Кіріспе

Уэльс мифологиясындағы Аннунның басқа әлемнің патшасы. Уэльс мифологиясында Араун – Мабиногидің бірінші бөлімінде маңызды орын алатын және төртінші бөлімінде еске алынатын Аннунның басқа әлемнің патшасы. Кейінгі дәстүрде Аннун патшасының рөлі көбінесе уэльс психопомбы Гвин ап Нуддқа (Gwyn ap Nudd) – "ақ" (яғни "қыс") деген мағынаны білдіретін, оның нағыз атына сілтеме жасайтын кенинг есімдік ретінде берілді. Дегенмен, Араунның есімі Кардиганның ежелгі халық ертегісінде сақталған дәстүрлі нақылда кездеседі: "Hir yw'r dydd a hir yw'r nos, a hir yw aros Arawn" – "Күн ұзақ, түн ұзақ, және Араунды күту ұзақ". Араун есімі континенттік теоним Арбунианмен (Arubianus) салыстырылуы мүмкін. Араунның аң аулаумен, мүйіздермен және басқа әлеммен байланысы кейбір ғалымдарды оны континенттік галл құдайы Сернунноспен (Cernunnos) байланыстыруға жетеледі.

Төрт бұтақ

Мабиногидің бірінші тармағында Пвилл қателікпен Аннун патшалығына кіріп, қызыл құлақтары бар ақ иттілерді егіз бұғыны жеп отырғанын көреді. Пвилл иттілерді қуалайды, бірақ олар Араунның, Аннун билеушісінің меншігі екенін біледі. Бұл қателігі үшін өтеу ретінде Араун Пвиллден бір жыл мен бір күнге оның орнына алмасып, осы мерзімнің соңында Араунның қарсыласы Хафганды жеңуді сұрайды, бұл Араунның өзі талай рет тырысқан, бірақ орындай алмаған нәрсе. Ал Араун Пвиллдің орнына Дифедтің иесі болады. Пвилл Араунның кейпін кигенде оның әйелімен жақындыққа барған жоқ болғандықтан, Араун мен Пвилл жақын дос болады. Пвилл қайтыс болғаннан соң да екі патшалық арасындағы достық сақталады; төртінші тармақта Пвиллдің ұлы, Дифедтің иесі Прайдери Арауннан басқа дүниенің шошқаларын сыйлық ретінде алады. Бұл шошқаларды кейін венедотиялық сиқыршы және алдамшы Гвидион Фаб Дон ұрлап алады. Гвидион ақын болып көрінеді және өлеңдері мен музыкасы үшін Прайдериге тиесілі шошқалармен сыйлануды сұрайды. Прайдеридің сөзіне қарағанда, ол әлі де Араунмен келісімде және шошқаларды ешкімге бере алмайды. Содан кейін Гвидион Прайдериді шошқаларды өзіне сатуға көндіреді (Араунмен жасалған келісімде бұл рұқсат етілген), бұл ақырында Прайдеридің Гвинендке шабуыл жасауына әкеледі. Соңынан басталған соғыста Гвидион Прайдериді жеке шайқаста өлтіреді. Араун Мабиногидің екінші-төртінші тармақтарында көзге түспесе де, кейбір ғалымдар бұл түпнұсқа мәтіннің жоғалған бөліктеріне байланысты екенін және Араун мен Мабиногидің бірінші тармағының оқиғалары Пвиллдің ұлы Прайдеридің дүниеге келуіне тікелей себеп болғанын айтады. Прайдеридің тууына себеп болған Пвилл мен Араунның кездесуінің түпнұсқа мәтіннен жоғалған себебі, Мабиногидің төрттен бірі мистикалық Аннунның басқа әлемі туралы айтқанмен, ол Мабиногидің басқа тармақтарында еске алынбаған. Басқа ғалымдар бұл пікірмен келіспейді, себебі осы жаңа аудармалардың көпшілігі оқиғада қосымша проблемалар тудырады және Мабиноги аудармаға алынған Лайф Гвинге негізделмейді.

Мабиногионның ықпалы

Араун Мабиногидің бірінші тармағының маңызды бөлігі болғанымен, оның кейіпі Пвиллдің (және мүмкін Прайдеридің) аңыздарын нығайтушы рөлде көрінеді, ал кейінгі Мабиноги тармақтарының оқиғасына тікелей әсер ететін кейіпкер емес. Мабиногидің барлық мазмұнындағы мистикалық құпия алғаш рет Араун мен Пвилл бір жылға дене ауыстырғанда ашылады.

Басқа аңыздар

Уэльс фольклорында Cŵn Annwn немесе "Анннның итттері" күз, қыс және ерте көктемде аспанда жүреді. Иттердің ұлығуы жапайы қаздардың көшіп бара жатқанда шығаратын дауысына ұқсатылды, ал итттердің аулау нысаны – Annwn-ға қуылған адасқан рухтар еді. Дегенмен, Араунның өзі бұл дәстүрлерде есімдерін таба алмайсыз. Кейін бұл миф христиандыққа бейімделіп, "адам жандарын ұстау және күнәлі жандарды Annwn-ға қуу" деп сипатталды, ал Annwn христиандық дәстүрдегі "тозақпен" теңестірілді. Талисин кітабындағы "Cad Goddeu" мәтінінде бұл оқиға туралы ештеңе айтылмаған, бірақ Уэльс триадалары Годдеу шайқасын "Британ аралдарының үш нәтижесіз шайқасының бірі" деп жазады, ол "иттің, роебактың және қырғидың себебінен" болған. Леди Шарлотта Гест өзінің "Мабиногион" еңбегіндегі Мивирия археологиясынан алынған мәліметтерде шайқас "ақ роебактың және күшіктердің құрметіне болды; олар тозақтан келді, ал Аматхон аб Дон оларды әкелді. Сондықтан Аматхон аб Дон мен Аннун патшасы Араун соғысты. Сол шайқаста, егер оның аты белгілі болмаса, жеңілуге болмайтын бір ер адам болды, ал қарсы жақта Ахрен есімді әйел болды, егер оның аты белгілі болмаса, оның жақтастары жеңілуге болмайтын еді. Гвидион аб Дон сол ер адамның атын тапты".

Басқа әдеби шығармаларға әсері

Артурийлік әңгіме "Сэр Гауэйн және Жасыл рыцарь" да, Гауэйннің, оның үй иесі Бертилақтың (іс жүзінде Жасыл рыцарь) және Бертилақтың әйелінің арақатынасы Пвилл мен Араунның кездесу оқиғасына өте ұқсас. Бұл жағдайда Араун Бертилак/Жасыл рыцарь үшін үлгі болып алынған сияқты, ал Гауэйн Пвиллге едәуір жақын. Жасыл рыцарь мен Араун арасындағы параллель "жаңа келгенге" қатысты көрінеді. Екі оқиғада да рыцарь/Араунның әйелі жаңа келген адаммен қарым-қатынасқа түсуге тырысады, бірақ екеуі де рыцарь/Араунға адал болып қалады. Адалдығы үшін екеуі де рыцарь/Араунның құрметіне ие болады. Ллойд Александрдың "Прайденнің жылнамалары" сериясындағы Араун, Өлімнің Иесі кейіпі Мабиногидегі Араун патшаға негізделген. Дегенмен, осы кітаптарда кейіпкердің көптеген ерекшеліктері өзгертілген, себебі Араун зұлым билеуші ретінде бейнеленеді. Оқиғаларда ол Өзге әлемнің патшасы және басқа патшадан жерді тартып алуға күресіп жатқаны туралы идея сақталады. Алайда, бұл оқигада Араун Мабиногидегідей патшалығын басып алудың орнына, өз жауынан жеңіліске ұшырайды.

Атауы

Ежелгі Уэльс есімімен аталған Араун дін қызметкері Лландаф кітабында сақталған 860 жылғы екі хаттамаға куә болды. Дегенмен, оның аң аулаумен байланысы кейбір ғалымдарды Араунды галл құдайы Чернунноспен байланыстыруға жетеледі.