Белисама: ежелгі кельт құдайы және атаулардың шығуы
Belisama
Белисама – ежелгі кельт құдайы, римдік Минервамен байланыстырылған. Аты "жарық" мағынасын білдіреді. Кельт мифологиясы, құдайлар тарихы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кельт құдайы
экзопланета
Celtic goddess
the exoplanet
Белисама (галдық Belesama; эпиграфикалық жазбаларда Bηλησαμα) – кельт құдайы. Римдік жазушылар оны римдік түсіндіру арқылы Минервамен теңестірді.
Belisama (Gaulish Belesama; epigraphically Bηλησαμα) is a Celtic goddess. She was identified by Roman commentators with Minerva by interpretatio romana.
Атауы
Галлия теонимі Белесама дәстүрлі түрде "өте жарқын" мағынасында түсіндіріледі, ол *bʰelH ("ақ, жарқыраған"; мысалы, лит. báltas "ақ", грек. φαλόσ phalós "ақ", арм. bal "сарғыш", гот. bala "сұр") және суперлятивті *isamā жұрнағының үйлесімінен туындаған. Алайда, Белен қатысты бұл теория қазіргі зерттеулерде күшейіп келе жатқан сынға ұшырауда. Ксавье Деламарре *bʰelH түбірінен шыққан ұсынылған туыс сөздердің "жарық беру" емес, "ақ, сұр, бозғылт" мағынасын білдіретінін атап, атаудың галл түбірі belo ("күшті, қуатты") екенін ұсынады, соның салдарынан Белесаманы "өте күшті" деп аударады (санскриттегі baliṣṭhaḥ "ең күшті" сөзімен салыстырыңыз). Пітер Шрайвер бұл атаудың галл теонимі Белиса мароспен салыстырылып, *beles ("белладонна") түбіріне және белгісіз ma жұрнағына байланысты болуы мүмкін деген болжам айтады. Оның пікірінше, бұл "формальды жағынан тартымды және семантикалық тұрғыдан мүмкін (*Белесама = лат. Minerva medica болған жағдайда), бірақ тікелей дәлелдермен расталмаған". Белеймас, Беллем, Балесмес, Блемес, Блисмес және Велесмес топонимдері осы теониміне негізделген. Атау сонымен қатар галл және Британиядағы түрлі өзендердің аттарында кездеседі, мысалы Белисама (Риббл өзені) және Ле Блима (Тарн). Галатиялық Блесамий жеке есімі (*Белесамийден) де бұл салыстыруға қосылуы мүмкін.
The Gaulish theonym Belesama has been traditionally interpreted as meaning 'the very bright', stemming from the Indo European root *bʰelH ('white, shining'; cf. Lith. báltas 'white', Greek φαλόσ phalós 'white', Arm. bal 'pallor', goth. bala 'grey') attached to the superlative suffix * isamā. As for Belenos, however, this theory has come under increasing criticism in contemporary scholarship. Xavier Delamarre notes that the proposed cognates stemming from *bʰelH do not seem to connote 'shining', but rather 'white, grey, pale', and proposes to derive the name from the Gaulish root belo ('strong, powerful'), rendering Belesama as 'the very strong' (cf. Sanskrit baliṣṭhaḥ 'the strongest'). Alternatively, Peter Schrijver has conjectured a connection with the stem for 'henbane', *beles , attached to an unknown suffix ma, by comparing the name with the Gaulish theonym Belisa maros. According to him, this is "formally attractive and semantically possible (if *Belesama = Lat. Minerva medica) but not supported by direct evidence". The toponyms Beleymas, Bellême, Balesmes, Blesmes, Blismes, and Velesmes are based on the theonym. The name also appears in various river names of Gauls and Britain, including Belisama (River Ribble) and Le Blima (Tarn). The Galatian personal name Blesamius, from an earlier *Belesamios, may also be added to the comparison.
Теориялар
Теонимнің өзен аты ретінде куәландырылуы, ол көл және өзен қасиеті бар құдай болғанын көрсетеді. Белисама сонымен қатар Беленостың серігі деп болжам жасалды, оның аты сол түбірден туындағандай көрінеді.
The attestation of the theonym as a river name may indicate that she was a lake and river goddess. Belisama has also been speculatively claimed as companion of Belenos, whose name seems to contain the same root.