Кіріспе

Пирамидалар Марс – британдық ғылыми фантастикалық телесериал «Доктор Ху»-дың 13-ші маусымының үшінші бөлімі. Роберт Холмс пен Льюис Грейфер «Стивен Харрис» деген псевдониммен жазған, ал Пэдди Расселл режиссерлік еткен бұл сериал алғаш рет 1975 жылдың 25 қазанынан 15 қарашасына дейін BBC1 телеарнасында апта сайын төрт бөлімнен көрсетілді. Сериал Англия, Мысыр және 1911 жылы Марста өтеді. Сериалда египет құдайы Сеттен шабыт алған ғарыштан келген Осиран Сутехтің (Габриэль Вулф) жерленген қабірін археология профессоры Маркус Скарман (Бернард Арчард) табады. Тірі, бірақ қимылдай алмайтын Сутех, Марста оны тұтқынға алған пирамидадағы қымбат тасты жою үшін профессор Скарманды өзінің құлы ретінде пайдаланып, бостандыққа шығуға тырысады. Готикалық қорқыныш жанрының және «Мумия» сияқты фильмдердің ықпалымен сериал кеңінен мақтауға ие болды, оның атмосферасы мен өндірісі жоғары бағаланды.

Сюжет

1911 жылы Мысырда археология профессоры Маркус Скарман пирамиданы қазып, оның есігінде Хорус мүсінін табады. Оның мысырлық көмекшілері қорқып қашады, ол бөлмеге жалғыз кіреді де, жасыл сәуле шалады. UNIT базасына қонуға ниеттенген Төртінші Доктор, TARDIS қалыпты жолынан ауысқаннан кейін, ағылшын поместьесінің жабық қанатына келіп қалды. Сара Джейн Смит консоль бөлмесінде Тифондық жануардың көрінісін көреді. Екеуін үй қызметшісі табады, олар Скарман поместьесінде екендерін, бұл ежелгі монастырь екенін, және оны Скарманның өкілі деп мәлімдеген Ибрагим Намин атты құпия мысырлықтың басып алғанын айтады. Скарманның досы доктор Уорлок та монастырьға келіп, Наминнен Скарманның қайда екені туралы түсіндірме талап етеді. Намин Уорлокқа тапаншамен қастандық жасағанда, Доктор мен Сара оны өлтіруден мүлтiреп, бірақ Уорлок ауыр жарақат алады. Үшеуі поместьеден қашып шығады, ал Намин мен египеттік мумияға ұқсас киім киген "қызметші" роботы оларды қуалайды. Үш адам Скарманның інісі Лоренстің аң аулау үйіне жетеді, оның марконископы Марстан сигналды ұстады. Доктор сигналды "Сүтехке сақ бол" деп түсіндіреді, және Сара Джейнге Сүтехтің Озирандар деп аталатын күшті шетелдік жаратылыстардың соңғысы екенін түсіндіреді, оның ағасы Горуспен түрмеге жабылғаны ежелгі египет мифологиясына шабыттандырған. Намин мен мумиялар Сүтехтің қызметшісінің саркофагқа ұқсас кеңістік-уақыт туннелі арқылы келгенін көреді, ол енді қажет емес Наминды өлтіреді. Қызметшінің Маркус Скарман екені анықталады, енді Сүтехтің еркімен тірілген. Скарман мен қызметші роботтары поместье периметрін күш өрісімен қорғайды және ішінде қалған адамдарды іздей бастайды. Скарман Уорлокты тауып өлтіреді, бірақ Сүтех оған Марсқа бағытталған Озириандық соғыс зымыранын құруды басымдыққа қоюды бұйырады. Доктор TARDIS кілті арқылы туннельді бұзып, содан кейін Наминнің сақинасын оның денесінен алады. Сара TARDIS-те кетіп қалуды ұсынғаннан кейін, Доктор оны және Лоренсті 1980 жылға, егер Сүтех қашып кетсе, қираған Жерге апарып көрсетеді. Басқа жол жоқ, олар 1911 жылға қайтып, Сүтехті тоқтатуы керек. 1911 жылға оралған Доктор Наминнің сақинасынан Сүтехтің Скарман мен қызметші роботтарына билігін жою үшін кедергі жасайтын құрылғы жасайды. Лоренс, бұл оның бауырын өлтіретініне сеніп, Доктордың құрылғыны іске қосуына кедергі келтіруге тырысады, бірақ Сара Джейн оны тоқтатады. Екі робот аң аулау үйіне шабуыл жасамас бұрын, сыртта жергілікті браконьерді өлтіреді. Күрес кезінде марконископ жойылды, кері байланыс роботтардың біреуін өшіреді. Сара Джейн Наминнің сақинасын екінші роботты Скарманға қайтару үшін пайдаланады. Доктор жартылай жиналған зымыранды жарылуға шешім қабылдайды, ал Лоренс браконьердің үйінде сақталған жарылғыш гелигнитті пайдалануды ұсынады. Доктор мен Сара Джейн гелигнитті алуға кетеді, Лоренске деактивацияланған роботтың байланыстарын ажыратуды бұйырады. Скарман тез арада ложаға келеді, ал Лоренс (бауырының шын мәнінде өлгенін әлі де қабылдай алмай) оның жанын қайтаруға тырысады, бірақ оның орнына мойнынан қысылады. Олар Сара Джейнмен қайтып келгеннен кейін, Лоренс өлгенін табады. Доктор жарылғыш заттарды орнату үшін өзін мүгедек робот етіп жамылып алады, ал Сара Джейн мылтықпен атып жарылыс тудырады. Сүтех жарылысты телекинетикалық күшпен басады. Бір ғана нұсқа қалды, Доктор уақыт-ғарыш туннелін пайдаланып Сүтехке жетеді және оның шоғырлануын бұзады, жарылыс зымыранды жояды. Қашып құтылуына кедергі келтірілген Сүтех Докторды сұраққа алады, содан кейін оны Скарманды Марстың пирамидаларына тасымалдау үшін құлға айналдыруға шешім қабылдайды, ол оның түрмесін ұстап тұратын Хорус мүсінін жоюы керек. Марсқа жеткенде Скарман Докторды басуға мәжбүр етеді, содан кейін қызметші роботымен пирамидаға кіреді. Алайда, Доктордың тыныс алу жүйесі оған тез қалпына келуге мүмкіндік береді, енді Сүтехтің бақылауынан босаған ол Сара Джейнмен бірге Скарманды логикалық жұмбақтарды шешуді қажет ететін бірнеше бөлмелер арқылы қуалайды. Алайда олар Скарманның Хорус мүсінін жоюына кедергі келтіре алмайды, ал Скарман өз мақсатына жеткен соң ыдырап кетеді. Содан кейін Доктор Сүтехтің екі минутқа босатылмайтынын түсінеді, өйткені мүсіннің радио сигналы Марстан Жерге жету үшін уақыт керек. Доктор мен Сара монастырьға оралып, TARDIS модулін пайдаланып, уақыт туннелінің соңын алыс болашаққа дейін ұзартады, нәтижесінде Сүтех қартайып, өліп қалады. Алайда, портал толып, олар Сара Джейнмен бірге TARDIS-ке қашады, ал монастырь өртке түседі.

Жалғастығы

Сара Джейн Виктория Уотерфилдке тиесілі деп дәрігер айтқан көйлек киіп жүр. Алғашында Льюис Грейфер жазғандай, оны іске асыру мүмкін емес деп есептелді. Грейфер қайта жазуға қол жетімді болмағандықтан, сценарийлерді сценарий редакторы Роберт Холмс толыққанды қайта жазды. Хабар тарату кезінде Стивен Харрис деген псевдоним қолданылды. Марстың пирамидалары "Доктор Ху" ғаламындағы қарама-қайшылықтардың бірі – UNIT-тің күнтізбелік дауларына үлес қосады. Сыртқы түсірілімдер Хэмпширдегі Старгроувс иелігінде өтті, ол Виктория дәуіріндегі әсем, готикалық жаңғыру стилімен ерекшеленетін және сол кезде Мик Джаггерге тиесілі болған сарай. Сол жер "Фендалдың суреті" (1977) фильмін түсіру кезінде де пайдаланылды. Алдыңғы эпизодта, "Зұлым планетада" дебют жасаған жаңа TARDIS консолі "Көрінбейтін жау" (1977) фильмінде ғана қайтадан пайда болады. TARDIS консоль бөлмесін түсіру үшін аз ғана көріністерді орнатудың қымбаттығына байланысты, келесі маусымға арналған жаңа консоль жиынтығы жасалды. Том Бейкер мен Элизабет Слэден осы эпизодта көптеген сәттерді импровизациялады, ең бастысы – төртінші бөлімдегі Доктор мен Сара Джейн жасырынған жерлерінен шығып, содан кейін мумияны көргенде, дереу кері қайтуы. Бейкер бұл көріністі Маркс ағайындыларының бір көрінісіне негіздеді. Бірнеше көріністер соңғы көрсетілімнен алынып тасталды. 1980 жылғы шөл далаға TARDIS-тің қонғанын көрсету үшін түсірілген модельдік көрініс екінші бөлімде қолданылмақ болды, бірақ режиссер Пэдди Рассел көрермендер жаңа Жердің бірінші көрінісінде Сараның TARDIS есіктері ашылғандағы реакциясын көруден күшті әсер алады деп шешті. Төртінші бөлімнің соңғы монтаждалуынан есіктердің ашылуы және Доктордың саркофагтан пайда болуы сияқты үш эффектілі көрініс алынып тасталды, өйткені Рассел олардың сапасы жеткілікті емес деп санады. Бұл көріністер DVD-ге екінші бөлімдегі аңшының балама нұсқасымен және Осиран зымыранының толық жарылысымен бірге қосылды. Сютехтің нәсілінің аты сериал бойы "Осиран" деп айтылса да, сценарийлер мен жарнамалық материалдар оны кейбір жерлерде "Осириан" деп, ал басқаларында "Осиран" деп жазады.

Қалыптастыру жазбалары

Бұл оқиғада Майкл Ширд қонақ ретінде пайда болады, оны режиссер Пэдди Расселл ешқандай кастинг өткізбей, тек өндіріс көмекшісі Питер Гримвайдтың ұсынысымен шақырды. Ширд бұрын "Көшірме" (1966) және "Зұлымдықтың ақыл-ойы" (1971) фильмдерінде ойнаған, содан кейін "Көрінбейтін жау" (1977), "Кастровалва" (1982) және "Далектердің естелігі" (1988) фильмдерінде де көрінді. Бернард Арчард бұрын "Далектердің күші" (1966) фильмінде Браген рөлін сомдаған. Майкл Билтон бұрын "Сент-Бартоломью күніндегі қырғын" (1966) фильмінде Телигни рөлінде ойнаған. Джордж Тови – Роберта Товидің әкесі, ол "Доктор Кто және далектер" (1965) және "Далектердің Жерге шабуылы 2150 ж." (1966) фильмдерінде Сьюзан рөлін ойнаған. Габриэль Вулф "Фракция парадоксы" аудио драмаларындағы "Тозаңға айналу" (2005), "Миллард жылдық кеме" (2006), "Дене саясаты" (2008), "Тоғыз құдайдан сөздер" (2008), "Озимандия" (2009) және "Сютехтің үкімі" (2009) фильмдерінде Сютех рөлін қайта ойнады, бұл фильмдер Magic Bullet Productions және Big Finish Productions-тың "Бернис Саммерфилдтің жаңа шытырман оқиғалары: Сютехтың жеңісі" фильмдеріне кірді. Сондай-ақ ол "Марстың пирамидалары" DVD-сіне енген "О, мама: Сютехтің тарихы" комедиялық сценкасында Сютехтің дауысын берді. Вулф 2006 жылғы "Impossible Planet" және "The Satan Pit" эпизодтарында Жәндіктің дауысын да берді. Ол сондай-ақ Big Finish аудио пьесаларындағы "Соғысқа дайындық" және "Судан қалың" фильмдерінде Губернатор Росситордың дауысын сомдады.

Баспаға шығарылған

Терренс Дикс жазған осы сериалдың романдық нұсқасы 1976 жылдың желтоқсанында Target Books баспасында жарық көрді. Романдық нұсқада Сутех пен Озиранның тарихын баяндайтын маңызды пролог бар, сондай-ақ болашақта Сара монастырдың қирауы мен оның себептерін зерттейтін эпилог та бар. Актер Том Бейкер оқыған романдық нұсқаның толық нұсқасы 2008 жылдың тамызында BBC Audiobooks компаниясымен CD-де шығарылды. "Марстың пирамидалары" 2021 жылдың 26 тамызында BBC кітаптары басып шығарған "The Essential Terrance Dicks" кітабының екінші томында қайта басылды.

Үй медиасы

Бұл оқиға алғаш рет 1985 жылғы ақпанда VHS және Betamax форматтарында жинақталған түрде жарық көрді. Кейіннен 1994 жылғы сәуірде эпизодтар түрінде шығарылды. 2004 жылғы 1 наурызда Ұлыбританияда DVD форматында жарық көрді. Сонымен қатар, 2011 жылғы 31 қазанда «Сара Джейн оқиғалары» телесериалының 4-ші маусым DVD және Blu-ray жинағына қосымша материал ретінде, сол жылы көз жұмған Элизабет Слэдэннің естелігіне арнап шығарылды. 2013 жылы «Доктор Ху: Дәрігерлерді қайта қарау 1–4» жинағының бір бөлігі ретінде қайтадан DVD форматында жарық көрді, оған «Ацтектер», «Киберкешендердің қабірі» және «Ғарыштан келген шабуыл» кірді. Төртінші Доктор туралы деректі фильммен бірге, дискіде сериал кең экранды форматта, сол кездегі шоураннер Стивен Моффаттың кіріспесімен, сондай-ақ оның түпнұсқа нұсқасымен біріктірілген.