Кіріспе

645 жылы император Котоку бастаған Жапонияға қытай мәдениеті мен қоғамын таңу.

Тайка реформалары (大化の改新) – 645 жылы император Котоку (孝徳天皇 Kōtoku tennō) жүзеге асырған қағидалар жиынтығы. Олар ханзада Шотокудың қайтысынан және Сога кланының (蘇我氏 Soga no uji) жеңілісінен кейін, Жапонияны біріктіруге бағытталған шаралар ретінде жазылды. Бұл реформалар Асука дәуірінің аяқталып, Хакухо дәуірінің басталуын белгіледі. Тақ мұрагері Нака но Оэ (кейіннен император Тенджи), Накатоми но Каматари және император Котоку бірлесіп реформалардың мәліметтерін жасады. Император Котоку «Тайка» (大化), яғни «Ұлы реформа» дәуірін жариялады. Реформалар қытайдың Тан дәуірінен алынған Конфуций идеялары мен философиясына негізделген жер реформасымен басталды, бірақ реформалардың басты мақсаты – орталық билікті күшейту және қытай үкіметтік құрылымы үлгісінде императорлық сарайдың билігін арттыру болды. Сол кезде қытай жазу жүйесі, әдебиеті, діні, сәулет өнері және тіпті тамақтану әдеттерінен бастап, барлық салаларды оқу үшін елшілер мен студенттер Қытайға жіберілді. Бүгінгі күні де реформалардың әсерін жапон мәдени өмірінде көруге болады.

Өмірбаян

Шотоку Тайшидің регенттігі аяқталғаннан кейін, Шотокудың тегінен тараған Сога кланы Ямато сарайындағы үстемдікті өз қолына алды. Клан Шотокудың ұлы Ямаширо Оэге қарсы шығып, оны 643 жылы өлтірді. Императрица Когёку билігі тұсында Сога кланының басшысы Сога но Ирука сарайдың дерлік толық билігін иеленді. Соганың диктатурасына қарсы шыққандар қатарында императордың ағасы Кару, императордың ұлы ханзада Нака но Оэ, оның досы Накатоми но Каматари және күйеу баласы Сога но Ишикавамаро (Ируканың туысы) болды. Олар 645 жылы (Исси оқиғасы) жасаған төңкеріс арқылы Ируканың режимін құлатты. Когёку тақтан бас тарғаннан кейін, Кару император Котоку болды. Жаңа император ханзада Нака но Оэмен бірлесіп, 646 жылы Тайка реформасының жарлықтарымен аяқталған бірқатар реформа шараларын қабылдады. Осы кезде екі ғалым – Такамуко но Куромаро және дін қызметкері Мин (екеуі де Оно но Имокомен бірге Суй Қытайына сапар шеккен және он жылдан астам уақыт өткізген) Куни но Хакасе (国博士; Ұлттық доктор) лауазымына тағайындалды. Олар осы жарлықтарды құрастыруға, нәтижесінде Жапон императорлық жүйесі мен үкіметі құрылды, маңызды үлес қосты. Бұл жарлықтарға сәйкес, билеуші енді клан басшысы емес, абсолютті билікті жүзеге асыратын император (жапонша, Тенно) болды. Реформа Суй және Тан династиялары кезінде Қытайға жасалған жапондық миссиялардың ықпалымен жүзеге асты және Қытайдың орталықтандырылған императорлық басқару жүйесі мен конфуциандық ілімді үлгі етіп алуға бағытталды.

Реформа

Бүгінгі күннен қарағанда, Тайка реформасы көптеген өзара қарама-қайшы факторларды үйлестірген тұтас жүйе ретінде көрінеді, бірақ өзгерістер көп жылдар бойы қадам-қадаммен жүзеге асты. Басты мақсат – үкіметті қайта ұйымдастыру арқылы императорлық билікті қайта орнату, соның ішінде бұрынғы кабане мұрагерлік титул жүйесін жою болды. Қытай өркениеті, оның өнері, философиясы, әдебиеті және сәулеті Қытайдың өкімет жүйесімен салыстырғанда Жапонияда тереңірек орныға түсті.