Роберт Орм: Британдық тарихшы және Ост-Индия компаниясының қызметкері
Robert Orme
Роберт Орм – британдық тарихшы, Ост-Индия компаниясының қызметкері. Үндістан тарихы бойынша сарапшы, 1757 ж. Калькуттаға Роберт Клайвты жіберуге көмектескен.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шығыс Үндістан компаниясының мемлекеттік қызметшісі
East India Company civil servant
Роберт Орм (25 желтоқсан 1728 – 13 қаңтар 1801) – Үндістан тарихын зерттеген британдық тарихшы. Британдық Шығыс Үндістан компаниясының дәрігері мен хирургының ұлы, ол 1743 жылы Бенгалияда Компанияның қызметіне қабылданды. Ол Үндістан мәселелерінде сарапшы ретінде танылды. 1754–1758 жылдары Мадрастағы Форт-Сент-Джордж кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. Осы лауазымда ол 1756 жылғы «Қара саңылау» оқиғасынан кейін 1757 жылы Калькуттаға жазалау экспедициясын басқару үшін жас Роберт Клайвты жіберуге ықпал етті. 1760 жылы Англияға оралып, 1769 жылы Британдық Шығыс Үндістан компаниясының тарихшысы болып тағайындалды. Орм 1745 жылдан бастап «Индостандағы британдық ұлттың әскери операцияларының тарихы» еңбегін жазды (1763–78). Ол сонымен қатар «1659 жылдан бастап Моғол империясының тарихи фрагменттері, Мораттар және Индостандағы ағылшын мүдделері» (1782) атты еңбегін жариялады.
Robert Orme (25 December 1728 – 13 January 1801) was a British historian of India. Son of a British East India Company physician and surgeon, he entered the service of the Company in Bengal in 1743. He was regarded as an authority on India. He was appointed as a Member of the Council at Fort St. George, Madras, between 1754 and 1758. In that capacity he was instrumental in the sending of a young Robert Clive as the head of a punitive expedition in 1757 to Calcutta, after the Black Hole incident of 1756. He returned to England in 1760, and was appointed as historiographer to the British East India Company in 1769. Orme wrote A History of the Military Transactions of the British Nation in Indostan from 1745 (1763–78). He also published Historical Fragments of the Mogul Empire, the Morattoes and English Concerns in Indostan from the year 1659 (1782).
Өмір
1728 жылы Рождество күні Үндістанның Траванкор штатындағы Анженго қаласында туған ол, Шығыс Үндістан компаниясының қызметіндегі дәрігер және хирург Александр Орменің екінші ұлы болды. Анасының бойжеткендегі аты Хилл еді. Ол шамамен екі жасында Лондонның Кавендиш-сквердегі әпкесі Роберт Адамстың үйіне жіберілді. 1734 жылдан 1741 жылға дейін доктор Джеймс Кокстың басшылығымен Харроу мектебінде білім алды, содан кейін бір жыл бойы Корольдік Африка компаниясының бас есепшісі кеңсесінде жұмыс істеді. 1742 жылы Орме Калькуттаға келді, онда оның ағасы Уильям Шығыс Үндістан компаниясында жазушы болып қызмет етіп жатқан еді. Орме Калькуттадағы Джексон және Уэддерберннің сауда фирмасында жұмысқа орналасып, Суратқа сапар жасады. 1743 жылы Калькуттаға оралғаннан кейін, ол Шығыс Үндістан компаниясының қызметінде жазушы болып тағайындалды. Ол үнділік әдет-ғұрыптарды жақсы білуімен көзге түсті және 1752 жылы Калькуттадағы полицияны реттеу туралы пікірін білдіруі сұралды. 1753 жылы Англияға сапар шекті, ал ол болмаған кезде 1754 жылы директорлар кеңесі оны Мадрастағы кеңес мүшесі етіп тағайындады. Үндістанға оралған соң, 1754 жылдың 14 қыркүйегінде Мадрасқа келді. 1754-1758 жылдары Карнатик айманындағы әскери операцияларға қатысты кеңес отырыстарына белсенді қатысып, Сураж-уд-Даулаға қарсы жорыққа қолбасшылық ету үшін Клайвті тағайындауды ұсынды. Орме бірнеше жыл бойы Клайвке жақын болды, бірақ 1769 жыл шамасында олардың достығы үзілді. 1757 жылдан 1758 жылға дейін Орме комиссар және бас есепші қызметін атқарды. 1758 жылдың соңында денсаулығы нашарлағандықтан, ол азған байлығымен Үндістаннан қайтып келді. Ол теңізге шыққан «Грантем» кемесі 1759 жылдың 4 қаңтарында француздар тарапынан басылып алынып, Маврикийге апарылды. 1760 жылдың көктемінде Орме Францияның Нант қаласына жетті. 1760 жылдың күзінде Орме Лондонның Харли-стрит көшесінде үй сатып алды. 1770 жылдың 8 қарашасында Лондонның Антикварлар қоғамының мүшесі болып сайланды және 1769 жылдан өмірінің соңына дейін Шығыс Үндістан компаниясының жалдамалы тарихшысы болып жұмыс істеді. 1792 жылы Орме Миддлсекстегі Грейт-Илингке зейнеткерлікке шықты, ол 1801 жылдың 13 қаңтарында 73 жасында қайтыс болды. 21 қаңтарда Елингтегі Сент-Мэри шіркеуінің маңына жерленді, онда оған арналған ескерткіш тақта орнатылды. Ол Сэмюэл Джонсонды жақсы көретін.
Born on Christmas Day 1728 at Anjengo, Travancore State, India, he was the second son of Alexander Orme, a physician and surgeon in the service of the East India Company. His mother's maiden name was Hill. He was sent when about two years old to the house of his aunt, Mrs. Robert Adams, in Cavendish Square, London. From about 1734 to 1741 he was educated at Harrow School under Dr James Cox, and was then placed for a year in the office of the accountant general of the Royal African Company. In 1742 Orme went to Calcutta, where his elder brother William was a Writer in the East India Company. Orme engaged himself in the mercantile house of Jackson & Wedderburn at Calcutta, and made a voyage to Surat. On returning to Calcutta in 1743 he was himself appointed a Writer in the East India Company's service. He acquired a reputation for knowledge of Indian customs, and in 1752 was asked to state his opinion on the regulation of the police in Calcutta. In 1753 he visited England, and during his absence in 1754 was appointed by the court of directors a member of the council at Madras. Returning to India, he arrived at Madras on 14 September 1754. He took an active part in the deliberations of the council respecting the military operations in the Carnatic, 1754–8, and recommended the appointment of Clive to command the expedition against Suráj ud Dowlah. Orme was for some years close to Clive, but the friendship was broken off about 1769. From 1757 to 1758 Orme was commissary and accountant general. At the end of 1758, his health being poor, he left India with a small fortune. The Grantham, the ship in which he sailed, was captured by the French on 4 January 1759 and taken to Mauritius. Orme ultimately reached Nantes in France in the spring of 1760. In the autumn of 1760 Orme bought a house in Harley Street, London. He was elected fellow of the Society of Antiquaries of London on 8 November 1770, and from about 1769 till his death was salaried historiographer to the East India Company. In 1792 Orme retired to Great Ealing, Middlesex, where he died on 13 January 1801, in his 73rd year. He was buried on 21 January in the churchyard of St. Mary's, Ealing where there was a memorial tablet. He was an admirer of Samuel Johnson.
Шығармалары
1752 жылы Орме «Индостан үкіметі мен халқының жалпы көрінісі» атты еңбегінің бір бөлігін жазды. Бұл кейін толықтырылып, Орменің қайтыс болғаннан кейін 1805 жылы жарық көрген «Тарихи фрагменттері» басылымында жарияланды. Орме Үндістан үйінің мұрағаттарына қол жеткізіп, 1773 жылы Франциядағы шалғайдағы үйінде болған маркиз де Бусси Кастельнодан ақпарат алды. Лондонда Орме ежелгі және заманауи классикалық кітаптардан кітапхана құрып, 1742 жылдан бері жинаған материалдарын Үндістан тарихын жазу үшін жүйеледі. 1763 жылдың тамыз айында ол өзінің маңызды еңбегінің бірінші томын жариялады – «1745 жылдан бастап Индостандағы британдықтардың әскери операцияларының тарихы»; II том 1778 жылы екі бөлімге бөлініп жарық көрді. Сэр Уильям Джонс Орменің еңбегін жоғары бағалады. Джордж Брюс Маллесон «Үндістандағы француз тарихы» еңбегінде Орменің тарихын көбінесе дұрыс деп санады, бірақ француздықтарды оқиғаның басты кейіпкерлері ретінде көрсетпегенін айтты. Орме Самуэль Паррға үшінші томды дайындағанда, әрбір сөйлемді жазу алдында толығымен ойлап шыққандығын айтты. 1780 жылы үшінші, 1790 жылы төртінші, 1799 жылы бесінші басылымдары жарық көрді. 1803 және 1861 жылдары Лондонда және Мадраста басқа басылымдар да шықты. 1782 жылы Орме «Могол империясының, Моратттардың және 1659 жылдан бастап Индостандағы ағылшын мүдделерінің тарихи фрагменттері» атты еңбегін жариялады. Бұл 1805 жылы (Лондон) тарихшы Уильям Робертсонмен және басқалармен болған хат алмасудан алынған үзінділермен бірге автор туралы естеліктермен қайта басылды (салыстырыңыз: Edin. Rev. 1807 жылғы қаңтар, 391-беттен бастап). Осы жинаққа Орменің «Броуч және Сураттағы ағылшын бекіністерінің пайда болуы туралы» және «Индостан үкіметі мен халқының жалпы көрінісі» атты мақалалары енді.
In 1752 Orme drew up part of A General Idea of the Government and People of Indostan. This was afterwards completed, and posthumously published in Orme's Historical Fragments, edition of 1805. Orme was given access to the records at the India House, and obtained information from the Marquis de Bussy Castelnau, whom he visited in 1773 at his country seat in France. In London, Orme formed a library of ancient and modern classics, and arranged his materials – collected since 1742 – for an Indian history. In August 1763 he published the first volume of his major work, A History of the Military Transactions of the British Nation in Indostan from the year 1745; vol. ii. was published in two parts in 1778. Orme was complimented on his work by Sir William Jones. George Bruce Malleson, in his History of the French in India, thought Orme's history generally accurate, though failing to treat the French as principals in the story. Orme told Samuel Parr that in preparing the third volume he completely formed every sentence in his mind before writing it down. A third edition of the work appeared in 1780, a fourth in 1790, a fifth in 1799. There were other editions in 1803 and 1861 in London, and Madras. In 1782 Orme published Historical Fragments of the Mogul Empire, of the Morattoes, and of the English Concerns in Indostan from the year 1659. This was reprinted in 1805 (London), with a memoir of the author, giving some extracts from his correspondence with William Robertson the historian, and others (cf. Edin. Rev. January 1807, p. 391 seq.). Orme's essays ‘On the Origin of the English Establishment at Broach and Surat’ and ‘A General Idea of the Government and People of Indostan’ were included in this volume.
Отбасы
Орме үйленген, бірақ оның өмірінде тіпті жақын достарына да бұл белгісіз болған деседі. Шығыс Үндістан компаниясы директорлар кеңесі оның әйеліне жылдық жәрдемақы берді.
Orme was married, but this is said to have been unknown even to close friends during his lifetime. The court of directors of the East India Company gave his widow an annuity.
Мұра
1774 жылы Джозеф Ноллекенс жасаған Ормның қырық алты жастағы бюсті Шығыс Үндістан компаниясына мұра қалдырылды; оның гравюрасы Ормның тарихи фрагменттерінің алқағын құрайды, 1805 жылғы басылым. Орме өзінің досы және атқарушысы, директорлар кеңесінің төрағасы Джон Робертске барлық кітаптарын, қолжазбаларын және басқаларын мұра етті, сондай-ақ оларды Шығыс Үндістан компаниясына табыс етуін сұрады – бұл сұраныс орындалды. Бұл жинақ Үндістан кеңсесінің кітапханасына жеткізілді, ол Үндістан және Шығыс Үндістан компаниясы туралы 51 томдық басылған материалдардан; Орме жинаған, Үндістан істері туралы ақпаратты қамтитын 231 томдық қолжазбадан; компанияның істеріне қатысты хаттардан; және карталар, схемалар, жоспарлар және т.б. құралды. Орме өзінің жарияланған еңбектерімен бірге жүретін карталарда жүзделген орындарды алғаш рет белгіледі. Орме 1796 жылдың сәуір айында Харли көшесіндегі үйінен бас тартқан кезде кітапханасының бір бөлігін Sotheby’s аукционында сатты.
A bust of Orme at the age of forty six, made in 1774 by Joseph Nollekens, was bequeathed to the East India Company; an engraving of it forms the frontispiece to Orme's Historical Fragments, ed. 1805. Orme bequeathed to his friend and executor, John Roberts, chairman of the court of directors, all his books, manuscripts, &c., with a request – duly carried out – that he would present them to the East India Company. This collection, which went to the library of the India Office, consisted of 51 volumes of printed tracts on India and the East India Company; 231 manuscript volumes, compiled by Orme, containing information on Indian affairs; letters relating to the company's affairs; and maps, charts, plans, &c. In the maps accompanying his published works Orme had marked hundreds of places for the first time. A part of Orme's library had been sold by him at Sotheby's about April 1796, when he gave up his house in Harley Street.