Кіріспе

1943 жылғы Жаңа Зеландиядағы жалпы сайлау – Жаңа Зеландия Парламентінің 27-ші шақырылымын құрастыру мақсатымен бүкіл ел көлемінде өткізілген дауыс беру болды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін сайлаулар бастапқыда шегерілді, бірақ ақырында 1943 жылдың қыркүйегінде, әдеттегі уақытынан шамамен екі жыл өткен соң, жалпы сайлау өткізуге келісім берілді. Сайлау нәтижесінде үкіметтегі Лейбористік партия кең үстемдікпен қайта сайланды, алайда партия кеңейіп келе жатқан Ұлттық партияға елеулі үлесін жоғалтты.

Өмірбаян

Еңбек партиясы 1935 жылғы сайлаудағы айқын жеңісінен кейін алғашқы үкіметін құрды және 1938 жылғы сайлауда айтарлықтай көп дауыспен қайта сайланды. Алғашқы лейборист премьер-министрі Майкл Джозеф Савидж 1940 жылы қайтыс болды; оның орнына Питер Фрейзер келді, ол Савидждей танымал болмаса да, қабілетті деп есептелді. Алайда, Фрейзер билікке келген жылдың өзінде оппозициялық Ұлттық партия тиімсіз Адам Хамильтонды Сидни Холландқа алмастырды және Хамильтон басшылық еткен кезде туған ішкі дауларды жеңе бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс жалғасқанда, оған байланысты мәселелер саяси пікірталасқа басымдық берді. Тауар тапшылығы пайда болды, бұл үкіметке қанағаттанбаушылық тудырды. Әскерге шақыру мәселесі де күрделі болды – Лейбористтер де, Ұлттық партия да оны қолдағанмен, Лейбористтердің көптеген жақтастары өз партиясының ұстанымына наразылық білдірді. Фрейзер сияқты көптеген ерте лейборист көшбасшылары Бірінші дүниежүзілік соғыста әскерге шақыруға қарсы шыққандары үшін түрмеге қамалған және кейін оны енгізгендері үшін жесіртілгендер деп айыпталды. Фрейзер өз ұстанымын өзгертуін Бірінші дүниежүзілік соғыстың мағынасыз соғыс болғанымен, Екінші дүниежүзілік соғыстың қажетті екенімен түсіндірді. Лейборист партиясының бір тобы негізгі партияның экономикалық және әскерге шақыру саясатына наразы болып, наразы депутат Джон А. Лидің жаңа Демократиялық Еңбек партиясына қосылды. 1941 жылы жалпы сайлау өткізу жоспарланған еді, бірақ Фрейзер коалициялық соғыс кабинетін қатаң бақылауда ұстап, Парламентті соғыс салдарынан оны кейінге жылдыруға көндірді.

Сайлау

1943 жылғы негізгі сайлау күні 25 қыркүйек, сенбі күні болды. Төрт маори сайлау округі бойынша сайлау өткен күні өтті. 1 021 034 азамат және белгісіз саны бар әскери қызметкерлер дауыс беруге тіркелді. Арнайы заңнама жасына қарамастан, қарулы күштердің барлық әрекеттегі мүшелеріне дауыс беру құқығын берді және олар 25 қыркүйекке дейін бірнеше күн бойы дауыс берді. Азаматтар арасында сайлауға қатысу 82,8% құрады. Парламенттегі орындар саны 80 болды, бұл сан 1902 жылдан бері өзгерген жоқ. Үш үміткердің екеуіне «Жауынгерлік күштер лигасы» мен «Нағыз демократия» қозғалысы қолдау көрсетті. Аваруа және Матаура округтерінде бәсеке болмады. Екі округті де Ұлттық партияның әрекеттегі офицерлері иеленді; Джеймс Харгест (Аваруа) Швейцарияда тұтқындалды, ал Том Макдональд (Матаура) жақында ғана елге қайтарылды. Еңбек партиясы бұл екі округте де, Гарри Атмордың сайлау округінде де қатыспады. Ұлттық партия үш округте қатыспады: және тәуелсіз ұлтшылдар тұрған жерлерде. 1943 жылғы сайлау кейбір үміткерлердің бәсекесіз сайланған соңғы жалпы сайлау болды. Теңізшілер мен әскери қызметкерлердің дауыстары келуіне уақыт кеткендіктен, барлық нәтижелер қазанның ортасына дейін анықталмады. Бастапқыда кем дегенде он округтегі нәтиже күмәнді болды: , , , , , , , , , және. «The New Zealand Herald» газеті 27 қыркүйектегі санында жаңа парламент мүшелерінің өмірбаяндарын жариялады. Оның ішінде Ұлттық партияның Оамарудан келген құрылыс мердігері Т. Р. Бити, ол кабинет министрі Арнольд Нордмейерді жеңген деген болжам бар еді. Алғашқы нәтижелерге сәйкес, Бити алты дауыспен жеңіске жетті, бірақ әскери қызметкерлердің қолдауы зор болды және Нордмейердің 125 дауыспен көпшілігі болды. 12 қазанға қарай алты округтегі (Еден, Нельсон, Оамару, Отаки, Палмерстон Норт және Вайрарапа) сайлау нәтижесі әскери дауыстармен өзгергені анықталды. Джон А. Лидің жаңа Демократиялық Еңбек партиясы дауыстардың 4,3% ғана алды және бірде-бір орын жеңіп алмады. Билл Барнард пен Колин Скримджор бұрын Еңбек партиясының сол қанатында болған. Барнард Джон А. Лимен бірге Еңбек партиясынан кетіп, кейін онымен қарым-қатынасын үзген және Лидің Демократиялық Еңбек партиясынан шығып, тәуелсіз кандидат ретінде сайлауға түсті. Скримджор премьер-министр Питер Фрейзерге қарсы тәуелсіз кандидат ретінде сайлауға түсті және жақсы нәтиже көрсетті, Фрейзердің көпшілігін азайтып, Фрейзер азшылық дауыспен ғана жеңіске жетті. Тәуелсіз халық тобының (IPG) немесе Халық қозғалысының ұйымдастырушысы Альберт Дэви сайлаудың «қатаң партиялық» принциптер бойынша шешілгеніне наразылық білдірді және Демократиялық Еңбек партиясының қатысуы Ұлттық партияға алты орын беруге әкеп соқты деп мәлімдеді. Екі жеңілген Еңбек партиясының депутаты, Джеймс Барклей мен Чарльз Босуэлл Австралия мен Ресейдегі дипломатиялық лауазымдарға тағайындалды. Сайлауда 38 жыл парламентте болғаннан кейін танымал маори мемлекет қайраткері және Шығыс маори округінің депутаты Апирана Нгатаның Ратана-Еңбек партиясының үміткері Тиаки Оманадан жеңілгені де ерекшелік тудырды. Еңбек партиясы қазір төрт маори сайлау округін де иеленді және 1993 жылға дейін солай болып қала берді. Бір тәуелсіз кандидат қайта сайланды: Нельсоннан Гарри Атмор — бұл 1966 жылғы сайлауға дейін ірі партиялардан емес кандидаттың соңғы сайлау жеңісі болды. Атморға Еңбек партиясының тактикалық қолдауы болды, олар оған қарсы кандидат ұсынбады және ол көбінесе Еңбек партиясымен бірге дауыс берді. Нельсондағы азаматтық дауыстар бойынша Ұлттық партияның шағын артықшылығы әскери дауыстармен кері қайтарылды.

Партиялық позиция

Сайлау нәтижесіПартияларКандидаттарДауыстарПайыздық үлесЖеңіп алған орындарӨзгеріс Еңбек 77 447,919 47.56 45 8 Ұлттық 77 402,887 42.78 34 +9 Демократиялық Еңбек 54 40,443 4.29 0 ±0 Халық қозғалысы 25 7,389 0.89 0 ±0 Нақты демократия 25 4,421 0.53 0 ±0 Тәуелсіз кандидаттар 38 38,789 3.95 1 1Барлығы 291 941,828 100