Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Наталья Кирильловна Нарышкина (1 қыркүйек 1651 – 4 ақпан 1694) – Ресей патшасы Алексей I-нің екінші әйелі болғандықтан 1671–1676 жылдар аралығында Ресей патшайымы, ал 1682 жылы Ресей патшасы Петр I-нің (Ұлы Петр) анасы ретінде Ресейдің регенті болды.
Natalya Kirillovna Naryshkina (Ната́лья Кири́лловна Нары́шкина; 1 September 1651 – 4 February 1694) was the Tsaritsa of Russia from 1671–1676 as the second spouse of Tsar Alexis I of Russia, and regent of Russia as the mother of Tsar Peter I of Russia (Peter the Great) in 1682.
Өмір
Татар тегі бар орыс ақсүйек әулетінен шыққан, Кирилл Полюктович Нарышкиннің (1623–1691) қызы және Анна Леонтьевна Леонтьеваның (1706 жылы қайтыс болған, Леонтий Димитриевич Леонтьев пен 1641 жылы қайтыс болған Прасковья Ивановна Раевскаяның әйелі) қызы болған ол, батысқа бейімді ұлы бояр Артамон Матвеевтің үйінде өсіп-жетілді. Ол сол заманғы көптеген орыс әйелдерінен гөрі еркін және батыстық әсерге толы тәрбие алды.
Coming from a Russian noble family of Tatar descent, daughter of Kirill Poluektovich Naryshkin (1623–1691), and wife Anna Leontyevna Leontyeva (d. 1706, daughter of Leonty Dimitriyevich Leontyev and spouse Praskovya Ivanovna Rayevskaya who died in 1641), she was brought up in the house of the great Western leaning boyar Artamon Matveyev. She was given a freer and more Western influenced upbringing than most Russian women of the time.
Сарица
1669 жылы наурыз айында патша Алексей Михайловичтің бірінші әйелі, патшайым Мария Милославская, он төртінші баласын туған кезде қайтыс болды. Балалары көп болғанымен, Алексей мен Марияның арасындағы салауатты балалардың саны аз еді. Оның қайтысынан кейін алты ай ішінде Федор мен Иван есімді екі ұлы ғана тірі қалды, екеуі де әлсіз немесе мүгедек еді. Натальяны патшамен Артамон Матвеевтің үйінде кездескеннен кейін осы қарастыруға қосты. Алексей Натальяның сұлулығына тәнті болды.
In March 1669, Tsar Alexis Mikhailovich's first wife, Tsarina Maria Miloslavskaya, died during the birth of what would have been her fourteenth child. Despite their number, few of Alexis and Maria's children were healthy. Within six months of her death there were only two surviving sons, Feodor and Ivan, both of whom were weak or disabled. Natalya was added to this inspection following an encounter with the tsar at the home of her adoptive father, Artamon Matveyev. Alexis was impressed by Natalya's beauty,
Алексей мен Наталья бақытты некеде болды, Мәскеу маңындағы сарайлар мен виллаларда көп уақыт өткізді. 1672 жылы мамыр айында олардың тұңғыш баласы, болашақ император Петр I дүниеге келді, одан кейін Наталья мен Феодора есімді қыздары дүниеге келді. Сол кезде патшаның жұбайының өмірі қарапайым болуы, барлық мәселеде күйеуіне бағынуы және үй шаруасын атқаруы қалыпты жағдай еді. Наталья, батысқа еліктейтін либералды отбасында тәрбиеленгендіктен, мұны ұнатпады және патшайым ретінде уақыт өте келе, ашық каретада жүруге және шіркеуге жамылмай баруға рұқсат алып, көбірек еркіндікке қол жеткізді. Ол билеуді ұнатты, дипломатиялық шараларға қатысты, сондай-ақ театрлық қойылымды тамашалаған алғашқы әйел болды. 1676 жылы ол жесір қалды; патшаның бұрынғы некесінен туған ұлы Федор III таққа отырды. Федор мен Иван өгей аналарына деген құрметтерін сақтап, оны әрқашан "ана" деп атады.
Alexis and Natalya had a happy marriage, spending much of their time together in various palaces and villas around Moscow. The couple's first child, the future emperor Peter the Great, was born in May 1672, followed by daughters Natalya and Theodora. The custom at that time was for the consort of the Tsar to maintain a low key lifestyle, deferring in all matters to her husband and carrying out work in the household. Natalya, having been raised in a liberal western inspired household, resented this and succeeded in gradually attaining more freedoms throughout her time as Tsaritsa, such as being allowed to ride in an open carriage and appearing in church without a veil. She loved dancing and visited diplomatic events, also she became the first woman to visit a theatre play. She became widowed in 1676; a son from the Tsar's previous marriage ascended the throne as Feodor III. Feodor and his brother Ivan treated their stepmother with affection, always referring to her as "Mama".
Регент
Федор 1682 жылы қайтыс болғанда, оның 10 жасар ұлы патша болды. Ол регенттікке ие болды, ал қуылған жерден шақырылған асырап алған әкесі Артамон Матвеев оның кеңесшісі болды. Бірақ, 1682 жылдың 15 мамырындағы Стрельцы көтерілісі кезінде оның екі бауыры мен Матвеев қаза тауып, туған әкесі Кирил Нарышкин монастырьға мәжбүрлі түрде монах болып кірді. Федордың үлкен әпкесі София Алексеевна оның орнына регент болды.
When Feodor died in 1682, her 10 year old son became tsar. She became regent, with her foster father Artamon Matveyev who was called back from exile, as advisor. However, during the revolt of the Streltsy on 15 May 1682, two of her brothers and Matveyev were killed and her biological father Kyril Naryshkin was forced to become a monk in a monastery. Feodor's elder sister, Sofia Alekseyevna, replaced her as regent.
София регентлігі
София Натальяның ұлы мен оның жарты бауыры Петрдің, Иванмен бірге таққа отырғандықтан, Наталья салыстырмалы түрде кедейлікте өмір сүрді, қаржылық көмекті Патриархтан немесе Православ шіркеуінің басқа өкілдерінен алды. Наталья көбінесе Петрмен бірге Алексейдің Мәскеуден 5 шақырым қашықтықтағы Преображенскоедегі жазғы сарайында уақыт өткізді.
With Sofia as regent for Natalya's son and her half brother, Peter, who was co tsar with Ivan, Natalya lived in relative poverty, receiving financial support from the Patriarch or others in the Orthodox Church. Natalya spent her time mainly in Alexis's summer palace in Preobrazhenskoe, about 5 km from Moscow, together with Peter.
Петірдің билігі
1689 жылдың тамызында Петр Софияны құлатты, және ол өзінің жартылай бауыры Иванмен бірге әрі қарай екі патша болып биледі. Наталья сарайда номиналды жетекші ретінде қайтадан оралды. Оның інісі Лев Нарышкин сыртқы істер министрі және іс жүзіндегі премьер-министр болып тағайындалды. 1690 жылы патриарх Иоахим қайтыс болғанда, Петр Псков епископы Марцеллді, шетелге сапарлаған және бірнеше тіл білгенді, жаңа патриарх етіп тағайындағысы келді. Бірақ Наталья сарайдағы консерваторлық топты басқарып, орыс православие шіркеуіне басшылық ету үшін Қазан епископы Адрианды ұсынды.
In August 1689, Peter overthrew Sofia, and he and his half brother Ivan continued to be co tsars. Natalya was back as nominal leader in the court. Her brother, Lev Naryshkin, was appointed minister of foreign affairs and a de facto prime minister. When the Patriarch Joachim died in 1690, Peter wanted to appoint Marcellus, Bishop of Pskov, who had travelled overseas and spoke several languages, as the new patriarch. However, Natalya led the conservative faction in the court to nominate the conservative Adrian, Bishop of Kazan, to head the Russian Orthodox Church.