамызында алғашқы пойыздар Сент-Никласқа жетті. Бірақ келесі айлардағы тым суық қыс қалған бөліктерді аяқтауды кешіктірді. 1891 жылдың 18 шілдесінде ғана Зерматқа дейінгі желінің барлық бөлігі жол қозғалысына берілді.

Бірінші жұмыс жылдары

Visp Zermatt Bahn (VZ) желі басқаруын Suisse Occidentale Simplon компаниясына жүктеді, себебі бұл келісім бойынша жылдық қысқы жұмыс тоқтатылу кезінде олардың қызметкерлерін басқа жерде пайдалану мүмкіндігі болды. Бұл басқару шартын SOS компаниясының ізбасары Jura Simplon Bahn (JS) бекітті және соңынан 1920 жылға дейін Швейцария Федералдық Темір Жолдары (SBB) сақтап келді. Желі ашылғаннан бастап жолаушылар саны үздіксіз өсіп, қысқа мерзім ішінде желі құрылысы кезінде жасалған болжамдардан едәуір асып түсті. Бірақ сонымен бірге, темір жол қызметін бірнеше күнге тоқтататын көптеген дауылдармен күресуге мәжбүр болды. 1898 жылы Горнергратбанның, 1906 жылы Симплон туннелінің және 1913 жылы Лёчсбергбанның ашылуы Visp Zermatt Bahn желісіне қосымша жолаушылар әкелді. Дегенмен, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда бұл өсім күрт тоқтады. Шетелдік туристер Швейцарияға келмейтін болды, ал көмір бағасы күрт өсті. Жолаушылар саны 1891 жылғы көрсеткіштерге дейін төмендеді. Сапар кестесі айтарлықтай қысқартылып, бағалар күрт өсті, бірақ өндіріс шығындарын жабу мүмкін болмады. 1914 жылғы жазғы сапар кестесінде Visp пен Zermatt арасында күніне алты пойыз жұбы жүрді. Соғыс басталғаннан кейін олардың саны үшке дейін азайды, ал 1918 жылдан бастап тек екі пойыз ғана қалды. 1918 жылы жалпы шығын шамамен 971 000 франкқа жетті. Соғыстан кейін жолаушылар саны баяу ғана өсе бастады. Дамып келе жатқан өркендеудің ортасында 1920 жылдың 24 қыркүйегінде болған су тасқыны Visp пен Ackersand арасындағы 300 метрлік жол төсемін жойды. Бұл оқиғадан бұрын, 1919/20 жылдардың қысында қар көшкіндері мен тау жылаулары Vispa өзенін Kin маңындағы жол төсеміне бұрып, ауыр зақым келтірген болатын. Нәтижесінде туындаған бұл тапшылық, темір жол тарихындағы соңғы тапшылық болып табылады және SBB компаниясына аяқталып бара жатқан басқару шартын жаңартпауға және 1921 жылдың 1 қаңтарынан бастап темір жолды басқаруды VZ компаниясына қайтаруға себеп болды. Темір жол басқаруы Gornergratbahn басқаруға жауапты болатын бірлескен дирекцияға берілді. Сонымен қатар, Zermatt қонақ үй иелерімен бірлесіп, Zermatt туристік курортын насихаттау үшін алғашқы халықаралық кеңсе құрылды. 1927 жылы жолаушылар саны соғысқа дейінгі деңгейге жетті. 1931 жылы 227 845 жолаушымен желі жаңа рекорд орнатты, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана еңсерілді.

Фурка Оберальп темір жолының құтқарылуы

Вишп-Зерматт-Бан бірінші дүниежүзілік соғыстан зардап көрмей шықты. Ал, Brig Furka Disentis Bahn (BFD) жағдайы мүлдем басқаша болды, себебі соғыс басталған кезде ол әлі толыққанды аяқталмаған еді. BFD 1915 жылға қарай Бриг пен Глетш арасындағы бөлімін ғана аяқтады, ал 1923 жылы банкротқа өтініш беруге мәжбүр болды. VZ директоры Аугуст Маргерат желіні, оның ішінде әлі салынбаған бөлігін де сақтап қалу үшін бастама көтерді. Швейцария Конфедерациясы мен Вале, Ури, Гризон және Во кантондарының қолдауымен синдикат құрылды. 1925 жылдың 4 сәуірінде банкрот болған желінің теміржол құрылыстары мен вагондары 1,75 миллион франкқа сатып алынды. 1925 жылдың 17 сәуірінде Furka Oberalp Bahn AG (FO) акционерлік қоғамы құрылды, оның жарғылық капиталы 3,3 миллион франк құрады. 1926 жылдың 4 шілдесінде FO желісінің барлық бөлігі бойынша Дисентиске дейін қозғалыс басталды. FO бастапқыда VZ арқылы басқарылды және тек 1961 жылдың 1 қаңтарында жеке операция ретінде бөлінді.

Бөлшекті азайту

Furka Oberalp Bahn желісінің пайдалануға берілуі бір кемшілікті ашты, атап айтқанда, VZ-дің Visp-тегі және FO-ның Brig-тегі соңғы станциялары арасындағы қашықтық. Сонымен қатар, 1913 жылы Lötschbergbahn ашылғаннан бері Берн бағытынан келген жолаушылар Brig және Visp қалаларында пойыздарды ауыстыруға мәжбүр болды, бұл жағдай қиындық тудырды. 20 ғасырдың басында Visp-тен Brig-ке дейінгі метрлік теміржол желісі бойынша көптеген жобалар ұсынылды. Көптеген жобалар Furka немесе Grimsel бағытында жалғасуды көздеді, бірақ ақырында жүзеге асырылған жалғыз жалғасу – кейінірек салынған Furka Oberalp Bahn, оның бастапқы станциясы Brig қаласында орналасқан. 1919 жылы қонақ үй иесі Александр Сейлер Visp-тен Brig-ке дейінгі метрлік трамвай желісіне концессия сұрады, ол салынған жағдайда екі қала арасындағы кішкентай елді мекендерді дамытуға себін тиеуі керек еді. Алайда, SBB өз стандартты теміржол желісіне екі тоқтау орнын қосатынын мәлімдегеннен кейін бұл жоба тоқтатылды. SBB бұл мәлімдемеге жауап бермегендіктен, 1925 жылы концессияға қайтадан өтініш берілді. Көп ұзамай, жобаны VZ, FO және Visp-тегі Lonza Group кәсіпорнынан құралған комитет өз қолына алды. VZ басшылығымен жоба SBB желісіне параллель жүретін тар теміржолға айналдырылды, тоқтау орны болмады және VZ мен FO арасындағы байланысты қамтамасыз етуге бағытталды. 1928 жылы комитет сәйкес түзетілген концессиялық өтінішін ұсынды, ол 1928 жылдың 28 қыркүйегінде бір аралық тоқтау орны қосылған жағдайда мақұлданды. Бұл жоба аяқталғаннан кейін, 1930 жылдың 5 маусымында Brig-тен Zermatt-қа үздіксіз қозғалыс басталды. Қызығы, жаңа байланыстың ашылуы Visp Zermatt Bahn атауын өзгертуге тікелей себеп болмады. Тек 1962 жылдың 1 маусымында ғана атауы Compagnie du Chemin de Fer de Brigue Viège Zermatt (Brig Visp Zermatt Bahn) деп өзгертілді. Қазір теміржолмен байланыстырылған үш тар теміржол желісі – Visp Zermatt Bahn, Furka Oberalp Bahn және Rhätische Bahn – жаңа байланыстың ашылуын пайдаланып, St. Moritz-ден Zermatt-қа дейінгі жылдам пойызды енгізді. 1930 жылдың 25 маусымында әлемге әйгілі Glacier Express алғаш рет Zermatt станциясынан жолға шықты.

Электрмен жабдықтау

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде көмір бағасының күрт өсуіне байланысты, соғыс аяқталғаннан кейін темір жолды қымбат импорттық көмірге тәуелді етпеу үшін оны электрлендіру туралы әңгімелер болды. 1919 жылы тапсырыс бойынша жасалған зерттеуде 1500-3000 вольт кернеулі тұрақты ток қолдану ұсынылды. Құны үнемдеу үшін, электр локомотивтерін құрастыруда пар локомотивтерінің бөліктері пайдаланылатын болды, сондай-ақ кейде рельс автобустарын сатып алу мүмкіндігі де қарастырылды. Бірақ соғыстан кейін мыс пен қажетті электр жүйелерінің бағасы әлі де өте жоғары болғандықтан, VZ-дің қаржылық жағдайы нашар болғандықтан электрлендіру жоспарынан бас тартуға тура келді. 1927 жылға дейін электрмен жұмыс істеуге көшу жоспарлары қайтадан көтерілді. Енді, алайда, 16 Гц жиілігіндегі жоғары кернеулі айнымалы ток қолданылуы керек еді. Бұл, басқалармен қатар, электр жүйесінің құнын бастапқы жоспарлармен салыстырғанда күрт төмендетіп, Visp маңында тек бір электр қосылу нүктесін қажет ету артықшылығын ұсынды. 15 кВ айнымалы токпен темір жолды толығымен электрлендіру жүйесін қабылдау туралы да ойлар болды, бірақ бұл идея тез арада қабылданбады. Әсіресе 1913 жылдан бері Энгадин желісінде 11 000 вольт айнымалы токпен электрмен жүретін Rhätische Bahn, SBB кернеуінен төмен кернеуді пайдаланудың пайдалы екенін атап көрсетті. Энгадин желісінде жеңіл салмақты, ауамен салқындатылатын трансформаторларды қолдануға болар болса, 15 000 вольт үшін ауыр маймен салқындату жүйесі қажет болар еді, бұл VZ локомотивтерінің салмағын едәуір арттырар еді. Сонымен қатар, бір фазалы ток жүйесі Furka Oberalp Bahn электрлендірілген жағдайда, кедергісіз транзит жүргізуге мүмкіндік берер еді. Осы артықшылықтар Visp-Zermatt Bahn желісінде де 11 000 вольт кернеуін пайдалану туралы шешім қабылдауға себеп болды. Темір жол инфрақұрылымын электрлендіруге және электр локомотивтерін сатып алуға 1,7 миллион франк бюджет қарастырылды. Энергиямен жабдықтау жауапкершілігі SBB-ге жүктелді, ол келісімшарт бойынша Visp-те 15 000 вольт кернеулі айнымалы токпен қамтамасыз етуге міндетті болды. Бұл энергия қажетті кернеуге дейін түрлендірілді. Пойыздарды тасымалдау үшін SLM, SIG және MFO компанияларынан HGe 4/4 типіндегі бес электр локомотиві сатып алынды. 1929 жылдың 1 қазанынан бастап барлық VZ пойыздары электрмен жүре бастады. Барлық сегіз HG 2/3 типіндегі пар локомотивтерінің ең ескі бес бірлігі пайдаланудан алынды. Қалғаны резерв ретінде және қарды тазалау үшін пайдаланыла берді.

Қысқы операцияларды енгізу

1907 жылы аңғар тұрғындары мен Zermatt қонақүй иелері Visp Zermatt Bahn-ның қыс мезгілінде де жұмыс істеуі жөнінде талап қойды. Бірақ SBB және VZ жоғары шығындарға және оның салдарынан пайда табудың қиындығына байланысты мұндай операцияларды жүргізуден бас тартты. Сонымен қатар, қар көшкіні мен су тасқынынан туындайтын апаттардың қаупі есепке келмейтін тәуекел деп саналды. VZ тарапынан Zermatt-тың қысқы курорт ретінде сәйкес еместігі туралы ұстаным ұзақ уақыт бойы сақталды. Вале кантоны қысқы трафик перспективасын жағымды бағалағандықтан, кемінде Visp-тен St. Niklaus-қа дейінгі учаскеде VZ-дің жұмыс істеу міндеттемесін қыс айларына дейін кеңейту мүмкіндігін қарастырды. Концессия мәтіні жұмыс кестесін белгілеумен ғана шектелгендіктен және бұрынғы тәжірибе болмағандықтан, концессионердің қарсылығына қарамастан концессияға түзету енгізу мүмкін болмады, сондықтан 1914 жылға дейін басқа күш-жігерлер тоқтатылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде үздіксіз жұмыс істеу қажеттілігі уақытша тоқтатылды. 1920 жылдардың ортасында ғана үздіксіз жұмыс істеуге бағытталған күш-жігерлер қайта жанданды. Zermatt қонақүйлері 1927/28 жылғы қыс мезгілінде алғаш рет үздіксіз ашылды. Осы уақыт аралығында VZ Zermatt-тың қысқы спорт түрлері үшін маңызды екенін мойындады және ынтымақтастыққа көшті. 1928 жылдың 30 қазанында VZ алғаш рет St. Niklaus-қа дейін белгіленген кесте бойынша қысқы трафикті жүзеге асырды. Келесі қыста ауа райына байланысты күн сайын бір жұп пойыз Zermatt-қа дейін жүріп тұрды. Бұл режим 1930 жылдың соңына дейін сақталды. Алайда 1931 жылдың қаңтар және ақпан айларында көптеген қар көшкіні үздіксіз жұмыс істеуге кедеріл келтірді. Қысқы трафикті баспанасыз реттеу мүмкін емес екені анық болды. 1932 жылы Вале кантоны мен VZ қысқы трафикқа қатысты келісімге келді. Келісім бойынша, бір жағынан VZ-де қысқы мезгілде үздіксіз трафик қамтамасыз етілді, екінші жағынан кантон баспана салуға 50%-ға дейін субсидия беруге міндеттенді. Баспаналар 1933 жылдың күзінде уақтылы аяқталды. Осылайша, келесі қыста тұтас маршрут бойынша үздіксіз қысқы операциялар ұсынылды.

Екінші дүниежүзілік соғыс, соғыстан кейінгі кезең және қалпына келтіру

1939 жылы соғыс басталғанда теміржол қозғалысына 1914 жылғыға қарағанда әлдеқайда аз әсер етті. Бұл жолы да шетелдік туристер Матерталға бармады, бірақ бұрын енгізілген табыс өтемақысының арқасында швейцариялық экскурсияшылар соғыс кезінде де, әскери тасымалдамалармен бірге саяхаттауға мүмкіндік алды, бұл қуаттылықты толық пайдалануға мүмкіндік берді. Электрлендірілгендіктен, көмір бағасының қайтадан күрт өсуі де теміржол қозғалысына әсер етпеді. Соғыс жылдарында жолаушылар саны үздіксіз өсті және 1945 жылы 265 473 адам тасымалданып, жаңа рекордты көрсетті. Соғыстан кейін жолаушылар саны одан да күрт өсті. 1961 жылы олар алғаш рет миллиондық шекті басып өтті, бірақ 1963 жылы Зерматтағы тиф эпидемиясы салдарынан қысқа мерзімді кемістіктерге ұшырады. Тауар тасымалы да өсті, әсіресе Саас аңғарындағы электр станцияларын салуға және Зерматтағы сұраныстың күрт өсуіне байланысты. VZ осы жағдайды пайдаланып, теміржол операцияларын жаңғыртуды кезең-кезеңімен жүзеге асырды: 1958 мен 1989 жылдар аралығында барлық ірі көпірлер (1947 жылы қар көшкінінен қираған Kipfenbrücke-ден басқа, ол кейін болаттан қайта салынды) темір бетон конструкциялармен ауыстырылды, бұл осьтік жүктемені арттыруға мүмкіндік берді. Жылжымалы құрам да жаңартылды. Көбінесе бу дәуірінен қалған және ашық платформалары бар жолаушылар вагондары 1955-1963 жылдар аралығында орталық кіреберісі бар, заманауи, жеңіл болаттан жасалған жолаушылар вагондарымен алмастырылды. Электрлендіру кезіндегі локомотивтер 1960-1965 жылдар аралығында бес жолаушылар вагонымен толықтырылды. Қауіпсіздікті арттыру мақсатында 1965-1966 жылдар аралығында Бригтен бастап барлық желі бойына қашықтан басқарылатын блок сигнализациясы жүйесі орнатылды. Сонымен қатар, барлық желідегі қар көшкінінен қорғау құрылыстары да үздіксіз кеңейтілді. 1966 жылғы 4 қаңтарда Зермат станциясының қирауы бүкіл станцияны толыққанды қайта құруға және көшкінге қарсы жабын орнатуға мүмкіндік берді. Сол жылы станцияның солтүстік жағында лавиналық галерея салынды. Көшкінге қарсы жабынның құрылысы 1982 жылы басталды және 1989 жылы аяқталды. 1971 жылы Täsch қаласына дейінгі аңғар жолының ашылуы жолаушылар ағынына жаңа бағыт берді. Содан бері көптеген туристер өздерінің көліктерімен Täsch қаласына дейін келіп, онда BVZ пойыздарына ауысады, өйткені Зерматқа дейінгі жол әлі күнге дейін автомобильдер үшін жабық және тек арнайы рұқсатпен ғана пайдаланылуы мүмкін. Täsch қаласынан жолаушылар санының артуын өтеу үшін 1972 жылдың мамыр айында Täsch пен Зермат арасында қалалық пойыздар іске қосылды. Осы қызмет содан бері Zermatt қаласына келген жолаушылардың үштен екісін тасымалдап келеді. 1975 және 1976 жылдары төрт багаж вагоны Deh 4/4 және оларға сәйкес келетін басқару вагондары пайдалануға берілгеннен кейін, бұл маңызды бағытта алғаш рет шаттл пойыздарын енгізуге мүмкіндік болды. Содан бері Бригтен Зерматқа дейінгі барлық желіде пойыздардың саны артып, шаттл пойыздары ретінде жұмыс істеуде.

Қосымша жаңғырту және ФО-мен бірігу

1980 жылдар жолаушылар санының үнемі артуымен ерекшеленді. Атап айтқанда, Glacier Express-тің табысы жалғасты. 1982 жылдан бастап жыл бойы жүріп тұрған бұл пойыздың жолаушылар саны 1982 жылы шамамен 20 000-нан 2005 жылы 269 830-ға дейін өсті, бұл теміржолдың тиімді пайдаланылуына және Зерматтың атағына үлкен үлес қосты. Қозғалыстың күшеюіне байланысты Зермат станциясы 1982-1989 жылдар аралығында толығымен қайта жаңартылды. Барлық платформадағы жолдардың үстіне қар көшкінінен қорғайтын шатырлар орнатылды, ал жолдың батыс жағы 300 метрлік алып қар көшкін қабырғасымен қоршалды. Желі ашылғаннан бері қолданылып келген Зермат станциясының ғимараты бұзылып, оның орнына жаңа, үлкен ғимарат салынды. 1983-1984 жылдары тағы бір маңызды құрылыс жобасы жүзеге асырылды, нәтижесінде Бриг қаласының жанында Glisergrund депосы салынды. Бұл депо Visp станциясындағы тар шеңберлі депоның орнын ішінара алмастырды. 1998 жылға қарай Furka Oberalp Bahn компаниясы Glisergrund аумағын кеңейтіп, қосымша шеберхана салды. Бүгінгі таңда депоның жалпы ауданы шамамен .

Ранда жер сілкінісі

BVZ тарихындағы ең ірі апат оның мерейтойлық 1991 жылы орын алды. 18 сәуірде сағат 6:45-те Ранданың солтүстік-батысындағы Вартафлюхтан шамамен 15 миллион куб метр тау жынысы құлап, Виспа өзенін және Лерц ауылының бір бөлігін, сондай-ақ 100 метр теміржол участасын көміп тастады. Лерх ауылында адамдар тұрмағандықтан және апат кезінде сол учаскеде пойыз болмағандықтан ешкім зардап шекпеді. Дегенмен, Зерматқа бағытталған жүк пойызы жолдың зардап шеккен бөлігінен бірнеше жүз метр солтүстікке қарай тоқтатылды, себебі жоғары кернеулі желіге келген зақым салдарынан қысқа тұйықталу орын алып, локомотивтің жұмысы тоқтап қалды. Жолаушылар және жүк тасымалы уақытша зақымдалмаған жолға ауыстырылды. Гербригген мен Ранда арасында автобустар, ал Ранда мен Зермат арасында пойыздар шаттл режимінде жүріп тұрды. 22 сәуірден бастап дизельдік локомотив HGm 4/4 (Furka Oberalp Bahn-нен жалға алынған) пайдаланылып, жүк пойыздарымен жұмыс істеу қайта жаңғырылды. Әрі қарайғы құлаулардың қаупі болғандықтан жолаушылар тасымалы уақытша тоқтатылды. 9 мамырда үлкен тастар тағы да аңғарға құлап, 250 метрлік теміржол участасын көміп, аңғар бойындағы жолды да жарамсыз етті. Сонымен қатар, аллювиалды конус Виспа өзенін бөгеп, ауылдың төменгі жағын баяу су басты. 1991 жылдың 18 маусымындағы қатты жаңбырдан кейін станция да су астында қалды. Апат болған аймақты айналып өтетін жаңа теміржол және автомобиль жолын жоспарлау дереу басталды. Ұзындығы 2860 метр болатын жаңа теміржол учаскесі 1991 жылдың 1 тамызында ашылуға дайын болды. Алайда, 8 тамыздағы қатты дауыл Виспа өзенінің жаңадан қазылған арнасын мұздық шөбілермен бітеп тастады, нәтижесінде станция екінші рет су басты. Су жеткілікті деңгейде төмендегеннен кейін 10 тамызда теміржол қозғалысы қайтадан жаңғырылды. Теміржолға келтірілген жалпы зиян 16,5 миллион франкқа бағаланды, оның 13,59 миллионы Швейцария Федералдық Теміржол Заңына сәйкес табиғи апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету арқылы өтеуге болады. 105 күнге жабылғандықтан, 1991 жылдың шілдесіне жоспарланған мерейтойлық шаралар қазан айына дейін кейінге жылдырылды. Мерейтой кезінде Brig Visp Zermatt Bahn компаниясының атауы BVZ Zermatt Bahn деп өзгертілді, бұл желідегі ең маңызды қаланы атап көрсету мақсатында жасалды.

Матерхорн Готтард темір жолының өзгеруі

2003 жылдың 1 қаңтарында BVZ көршілес Furka Oberalp Bahn компаниясымен бірігіп, Matterhorn Gotthard Bahn компаниясын құрды. Сонымен қатар, екі темір жолдың қызметі Matterhorn Gotthard Verkehrs AG (жолаушыларға берілетін желісі, жылжымалы құрам, техникалық қызмет көрсету, жол қозғалысы), Matterhorn Gotthard Infrastruktur AG (инфрақұрылымға берілетін желісі, құрылыстар, ғимараттар) және персоналды басқару және топтық басқаруды жүзеге асыратын Matterhorn Gotthard Bahn AG компанияларына бөлінді. Барлық топ компаниялары BVZ холдингіне қарасты, ол BVZ-дің негізінде құрылды, ал соңында Швейцария Федерациясы мен Вале, Ури және Гризон кантондарына тиесілі. Екі темір жолдың бірігуі көптеген даму шараларын іске асыруға мүмкіндік берді. 2006 жылдың соңына дейін Таш қаласындағы шаттл пойызының терминалы түбегейлі түрлендірілді және жабық тұрақ орындарының саны 1700-ге дейін артты. Lötschberg базалық туннелінің ашылуына орай Visp теміржол станциясы толығымен қайта жаңартылды. 2005 жылдан бастап MGB желілері жолаушыларды ауыстыру кезінде жаяу жүру қашықтығын азайту мақсатында станция алаңынан қолданыстағы стандартты кеңдіктегі теміржолдардың жанындағы жерлерге көшірілді.

Бридж Висп

1930 жылдан бері Зерматқа қарайғы бағыттың бастапқы нүктесі Бриг станциясы болып табылады. Екі теміржолдың бірігуіне дейін осы станцияның метрлік бөлігі FO-ға тиесілі болды, сондықтан BVZ оны пайдалану үшін төлем жасауға міндетті болды. 1915 жылы сол кездегі Бриг-Фурка-Дисентис темір жолы құрылысын салған Бригтің метрлік станциясы үш платформалық жолға созылып, Бригтің стандартты теміржол станциясының алдында орналасқан. Мұнда Лёчберг, Женева көлі және Симплон туннеліне қарай BLS және SBB пойыздарымен байланыс бар. Лёчберг базалық туннелі ашылғаннан кейін, Зерматқа ауысатын жолаушылардың көп бөлігі енді Виспте ауысады. Бригтің метрлік станциясы қазір өткізу станциясы. Оның бұрынғы терминалды станция ретіндегі конфигурациясы, метрлік станциядан тікелей шығысқа қарай Гомсқа қарай жаңа жолдар ашылғаннан кейін аяқталды. Алғаш рет 2007 жылдың 1 желтоқсанында пайдаланылған жаңа жол құрылысы, көптеген деңгейлі өткелдермен жабдықталған Натерс арқылы өтетін бөлікті алмастырды. Қазір Бриг қаласы станция алаңынан тар теміржол жүйесін толық алып тастауды және оны стандартты теміржол станциясына біріктіруді талап етуде. Бұрын Виспке дейінгі бағытта BVZ де пайдаланған FO депосы мен пойыз сарайы болған. Бұл нысандар 2001 жылы жабылды. Жақын жерде, сол бағыт 1930 жылы салынған темір көпір арқылы Салтинадан өтеді. Содан кейін метрлік бағыт Ронаның оңтүстік жағалауымен SBB-нің стандартты Rhonetalstrecke бағытына параллель жүреді. Бригтің Глис қалашығының батысында 1984-1998 жылдар аралығында салынған (бұрынғы BVZ) Glisergrund депосы және Glisergrund шеберханалары (бұрынғы FO) орналасқан, олар қазір MGB жылжымалы құралымының көп бөлігін қамтиды. Бригтен батысқа қарай шамамен төрт шақырым жерде Гамсенсэнд өткізу нүктесі орналасқан, онда цистерналық вагондарды тиеуге арналған жүк платформалары бар. Бұрынғы Гамсен станциясы өткізу нүктесінен шығысқа қарай 300 метрдей жерде орналасқан. Бұл станция 1990 жылдардың басында, одан басталатын Мундқа қарайғы канат жолы жабылғаннан кейін тоқтатылды. Келесі аялдама – Эйхольц, ол Висп муниципалитетінің аумағында орналасқан. Бұл аялдама 1999 жылы құрылған және негізінен жақын жердегі сауда орталығымен байланыстыруға арналған. Эйхольцтан кейін бірден Виспке кіріп, Lonza Group-тың кең өнеркәсіптік алаңдарынан өтіп, шамамен тоғыз шақырымнан кейін Висп станциясына жетеді. Жаңадан басып өткен бағыттың ұзындығы шамалы ойыс арқылы өтеді, ал Бриг пен Висп арасында биіктік шамамен 21 метрге көтеріледі.

Вишп Стальден

Висптегі метрлік станция бастапқыда Бригтегідей, СББ станциясы ғимаратының алдында орналасқан. Екі метрлік платформаның оңтүстігінде BVZ-дің кең депосы және шеберханаларымен байланыс болған. Жолаушылар тасымалы үшін VZ 1890 жылы қызмет бастаған кезде ағаштан жасалған павильон орнатқан, тіпті сол кезде де дәретханалар немесе күту залы сияқты қажетті барлық құрал-жабдықтар Jura Simplon (1889 жылға дейін Suisse Occidentale Simplon) стандартты кеңдіктегі станция ғимаратында болған. 2006 жылы станция кешенін толыққанды жаңарту жұмыстары басталды. Lötschberg базалық туннелі аяқталғаннан кейін, көптеген жолаушылардың Виспте Зерматқа бағытталатын пойыздарға ауысатыны болжамдалғандықтан, тар және стандартты рельстер бір-біріне жақын жылжытылды. Содан бері МГБ пойыздары үшін үш платформа қолданыста. Тар рельс жолы 3, жаңа стандартты рельс жолы 4-ке тікелей іргелес орналасқан. Станция ғимараты және BVZ депосының барлық аумағы бір уақытта бұзылды. Теміржол көлік құралдарының барлық техникалық қызмет көрсету жұмыстары Glisergrund шеберханасында ғана жүргізіледі. Жаңа түйіскен станцияның салтанатты ашылуы 2008 жылдың 16-17 мамырында өтті. Рельс Висп станциясынан тік сол жаққа бұрылып шығады, ал жол 9-шы басты жолдың астынан өту үшін тік төмен түседі. 1972-1975 жылдары салынған жер асты жолы бүкіл желінің ең төменгі нүктесі болып табылады. Содан кейін рельс Рона аңғарынан тез шығып, Маттертальға кіреді, ол Зерматтағы соңғы станцияға дейін созылады. Мұнда жол тек аз ғана көтеріледі, аңғардың шығыс жағындағы аңғарлық жолмен қатар, Акерсанд ауылына дейін. Жергілікті аялдама енді халыққа қызмет көрсетпейді, бірақ теміржол қозғалысы үшін өткізу пункты ретінде әлі де қажет. Ұзақ уақыт бойы осы жергілікті аялдамаға жақын орналасқан су электр станциясына қосымша жол арқылы қызмет көрсетілді. Содан кейін теміржол 1974 жылы салынған бетон көпір арқылы Виспаны кесіп өтеді. Бірден кейін бірінші тіктепкіш бөлігі басталады. Бұл жолдың батыс беткейімен 12,5 пайыздық еңіспен көтеріледі және желі тез Стальден-Саас станциясына жетеді.

Қасиетті Николай

Стальдендегі станция теңіз деңгейінен шамамен 799 метр биіктікте орналасқан және ауылдың оңтүстік-батыс жиегі бойымен S пішінде созылады. Ұзақ жылдар бойы станция өзінің маңыздылығын сақтап келді, себебі ол Саастальға қатынайтын Postbus бағытының бастапқы нүктесі болды. Сондықтан станция кең ғимаратпен жабдықталған, ол Зерматтағы станциядан кейін желідегі екінші үлкен ғимарат еді. 20 ғасырдың басында Саас-Феге қосымша теміржол салу жоспарланған, ол осы жердегі қолданыстағы желіден бөлінетін еді. Алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыс бұл жоспарларды тоқтатты. Станцияның маңызы (1931 жылдан бері ресми атауы Stalden Saas) 1950 жылдардан бастап төмендеді, себебі Postbus бағытының бастапқы нүктесі енді Стальден емес, Бриг болды. Дегенмен, автобустар әлі де Стальден станциясында тоқтайды және Зерматқа қатынайтын пойыздармен байланыс жасайды. Теміржолдың тікелей жанында Стальденридке апаратын канат жолының бастапқы станциясы орналасқан. 1986 жылдан бері Стальдендегі екі жол үздіксіз тіреуіш рельстермен жабдықталған, себебі станцияның алдында және артында еңіс бар. Екі платформадан басқа, тауар тасымалы үшін арналған жүк тиеу жолы да бар. Аккерсандтан басталатын тіреуіш бөлігі Стальденнен кейін бірнеше жүз метрге созылады. Содан кейін желі салыстырмалы түрде тегіс учаскеде, үнемі тарылатын аңғардың оң жағынан өтеді, ал Виспа өзені тар шатқал арқылы 150 метр төмен ағып өтеді. Келесі бөлімде әлі де салыстырмалы түрде қысқа туннельдер және желідегі ең үлкен көпір көрінеді. 67 метрлік Мюлебах виадугі 43 метр биіктіктегі өз атын алған су арнасын көпірмен байланыстырады. Оның бастапқы болаттан жасалған конструкциясы 1959 жылы темір бетон аркалы көпірмен ауыстырылды. 19,8 шақырымнан кейін Калпетран станциясына жетесіз. Онда көптеген ғимараттар жоқ, станцияның негізгі функциясы – Ембд тау ауылымен байланыстыратын канат жолымен байланыс жасауға мүмкіндік беру. Станциядан кейін теміржол желісі қайтадан Маттервиспамен кездеседі және аңғардың сол жағына бұрылады. Мұнда орналасқан Кипфенбрюкке бірнеше рет қайта жаңартылды: бастапқы 30 метрлік болаттан жасалған конструкция 1945 жылы қар көшкінінен қирады. Кейінгі уақытша шара 1947 жылы болаттан жасалған балық құрсағы тәрізді арқалық көпірмен ауыстырылды, ол өз кезегінде 1999 жылы қар көшкінінен зардап шекті. Оның орнына орнатылған болат арқалық көпір 2007 жылдың күзінде су ағысынан төмен орналасқан 146 метрлік бетон көпірмен ауыстырылды. Соңғы көпір Калпетранға апаратын жолға да қызмет етеді. Мұнда жалпы ұзындығы 1,2 км жаңа теміржол учаскесі ашылуымен ашық желіде қалған соңғы 80 метрлік радиустағы бұрылыстар жойылды. Кипфенбрюккеден бірнеше метр кейін екінші тіреуіш бөлігі басталады. Жолдың келесі бөлігі, Кипфеншлухт арқылы, бүкіл желідегі ең әдемі бөлігі саналады. Бұл жерде теміржол мен Виспа өзені бір-біріне жақын орналасқан. Бұл аймақ бірнеше рет су тасқыны мен қар көшкіндерінен зардап шекті, кейде ауыр зақымдарға ұшырады. Сондықтан одан әрі зақымдануды болдырмау үшін Виспа өзені 19 ғасырдың соңынан бері үнемі реттеледі, ал желілік құрылым берік қабырғалармен қоршалады. Шатқалдың ортасында 1999 жылы Кипфервальдта толық автоматтандырылған өткел құрылды. Кипфеншлухттың жоғарғы шетін Селлибридже көпірі белгілейді, онда Виспа үшінші рет кесіледі. Көп ұзамай, тіреуіштер мен құрылым кеңейіп жатқан аңғардың оң жағынан теңіз деңгейінен 1126 метр биіктіктегі Сент-Никлаусқа дейін жүреді. Стальденнен бері барлығы 327 метр биіктікке көтерілді.

Қасиетті Николай Ранда

Сент-Никлаус станциясы қаланың батыс жиегі бойымен созылып жатыр, екі платформалық жолы мен жүк тиеу платформасы бар. Станция ғимараты стандартты типті, осындай формада Täsch қаласында да кездеседі. Сент-Никлаус станциясы – аңғардың сол жағындағы жазықта орналасқан Грейхен демалыс орнына қатынайтын пошта автобусының соңғы аялдамасы, ол аңғармен ирек жолмен байланысқан. Сент-Никлаус станциясынан кейін келесі тісті рельстік бөлім басталады. Бұл 1931 жылы салынған 130 метрлік "Блатбахтуннеліне" (Blattbachtunnel) жетелейді, ол қар көшкінінен қорғау құрылысы болып табылады. Бұл жердегі бастапқы ашық желіні тоқтатуға тура келді, себебі Блатбах өзені үстіндегі теміржол көпірі салынып біткеннен бері көптеген рет қар көшкіні мен су тасқынынан қирап жатқан. Проблемалық аймақты айналып өту үшін ашық қазбамен туннель құрылып, содан кейін топырақпен жабылды. Сонымен қатар, осы әдіспен үшінші тісті рельстік бөлімінің шығу жері де қолайсыз ауа-райынан қорғалды. Осы туннельмен байланысты, желі тағы да аңғарға қарай бұрылып, Гербриггендегі гидроэлектр станциясының теңгерімдеу резервуарынан өтеді. Жақын маңда 1956 жылы электр станциясын салу үшін салынған және 1964 жылдан бері пойыздардың өтуі үшін пайдаланылатын Mattsand өткел станциясы орналасқан. Жақын орналасқан Herbriggen станциясында екі платформадан басқа, электр станциясымен байланысты подстанцияға қосылатын қосымша жол бар. Бастапқы станция ғимараты қазір жоқ; ол 1966 жылы жаңа құрылыммен ауыстырылды. Рандаға дейінгі келесі жол учаскесінің пішіміне негізінен 1991 жылғы жер көшкіні әсер етті, ол сол кездегі 250 метрлік желіні көміп тастады және кең ауқымды жаңа желі құрылысын қажет етті. Гербриггеннен кейін желі бастапқыда аңғардың ортасымен Виспа өзенінің бағытын ұстанады. Бірақ аллювиалды конусқа жеткенге дейін, желі солға қарай күрт бұрылып, аңғардың төменгі жиегіндегі аңғар жолымен бірге жүреді, бұл ықтимал одан әрі жер көшкіні қаупі бар аймақты болдырмау үшін жасалды. Аллювиалды конустың оңтүстігінде, жолдың тіктеп түсуі 120% құрайды және Виспа өзені бойымен бастапқы бағытына оралады. Бүкіл айналма жол бөлігі тісті рельстермен жабдықталған. 1991 жылдан бері, бұл Zermatt қаласына қарай баратын пойыздар үшін тісті рельс қажет болатын жалғыз орын.

Ранда Зермат

Рандада темір жол қаланың батыс жиегімен өтеді. Станцияда екі платформалық жол және бір жүк жолы бар. Станция ғимараты 1891 жылы желі ашылғаннан бері сақталған, және осы күнге дейін аз ғана қайта жаңартылған. Ранданың оңтүстігінде желі Вильди шағын ауылын басып өтеді, онда 1960 жылдан 1966 жылға дейін Grande Dixence электр станциясын салу үшін жүк түсіретін жол болған. Содан кейін желі тағы да Маттервиспамен қатар жүреді, Täsch бағытына қарай өзен бойымен аңғардың түбімен тікелей өтеді. Täsch станциясы 1970-жылдардан бері ерекше маңызға ие, себебі ол автокөліктерге қолжетімді аңғар жолының соңғы нүктесі болып табылады. Алғашқыда екі жолды қарапайым өткізу станциясы болған Täsch станциясы 1975 жылы Зерматқа шаттл пойыздары үшін жеке платформалық жол қосылу арқылы кеңейтілді. Сонымен қатар, 1891 жылғы станция ғимараты билет кеңсесі орналасқан заманауи қосымшамен жабдықталды, ал станция төңірегіндегі жерлер тұраққа айналдырылды. 2005 жылдан бастап, бүкіл Täsch станциясы кешені толыққанды қайта құрылымдалды. Matterhorn Terminal Täsch деген атпен 2000 тұрақ орыны бар үш қабатты тұрақ және билет сату кассасы пайда болды. Осы уақытта бастапқы станция ғимараты мен шаттл пойызының платформасы бұзылды. Жаңа станция кешені екі бағыттық жолдан және шаттл пойыздары үшін екі жолды платформалық аймақтан тұрады. Шығыс жағында автобустарға арналған жабық тұрақ орналасқан. Täsch-тен кейін темір жол желісі бастапқыда Маттервиспаның бағытын жалғастырады. 1964 жылы бетоннан салынған Täschsandbrücke көпіріне дейін, және одан асып өтетін желі аңғардың оң жағына соңғы рет бұрылады, ал 2007 жылдың жазында желінің өткізу қабілетін арттыру үшін енгізілген Täschsand өткізу пункті орналасқан. Осы жерден бесінші және соңғы тістік бөлім басталады, ол Зерматқа дейін көтерілуге тиіс соңғы бірнеше метрді қамтиды. Өзен көбінесе шатқалға еніп бара жатқанда, темір жол оң жақ аңғардың беткейімен өтеді. Täsch пен Zermatt арасындағы желінің көп бөлігі қар көшкінінен қорғалған галереялармен жабдықталған: 5612 метрлік жолдың 2221 метрі құрылымдармен немесе туннель жабындарымен жабылған. Täsch пен Zermatt арасындағы орта тұсында 1972 жылы шаттл қызметтері енгізілген кезде ашылған Kalter Boden өткізу пункті орналасқан. Осы жерде соңғы тістік бөлім аяқталады. Бұл бөлімнің жоғары жүктемелілігіне байланысты, көбінесе пойыздар қарсы бағытта келе жатқан пойызбен кездесу үшін күтуге мәжбүр. Шамамен екі километрден кейін, желі Зерматтың солтүстік шекарасына жетеді. Бұл жерде Зермат құрылысшыларын жабдықтауға арналған бетон және басқа құрылыс материалдарын тиейтін жол бар. Жақын жердегі қысқа Spissfluht туннелі Air Zermatt вертолет алаңының астынан өтеді, ал одан кейін желі Zermatt станциясына жетеді.

Зермат темір жол станциясы

Зермат теміржол вокзалының сыртқы келбеті 1980-ші жылдардағы өзгерістермен сипатталады. 1989 жылы жолаушылар мен пойыз құрамын қар көшкінінен қорғау үшін үлкен бетон шатыр орнатылды, ол алты жолды қамтиды. Станцияның батыс жағында орналасқан 1-жолда тексеру шұңқыры бар, ол көпшілікке жабық. Мұндағы басты міндет – Таш қаласына және кері бағыттағы шаттл пойыздарын техникалық қызмет көрсету. 2-жол Таш қаласына шаттл қатынасы үшін арналған, және екі жағы да жолаушыларды жылдам алмасуға мүмкіндік беретін платформалармен жабдықталған, бұл «испандық шешім» деп аталады. 3-тен 5-ке дейінгі жолдар Бригке қатынайтын жүйелі пойыз қызметін қамтамасыз етеді, әрқайсысының жеке платформасы бар. 6-жол негізінен жүк тасымалына арналған, ол станция ғимаратының багаж залында аяқталады. Ол басқа жолдардан қысқарақ, бірақ 6-жолмен бірлескен платформамен жабдықталған. Қазіргі станция ғимараты 1990-шы жылдардың басында аймақтық ағаш сәулет стилінде салынды. Оның пропорциялары 1891 жылғы бұрынғы станция ғимаратына ұқсас, және ол үш бөлікке бөлінген. Оңтүстік бөлігінде станция мейрамханасы бар, ал ғимараттың орталық бөлігінде билет кассасы мен багаж алу орны орналасқан. Солтүстік жағы бетоннан жасалған багаж залының қасында орналасқан. Горнергратбан станциясы жолдың қарсы бетінде орналасқан. Ол МГБ станциясымен теміржол байланысы арқылы байланыстырылған, осы арқылы жүк тасымалы және пойыз құрамын ауыстыру жүзеге асырылады. МГБ станциясының солтүстігінде кең рельстер желісі орналасқан, ол негізінен жүк тасымалы және көлік құралдарын сақтау үшін пайдаланылады. 1966 жылғы қар көшкінінен кейін көп ұзамай станцияның кіреберіс бөлігі үлкен қар көшкіні галереясымен жабылды. Бұл «Шафграбенгалерея» (қой қабірі галереясы) деп аталады, ол екі жолдан тұрады және көлік құралдарын қар көшкінінен қорғалған жерде сақтауға мүмкіндік береді. Бұл галереяның шығысында ашық тұрақтар орналасқан, оларды қыс мезгілінде қар көшкіні қаупіне байланысты шектеулі түрде пайдалануға болады.

Уақыт кестесі

2007 жылғы кестеде Бриг пен Зерматт арасында күніне 15 пойыз жұбы болған. Ерте таң мен кешкі уақыттағы пойыздардан басқа, бір сағат сайын қызмет көрсетіліп, пойыздар барлық стансаларда тоқтаған. 2009 жылғы кестеде қызметтер кейде жарты сағат сайын, ал кейде тек қысқы сенбі күндері ғана іске асырылған. Бригтен Зерматқа дейінгі жол 79 минут, ал кері бағытта 81 минутқа созылады. Мамырдан қазанға дейінгі маусымда, қалыпты пойыз қызметтерімен қатар, әр бағытқа төрт Glacier Express пойзы іске қосылған. Олар тек Зерматт, Висп, Бриг және кейде Сент-Никлаус стансаларында тоқтаған. Таш пен Зерматт арасында сағат 5:50-ден 2:20-ға дейін 20 минут сайын қосымша шаттл пойыздары жүрген.

Тауарлар тасымалы

Шағын теміржол үшін ерекше жағдай, BVZ әлі де өте қарқынды жүк тасымалын жүзеге асырады. Дегенмен, бұл тек Церматты жабдықтау үшін, ол қазір де, бұрын да жүк көліктерімен шектеулі түрде қызмет ете алады. Матертальдың қалған муниципалитеттері аңғардағы жол арқылы жүк көліктерімен жабдықталады, сондықтан олар үшін жүктерді теміржолмен тасымалдау көбінесе маңызсыз. Бірақ, аймақта дәстүрлі түрде шатыр жабуға қолданылатын Embder Steinplatten тас плиталарын тасымалдау – ерекше жағдай. Бұл тас плиталар Embd тас карьерлерінен жүк арқандық жолмен Kipfenschlucht-тегі екі жүк платформасына жеткізіледі, одан әрі пойызбен Visp-ке тасымалданады. Церматқа тасымалданатын ең маңызды тауарлар – азық-түлік, құрылыс материалдары және отын майы. Кейбір басқа тұтыну тауарлары мен туристік жүктер де теміржолмен тасымалданады. Visp станциясында контейнерлер жүк көліктерінен және стандартты кеңдіктегі жүк вагондарынан тар кеңдіктегі вагондарға тиеледі. Visp-тің шығысында цистерналық вагондарды толтыру мүмкіндігі бар. Цермат станциясы 1983 жылдан бері мұнай өнімдерін тасымалдау үшін жартылай жер асты құрылымдарымен жабдықталған. Церматқа тасымалданатын жүктердің көп бөлігі стандартты контейнерлерде тасымалданады, олар үшін күштік және төрт дөңгелекті вагондар қолжетімді. Контейнерде тасымалданылмаған жүктер Visp-те жылжымалы қабырғалы вагондарға тиеледі, содан кейін Церматтағы алушыларға электрлік көліктермен жеткізіледі. Ылғалға сезімтал емес жүктер үшін әртүрлі типтегі ашық вагондарды пайдалануға болады. Мұнай тасымалдау төрт дөңгелекті немесе күштік вагондармен цистерналарда жүзеге асырылады. Классикалық жабық вагондар енді қалыпты қозғалыста қолданылмайды. Жоғары маусымда әр бағытта күніне үш таза жүк пойызы жүреді, сондай-ақ кейбір жолаушылар пойыздарына жүк вагондары да қосылады. Кейбір жүк вагондары Gornergratbahn желісінде пайдалануға жарамды. Bhe 4/4 типіндегі арнайы вагондардың көмегімен жүктерді Церматта ауыстырмастан тікелей Горнергратқа дейін тасымалдауға болады.

Локомотивтер мен вагондар

Бастапқыда VZ желісінде HG 2/3 типіндегі төрт бу локомотиві жұмыс істеді, олар 1890 жылы пайдалануға берілді. 1893 және 1908 жылдар арасында паркеге тағы төрт локомотив қосылды. 1929 жылы желінің электрленуінен кейін ең ескі бес бу локомотиві қызметтен алынып, қалған үшеуі резерв ретінде сақталды. 1941 жылдан бастап, кітапта тек No 7 локомотиві қалды, ол электр желісіне тәуелсіз жұмыс істей алатын резервтік құрал ретінде есептелді. Бүгінде бұл локомотив мұражай экспонаты болып табылады. 1929 және 1930 жылдары электр жұмысы үшін барлығы бес HGe 4/4 I типті сегіз дөңгелекті электр локомотивтері сатып алынды. 1939 жылы жаңа конструкциямен алтыншы локомотив қосылды. Бұл алты локомотив 1960 және 1965 жылдары ABDeh 6/6 және ABDeh 8/8 типті бес екі вагонды пойызбен толықтырылды. 1975 және 1976 жылдары "Матертал" аймағына Deh 4/4 типіндегі төрт ауыр жүк вагоны жеткізілді. 1990 жылы HGe 4/4 II типіндегі бес заманауи электр локомотивтерін пайдалануға беру, HGe 4/4 I типті ескі локомотивтерді кезең-кезеңімен жаңартуға мүмкіндік берді. Қазірде тек 15 және 16 номерлі локомотивтер мұражай экспонаттары және резервтік құрал ретінде сақталған. 2003 жылдан бері Stadler компаниясынан төмен қабатты, буыны бар вагондар сатып алынып, жаңғырту жұмыстары жүргізілуде. 2003 немесе 2005 жылы жеткізілгеннен бастап, алғашқы төрт BDSeh 4/8 вагондары Таш пен Зерматт арасында шаттл пойыздарын иыққа алды. 2008 жылға дейін ABDeh 4/8 және ABDeh 4/10 кластарындағы тағы бес вагонның пайдалануға берілуі жоспарланған.

Жолаушылар көліктері

Бастапқыда Visp Zermatt Bahn компаниясы Schweizerische Industrie Gesellschaft (SIG) компаниясы өндірген барлық үш классқа арналған сегіз доңғалақты вагондарды ғана сатып алды. Жаңғырту процесі Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын-ақ, жаңа вагон корпустарын құрылысымен басталды. 1931 жылы VZ Glacier Express пойызында пайдалану үшін жабық платформалары бар алғашқы екі жолаушы вагонын сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін толыққанды жаңғырту процесі басталды. 1955-1963 жылдар аралығында жеңіл қорытпадан жасалған 26 орталық кіреберіс вагоны пайдалануға берілді. Олар Brünigbahn теміржолында бұрын қолданылған типтің қысқартылған нұсқасы болды. 1990 жылы олар Brünigbahn теміржолынан екінші қолдан сатып алынған бастапқы ұзындығы бар бірнеше вагонмен толықтырылды. 1968-1975 жылдар аралығында қуаттылығын арттыру үшін "Einheitswagen" деп аталатын вагондар сатып алынды. BVZ тағы да Brünigbahn теміржолында бұрын қолданылған вагон типін таңдады. 1975-1976 жылдар аралығында сатып алынған төрт багаж вагонымен және оларға сәйкес келетін жүргізуші вагондарымен біріктірілген BVZ алғаш рет шаттл пойыздарын ұсына бастады. Соңғы жаңалық – 1993 жылы Furka Oberalp Bahn компаниясымен бірлесіп сатып алынған панорама вагондары, олар негізінен Glacier Express пойызында қолданылады. Екі компания біріккеннен кейін Matterhorn Gotthard Bahn компаниясы құрылды. 2006 жылғы маусымда Rhätische Bahn компаниясымен бірлесіп, жаңа дизайнмен 24 панорама вагоны сатып алынды.

Ливерьдері

Бу локомотивтері бастапқыда қара түспен боялған. 1980 жылдардың соңынан бері мұражай локомотиві HG 2/3 No. 7 жасыл-қара түс схемасын қолданып келеді. Жолаушылар вагондары, электр локомотивтері және рельсті автобустар бастапқыда бір түспен, уақыт өте келе ағара бастаған қою қызыл түспен боялған. 1982 жылдан бастап осы көліктердің терезесінің астында бойлық күміс жолақ қосылды. 1991 жылғы мерейтой жылында компания өзіне жаңа логотип тағайындады, ол шамамен бес жыл ішінде вагондарға, ал HGe 4/4" локомотивіне 1999/2000 жылдары орнатылды. "Матерхорн Готтард темір жолына" (Matterhorn Gotthard Bahn) көшкеннен кейін жолаушылар вагондары мен рельсті автобустардың бүйір қабырғалары ақ түспен жабылды. Локомотивтер мен жүк вагондары енді біркелкі қызыл түспен боялады. Көлік құралдарын қайта бояу кезінде, MGB қызылынан басқа, бірдей түс схемасы қолданылды. Жүк вагондарының түсі біркелкі емес. Көлік құралдарының ағаш бөліктері көбінесе қою қоңыр түспен боялады, ал тот баспайтын жеңіл қорытпалардан жасалған бөліктер әдетте боялмайды. Цисстерн вагондарының цистерналары қою жасыл түспен боялады. Қазіргі заманғы жабық вагондарының тегіс қабырғалары көбінесе жарнамалық слогандар үшін пайдаланылады.

Локомотивтер тізімі

+ Бу және электр локомотивтер, теміржол вагондары № Атауы Түрі Өндіруші Салынған жылы Жойылуы Ескертпелер 1 Matterhorn HG 2/3 SLM 1890 1929 2 Monte Rosa HG 2/3 SLM 1890 1929 1913 жылы суперназармен жабдықталған 3 Mischabel HG 2/3 SLM 1890 1929 1926 жылы суперназармен жабдықталған 4 Gornergrat HG 2/3 SLM 1890 1929 5 St. Theodule HG 2/3 SLM 1893 1929 1916 жылы суперназармен жабдықталған 6 Weisshorn HG 2/3 SLM 1902 1941 1925 жылы суперназармен жабдықталған, 1941 жылы Ems Chemie Chur-ге сатылды, 1988 жылы DFB-ге 7 Breithorn HG 2/3 SLM 1906 1921 жылы суперназармен жабдықталған, 2001 жылы жаңа қазандықпен қайта құрылған, мұражай көлігі, жұмыс жағдайы 8 Lyskamm HG 2/3 SLM 1908 1935 1915 жылы суперназармен жабдықталған 9 HGe 4/4 I SLM, MFO, SWS 1929 2005 10 HGe 4/4 I SLM, MFO, SWS 1929 2004 11 HGe 4/4 I SLM, MFO, SWS 1929 2002 12 HGe 4/4 I SLM, MFO, SWS 1929 1992 13 HGe 4/4 I SLM, MFO, SWS 1930 Мұражай көлігі, жұмыс жағдайы 14 HGe 4/4 I SLM, MFO 1939 FO-ның HGe 4/4 I үлгісінің прототипі, 1951/52 апаттан кейін қайта құрылды, 2007 жылы DFB-ге 15 ABDeh 6/6 SIG, SLM, SAAS 1960 2006 16 ABDeh 6/6 SIG, SLM, SAAS 1960 2005 17 Brig ABDeh 8/8 SIG, SLM, SAAS 1965 2041 18 Visp ABDeh 8/8 SIG, SLM, SAAS 1965 2042 19 Zermatt ABDeh 8/8 SIG, SLM, SAAS 1965 2008 20 Stalden Deh 4/4 SIG, SLM, SAAS 1975 21 St. Niklaus Deh 4/4 SIG, SLM, SAAS 1975 22 Randa Deh 4/4 SIG, SLM, SAAS 1976 23 Täsch Deh 4/4 SIG, SLM, SAAS 1976 24 II Matterhorn HGe 4/4 II SLM, ABB 1990 25 II Monte Rosa HGe 4/4 II SLM, ABB 1990 26 II Dom HGe 4/4 II SLM, ABB 1990 27 II Täschhorn HGe 4/4 II SLM, ABB 1990 28 II Mount Fuji HGe 4/4 II SLM, ABB 1990 Бұрынғы атауы Dent Blanche 29 Castor BDSeh 4/8 Stadler 2003 2051 30 Pollux BDSeh 4/8 Stadler 2003 2052 31 Albatross BDSeh 4/8 Stadler 2005 MGB сатып алды 2053 32 Eagle BDSeh 4/8 Stadler 2005 MGB сатып алды 2054

+ Маневрлік және дизельді локомотивтер, теміржол қызметтік көліктері № Атауы Түрі Өндіруші Салынған жылы Жойылуы Ескертпелер 2961 Xmh 1/2 Asper 1928 1981 BVZ 1957 және 1974 жылдары қайта құрастырған моторлы арба 2921 Tm 2/2 RACO 1957 1993 № 301 ретінде жасалған, 1959 жылы 2921 болып нөмірленді, апаттан кейін жойылды 2922 Tm 2/2 RACO 1959 1981 жылдан бері гидравликалық кранмен жабдықталған 71 Gm 3/3 Moyse 1975 72 Gm 3/3 Moyse 1975 73 Tm 2/2 Schöma, Deutz 1980 1972 жылы салынған, BVZ 1980 жылы сатып алған, бұрын Арльберг жол туннелін салуда пайдаланылған 2962 Xmh 1/2 Steck/Deutz 1982 74 Tm 2/2 Ruhrthaler 1991 1958 жылы салынған, бұрынғы Kerkerbachbahn, BVZ 1991 жылы сатып алған 75 Niklaus HGm 2/2 Stadler 2002 Горнерgratbahn-те жүруге қабілетті