Кіріспе
Шығыс славян халық поэмаларындағы кейіпкер, қарақшы Найдингейл немесе қарақшы Соловей (lang ru) – эпикалық тонаушы, дәстүрлі орыс былиналарында (халық поэмалары) кездеседі.
Nightingale the Robber or Solovei the Brigand (lang ru ), an epic robber, appears in traditional Russian byliny (folk poems).
Тарих
Павел Иванович Мельников 17 ғасырдағы әңгімелердің қолжазба жинағында Соловей туралы аңыздың нұсқасын тапты және оны 1845 және 1847 жылдары өзі басқаратын «Нижегородские губернские ведомости» (Нижний Новгород облыстық хабарлары) атты орыс газетінде жариялады. 1867 жылы Мельников былай деп жазды:
«Бұл [әңгіме] әлі де халық жадында сақталып келеді және біз оны 20 жыл бұрын 17 ғасырға тән әңгімелердің бір жинағынан таптық. Ежелгі заманда, қазіргі Нижний Новгород тұрған жерде, Скворец ("Қарға") есімді белгілі бір күшті мордвин өмір сүрген. Ол Илья Муромецпен байланысы бар, дәл сол Соловейдің досы болған. Ұры Найтингейл туралы жыр «Илья Муромецтің бірінші жорығы» деп те аталады және ол 132 рет жазылған ең танымал орыс жырларының бірі болып табылады (Бейли, 25-бет). Соловей құс пен адам сипаттарының араласуынан пайда болған, ұша алатын, ұяда тұратын, отбасы болған және қолымен су ішетін жаратылыс еді (Бейли, 27-бет). Ол орманды мекендеп, ағашта отырып, күшті сыбызғысымен келушілерді естен шығаратын. Ұры Найтингейл сыбызғы тартқанда, мынадай нәрсе болады деп айтылады: «Барлық шөптер мен шалғындар өріліп кетеді, аспан көк гүлдері жапырақтарын төгіп береді, қара ормандардың бәрі жерге иіліп, барлық адамдар өлген күйде жатады!» (Бейли, 34-бет). Аңыз бойынша, Илья Муромец сыбызғыдан аман қалған, бірақ Соловей айналасындағы орманның жартысын қиратқан. Илья Муромец қарақшы Соловейді көзі мен маңдайына тигізген жебелермен атып түсіріп, жеңілген жаратылысты Киев князі Владимирдің алдына сүйреп әкелді. Владимир Ұры Соловейдің сыбызғысын естігісі келді, бірақ ол жаралы болғандықтан сыбызғы тарта алмайтынын айтты. Ұры Соловей жараларын емдеу үшін шарап беруді сұрады, содан кейін ханзада үшін сыбызғы тартатынын уәделеді. Ол сыбызғы тартқанда Владимирдің барлық сарайлары қирады және көптеген адамдар қаза тапты. Осыдан кейін Илья Муромец Ұры Соловейді ашық далаға алып шығып, басын кесіп тастады (Бейли, 28–36-беттер).
It [the story] still lives in people's memory and was found by us 20 years ago [ ] in one of handwritten collection of stories of the 17th century. In the ancient times, where Nizhny Novgorod now stands, lived a famous and strong Mordvin, by name Skvorets ["Starling"]. He was the friend of another Mordvin — just as famous, just as strong — Solovei ["Nightingale"], the same Solovei who was connected with Il'ya Muromets. The bylina concerning Nightingale the Robber is also called "The First Journey of Ilya Muromets", and is one of the most popular Russian epics, having been recorded 132 times (Bailey, p. 25). The monster Solovey had partial human and bird like features, was able to fly, and lived in a nest, had a human family, and received drinks with his hands (Bailey, p. 27). He was said to live in a forest, and would sit in a tree and stun strangers with his powerful whistle. When Nightingale the Robber whistles, allegedly: "all the grasses and meadows become entangled, the azure flowers lose their petals, all the dark woods bend down to the earth, and all the people there lie dead!" (Bailey, p. 34). Legend states that Ilya Muromets survived the whistle, even though Nightingale leveled half of the surrounding forest. Ilya Muromets shot down Nightingale the Robber with arrows to the eye and temple, then dragged the defeated monster before Vladimir, the Prince of Kiev. Vladimir wished to hear Nightingale the Robber whistle, but the creature claimed he was too wounded to whistle. Nightingale the Robber requested wine to drink so that his wounds would disappear, then he would whistle for the prince. When he whistled all of Vladimir's palaces were destroyed and many lay dead. After this, Ilya Muromets took Nightingale the Robber into an open field and cut off his head (Bailey, pp. 28–36).
Суреттер
Владимир Торопчиннің "Илья Муромец және Найтингейл тонаушы" атты анимациялық фильмі 2007 жылдың 7 шілдесінде шықты. Александр Птушконың 1956 жылғы "Илья Муромец" фильміндегі "Жел жынды" кейіпкері ағылшын тіліндегі нұсқасында.