Поттер қорабы: Этикалық шешімдерді қабылдау моделі
Potter Box
Поттер боксы: этикалық шешімдерді қабылдау моделі. Гарвард дінтанушысы Р.Поттер жасаған жүйелі ойлау құралы. Этиқалық дилеммаларды талдауға көмектеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Поттер қорабы – Гарвард діни мектебінің әлеуметтік этика профессоры Ралф Б. Поттер, кіші, әзірлеген этикалық шешімдерді қабылдау моделі. Оны көбінесе коммуникация этикасы саласындағы ғалымдар қолданады. Бұл модель бойынша, моральдық ойлау жүйелі процесс болуы керек, ал шешімдерге келуіміздің негізінде дұрыс ойлау болуы тиіс.
The Potter Box is a model for making ethical decisions, developed by Ralph B. Potter, Jr., professor of social ethics emeritus at Harvard Divinity School. It is commonly used by communication ethics scholars. According to this model, moral thinking should be a systematic process and how we come to decisions must be based in some reasoning.
Қадамдар
Поттер қорапшасы – Поттердің барлық этикалық дилеммаларға әмбебап деп санаған төрт санатты қолдану арқылы шешімдер қабылдауға көмектесетін этикалық негіздеме. Поттер осы моральдық ойлау жүйесін жасағанда дінтанушы болған. Поттер қорапшасы этикалық дилеммалар туындаған жағдайларда көмектесу үшін төрт өлшемді моральдық талдауды пайдаланады: деректер, құндылықтар, қағидалар және төменде сипатталғандай адалдық. Поттер қорапшасы бірнеше қарапайым қадамнан тұрады, оларды кез келген ретпен орындауға болады. Сонымен қатар, лайықты шешім қабылдамас бұрын қадамдарды бірнеше рет қайталау қажет болуы мүмкін. Қадамдар қарапайымдық үшін нөмірленген, және оларды төрт бөлікке бөліп қарастыруға болады (Клифф Кристиенс осы идеяны ұсынған).
The Potter Box is an ethical framework used to make decisions by utilizing four categories which Potter identifies as universal to all ethical dilemmas. Potter was a theologian when he developed this moral reasoning framework. The Potter Box uses four dimensions of moral analysis to help in situations where ethical dilemmas occur: Facts, Values, Principles, and Loyalties as described below. The Potter Box consists of a few simple steps, which can be completed in any order. You may also move between the steps several times before an adequate decision is made. The steps are numbered for simplicity's sake, and it may help you to organize the steps into quadrants (Cliff Christens came up with this idea).
Анықтама / Фактілер
"Поттер" қорабының анықтама кезеңі қолданыстағы мәселенің фактілерімен айналысады. Мұнда сарапшы ешқандай үкім шығармай немесе фактілерді жасырмай, барлық фактілерді толық көрсетуі керек. Мысал: Қауіпсіз жүргізуді насихаттау үшін автокөлік апатының суретін пайдалану және оны көрермендерге көрсету.
The definition stage of the Potter Box concerns the facts of the issue at hand. Here is where the analyst should set out all facts without making judgments or hiding any facts. Example: Using a photograph of a car wreck to promote safe driving, making it visible to the target viewers.
Негізгі қағидалар
Принциптер – этикалық философиялар немесе этикалық ойлау әдістері, олар жағдайға қатысты болуы мүмкін. Жоғарыда айтылған құндылықтарды бірнеше этикалық философиялар тұрғысынан қарастыра отырып, шешім қабылдаушы жағдайды жақсырақ түсінуге мүмкіндік алады. Поттер қорабының осы бөлімінде қолданылуы мүмкін этикалық философиялардың кейбіреулері төменде келтірілген:
Principles are ethical philosophies or modes of ethical reasoning that may be applicable to the situation. By considering the values stated above from several ethical philosophies, the decision maker is better equipped to understand the situation. The following are some of the ethical philosophies that may be utilized under this segment of Potter's Box:
Аристотельдің алтын ортасы. Аристотельдің алтын ортасы моральдық қасиетті практикалық біліммен анықталатын, орталық жағдай ретінде қарастырады, бұл шамаменділік пен ұстамдылықты баса көрсетеді. Конфуцийдің алтын ортасы. Конфуцийдің алтын ортасы көбінесе келісім принципі ретінде танымал және моральдық қасиетті екі шектен тыс орналасқан орын деп санайды. Канттың категориялық императиві. Канттың категориялық императиві басқаларға қалай қаласаң, солай істеуіңді немесе жеке шешімдерің мен әрекеттерің жалпыға ортақ заңға айналуы мүмкін екенін ескере отырып әрекет етуді талап етеді. Миллдің пайдалылық принципі. Джон Стюарт Миллдің Пайдалылық принципі ең көп адамға ең үлкен бақытты сыйлауды талап етеді. Роулстың "Білімсіздік пердесі". Джон Роулстың "Білімсіздік пердесі" бізді өзімізді қандай мүдделі тараптың орнында табатынымызды білмейтіндей болып қарауға шақырады, бұл жеке мүдделерді талдаудан шығарып тастайды. Агапе принципі. Бұл принцип "Адамды мақсат ретінде қарау" принципі ретінде де белгілі. Ол адамдарға деген махаббатты және алтын ережені баса көрсетеді. Ол, көршілерімізді сүйгенде, оларға жақсылық жасауға ұмтыламыз, сондықтан өзімізді сүйгеніміздей, басқаларды да сүюіміз керек дейді. Бұлар нақты таңдауларды жалпы принциптермен байланыстырып, біздің негізгі құндылықтарымыз туралы ойлануға көмектеседі.
Aristotle's Golden Mean. Aristotle's Golden Mean defines moral virtue as a middle state determined by practical wisdom that emphasizes moderation and temperance. Confucius' Golden Mean. Confucius' Golden Mean is more commonly known as the compromise principle and says moral virtue is the appropriate location between two extremes. Kant's Categorical Imperative. Kant's Categorical Imperative dictates that you must do unto others what you would want them to do unto you, or to act as if your personal decisions and actions could become universal law. Mill's Principle of Utility. John Stuart Mill's Principle of Utility dictates that we must seek the greatest happiness for the greatest number of people. Rawls' Veil of Ignorance. John Rawls' Veil of Ignorance asks us to assume we don't know which stakeholder position we would find ourselves in, removing our personal interests from the analysis. Agape Principle. This principle, also known as the 'Persons as Ends' principle, emphasizes love for our fellow humans and the golden rule. He stresses that when we love our neighbors, we shall seek to do good to them, therefore, we should love fellow humans the same way we love ourselves. These help link concrete options to overarching principles, getting us to think about our own basic values.
Саналылық
Адалдық – шешім қабылдаушының кімге мойынсұнуы немесе кімге адал екенімен байланысты мәселе. Мысалы, журналистикада ең бірінші адалдық әрқашан халыққа болады. Журналист жұмыс берушісіне, салалық ұйымдарға немесе әріптестеріне де адал болуы мүмкін. Біз өзіміздің құндылықтарымызға адал болуды бағалаймыз ба, әлде науқанның тиімділігі маңыздырақ па? "Ұлы жақсылық" "алтын ортадан" артық па?
Loyalties concern who the decision maker has allegiances or loyalties to. For example, in journalism, the first allegiance is always to the public. Other allegiances a journalist might have would be to his or her employer, industry organizations or co workers. Are we more concerned about being true to our own values or about the effectiveness of the campaign? Is the "greater good" more important than the "golden mean"?
Құмыра жасау қорабы
"Поттер қорабы" практикалық немесе заңдық мәселелерге қарағанда, моральдық мәселелерге назар аударады, мысалы, сотқа іс түсуден немесе жұмыстан босатудан қалай сақтануға болатыны сияқты. Дегенмен, этика тұрғысынан алғанда, оны моральдық шешім қабылдауды талап ететін кез келген жағдайды зерделеу үшін қолдануға болады. Оның төрт қадамын, кемінде бастапқыда, ретімен орындау керек. "Поттер қорабы" этикалық дилеммаларға бірден-бір анық шешім ұсынбайды. Шындығында, бірдей мәселені талдаған екі түрлі адам екі бөлек қорытындыға келуі мүмкін. Сонымен қатар, бір адам бір мәселені екі рет қарастырғанда әртүрлі шешімдерге келуі де мүмкін. Дегенмен, "Поттер қорабы" не істеу керектігін ойлауға көмектеседі. Ол сізге таңдауларыңызды жүйелі түрде бағалауға көмектесетін процесті ұсынады. Аталған "Поттер қорабы" деген ат бұл процестің өте қатаң екенін көрсетуі мүмкін, бірақ шын мәнінде ол икемді, және сізді қанағаттандыратын қорытындыға жету үшін қадамдарды қайта-қайта қарастыруға тура келеді. Бұл процесс тәжірибемен жеңілдеп, жылдамдайды. Уақыт өте келе, ол сіздің екінші табиғатыңызға айналуы мүмкін.
The Potter Box focuses on moral issues as opposed to pragmatic or legal ones, such as how to avoid getting sued or fired. With regard to ethics, however, it can be used to reflect on any situation that requires moral decision making. Its four steps, at least initially, should be followed in order. The Potter Box does not offer a single, clear cut solution to ethical dilemmas. Indeed, two different people analyzing the same issue with the Potter Box could arrive at two very different conclusions. Moreover, the same person analyzing the same issue could come to different decisions when using the Box at two different times. Nevertheless, the Potter Box can help you think through what to do. It offers a process to help you weigh your options in a methodical manner. In addition, the name "Potter Box" may indicate that this process is very rigid, but in fact it is fluid, and you may have to go back and forth among the steps before you can reach a conclusion that satisfies you. This process also becomes easier and quicker with practice. Over time, it can become second nature.