Кіріспе

Есептілік кезеңінде кейінге қалдыру – бұл кіріс немесе шығыс болашақ мерзімге (есептік кезеңге) дейін танылмаған кез келген шот, мысалы, аннуитеттер, төлемдер, салықтар, кіріс және т.б. Кейінге қалдырылған элемент кейінге қалдыру түріне байланысты актив немесе міндеттеме ретінде есепке алынуы мүмкін. Сондай-ақ, жинақтау туралы қараңыз. Кейінге қалдырулар кірісті тану принципінің салдары болып табылады, ол кірісті олар туындаған кезеңде тануды, ал шығыстарды олар болған кезеңде тануды талап ететін сәйкестік принципін талап етеді. Кейінге қалдырулар – бұл ақша ағындары жинақтау есебінде танылуға рұқсат етілместен бұрын пайда болған жағдайлардың нәтижесі. Осының салдарынан, ақша ағынын (немесе сирек басқа ақша емес активтерді) міндеттемелер немесе активтер ретінде әлі орын алмаған оқиғалармен сәйкестендіру үшін түзетулер қажет. Кейінге қалдырулар мен оларға сәйкес жинақтаулардың ұқсастығы себебінен, олар көбінесе шатастырылады. Кейінге қалдырылған шығыс: компаниядан ақша кетіп қалды, бірақ оқиға әлі болған жоқ. Алдын ала төленген шығыстар – ең көп таралған түрі. Мысалы, компания бір жылдық сақтандыру сатып алады. Алты айдан кейін сақтандырудың жартысы ғана «пайдаланылған» болады, ал компанияға тағы алты айлық сақтандыру тиіс болады. Осылайша, компания төлемнің жартысын шығыс ретінде, ал екінші жартысын сақтандыру компаниясынан алуға тиіс сома ретінде (актив) тіркейді. Кейінге қалдырылған кіріс: Компанияға кіріс түсті, бірақ оқиға әлі болған жоқ – бұл алынбаған кіріс. Мысалы, журнал шығару компаниясы бір жылдық жазылым үшін ақша алады. Алайда компания осы журналдарды өндіруге және жеткізуге ресурстар жұмсамады, сондықтан бухгалтерлер бұл кірісті алынған ақша сомасына тең міндеттеме ретінде тіркейді. Журнал шығару компаниясының қолма-қол ақшасы көбейгенімен, бір жыл бойы журналдар жеткізіп беруге міндетті. Жеткізілген әрбір журналдың сомасы кейін міндеттемеден алынып, оқиға болған экономикалық кезеңде кіріс ретінде тіркеледі, компанияға төленген кезде ғана емес.

Келесі нысан бойынша есептелген сома

Кейінге шегерілген шығындар (немесе шегеру) – болашақта күтілетін пайдасы үшін немесе шығындарды кірістермен сәйкестендіру қажеттілігін орындау үшін келесі есептік кезеңде есепке алынатын шығындар. Кейінге шегерілген шығындарға жаңадан бастау, ұзақ мерзімді қарыз алу, жарнамалық науқандар сияқты шығындар кіреді және амортизацияға дейін баланста ағымдағы емес актив ретінде көрсетіледі. Кейінге шегерілген шығындар көбінесе бес жылдан астам уақытқа созылады және сақтандыру, пайыз, жалдау сияқты алдын ала төленген шығындардан айырмашылығы, сирек кездеседі. Қаржылық коэффициенттер кейінге шегерілген шығындарды ескермей, барлық активтерге негізделген, себебі олардың материалдық құны жоқ (ақшалай түріне келтіру мүмкін емес) және жалпы сомадағы міндеттемелерді азайтуға қолданылмайды.

Келесіге ауыстырылды

Ауыстырылып төленген шығыс немесе алдын ала төлеу, алдын ала төленген шығыс, көпше түрі көбінесе алдын ала төлемдер болып келеді, – бұл кейінірек есептік кезеңде алуға тиіс тауарлар немесе қызметтер үшін қарсы тарапқа төленген ақшалай қаражатты көрсететін актив. Мысалы, егер қызмет көрсету шарты тоқсан сайын алдын ала төленсе, кезеңнің бірінші айының соңында қалған екі ай кейінге қалдырылған шығыс ретінде қалады. Кейінге қалдырылған шығыс бойынша ерте төленген сома келесі есептік кезеңде танылған шығыспен бірге есептеледі және сол сома алдын ала төленген сомадан шегеріледі. Кейінге қалдырылған шығыс жинақталған кірістермен (немесе жинақталған активтермен) ұқсас сипаттамаларды бөліседі, бірақ айырмашылығы – кейін қамтылатын активтер тауарлар немесе қызметтерді жеткізуден түсетін түсімдер болып табылады, онда осы кіріс танылады және оған сәйкес кіріс есебінде көрсетіледі, ал олар үшін ақшалай қаражат кейінірек алынады, сомасы жинақталған кірістерден шегеріледі. Мысалы, егер есептік кезеңдер ай сайын болса, жылдық сақтандыру төлемінің 11/12 бөлігі алдын ала төленген шығындарға қосылады, ол әрбір келесі кезеңде сол үлесте шығыс ретінде танылғанда 1/12 бөлігімен азайтылады, емес, есептелген айда толығымен емес. Мұндай шығындардың әлі танылмаған бөлігі алдын ала төлем (актив) ретінде сақталады, осылайша оның ай сайынғы кезеңде нақты емес шығынға, ал басқа айлық кезеңде нақты емес пайдаға айналуына жол берілмейді. Сол сияқты, есептік кезеңнің соңына дейін алынбаған тауарлар мен қызметтердің құны үшін төленген ақшалай қаражат алдын ала төлемдерге қосылады, осылайша ақша төленген кезеңде нақты емес шығынға, ал оларды алған кезеңде нақты емес пайдаға айналуына жол берілмейді. Мұндай шығындар табыс есебінде (пайда мен шығын немесе P&L) төлем кезеңінде жұмсалған шығын ретінде танылмайды, бірақ оларды алған кезеңде P&L шығындары ретінде танылып, баланстағы алдын ала төлемдерден (активтерден) шегерілген кезде танылады.

Келесіге ауыстырылды

Кейінгі есептік кезеңде жеткізілетін тауарлар немесе қызметтер үшін қарсы тараптан алынған ақшалай қаражат сияқты кейінге қалдырылған кіріс (немесе кейінге қалдырылған табыс) – міндеттеме болып табылады. Мұндай табыс елементі есепке алынған кезде, оған байланысты кіріс елементі танылады және кейінге қалдырылған кіріс азайтылады. Ол жинақталған шығындармен ұқсас сипаттамаға ие, бірақ айырмашылығы – кейіннен өтелетін міндеттеме қарсы тараптан алынған тауарлар мен қызметтер үшін төлеу міндеттемесі болып табылады, ал олар үшін ақшалай қаражат жинақталған шығындардан сомасы шегерілген кезде кейінгі кезеңде төленеді. Мысалы, компания 1 қаңтарда клиенттен жылдық бағдарламалық қамтамасыз ету лицензиясының төлемін алдын ала алады. Бірақ компанияның қаржы жылы 31 мамырда аяқталады. Сондықтан, жинақтау әдісін қолданатын компания алынған қаржы жылындағы табысқа/шығыс есебінде тек бес айлық (5/12) бөлігін ғана қосады. Қалғаны сол жылғы баланстағы кейінге қалдырылған табысқа (міндеттемелерге) қосылады.