Кіріспе
1963 жылғы 22 қарашада Даллас қаласында АҚШ президенті Джон Ф. Кеннедиге жасалған қастандыққа әлем бойынша шокпен тойтарыс берілді. Кеннедиге оқ атылған сәт пен оның қазасы туралы хабарлама арасында зор дүрлік болды. Суық соғыс кезеңінде болғандықтан, бастапқыда оқ ату АҚШ-қа қарсы кең ауқымды шабуылдың бір бөлігі болуы мүмкін бе және автокөлік шеруінде екі көлікпен келе жатқан вице-президент Линдон Б. Джонсонның қауіпсіздігіне кепілдік берілді ме деген мәселе белгісіз болды. Бұл жаңалық елді дүр сілкіндірді. Көптеген адамдар ашықтан-ашық жылады. Адамдар көпшілік орындарға жиналып, телеарналардағы жаңалықтарды тамашалады. Кейбір аймақтарда қозғалыс тоқтап, хабар көліктен көлікке тарады, тіпті радио хабарларын тыңдау үшін көліктердің төңірегіне жиналды. АҚШ-тың барлық мектептері оқушыларын ертерек босатылды. Кейбір адамдар Техас штаты мен техастықтарға қарсы негіссіз ашу-ыза білдіргені туралы хабарлар тарады. Мысалы, келесі жексенбіде "Кливленд Браунз" командасының "Даллас Каубоиз" командасымен өткен үй матчындағы жанкүйерлері "Даллас президентті өлтірді" деп жазылған плакаттарды көтеріп шықты. Кеннедидің қарсыластарының қастандықты құттықтаған жағдайлары да болды. Бір журналист Амарилло қаласының көшелерінде қуанышпен "Эй, керемет, Ж.Ф.Кеннеди қайтыс болды!" деп айқайлаған әйелді көргенін баяндады. Бұл оқиға әлемдік қауымдастықтағы көптеген адамдардың есте қаларлық із қалдырды. 1941 жылғы 7 желтоқсанда Перл-Харборға жасалған шабуыл және одан кейінгі 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар сияқты, "Президент Кеннединің қазасы туралы естігенде қайда болдыңыз?" деген сұрақ талқылау тақырыбына айналды.
Around the world, there were shocked reactions to the assassination of John F. Kennedy, the President of the United States, on Friday, November 22, 1963 in Dallas, Texas. There was great confusion in the hour between Kennedy's shooting and the announcement of his death. Taking place during the Cold War, it was at first unclear whether the shooting might be part of a larger attack upon the U. S., and whether Vice President Lyndon B. Johnson, who had been riding two cars behind in the motorcade, was safe. The news shocked the nation. Many people wept openly. Crowds gathered in public places to watch the television coverage. Traffic in some areas came to a halt as the news spread from car to car, even gathering around cars to listen to radio reports. Schools across the U. S. dismissed their students early. Misplaced anger against Texas and Texans was reported from some individuals. Various Cleveland Browns fans, for example, carried signs at the next Sunday's home game against the Dallas Cowboys decrying the city of Dallas as having "killed the president." There were also instances of Kennedy's opponents cheering the assassination. A journalist reported rejoicing in the streets of Amarillo, with a woman crying out, "Hey, great, JFK's croaked!" The event left a lasting impression on many worldwide. As with the preceding attack on Pearl Harbor of December 7, 1941, and the subsequent September 11 attacks, asking "Where were you when you heard about President Kennedy's assassination?" would become a common topic of discussion.
Реакция
АҚШ-та Кеннедидің қазасы көптеген адамдардың арасындағы келіспеушіліктерді сейілтіп, оларды ортақ бір сезіммен біріктірді: қазадан соңғы ошару мен қайғы. Nielsen аудиметриялық қызметінің мәліметінше, алғашқы хабарламадан кейін 40 минут ішінде теледидар көрермендері екі есеге артты, ал кешке қарай 70 пайызы теледидардың алдында болды. АҚШ-тың үш ірі телеарнасы 1963 жылдың 22 қарашасынан 26 қарашасына дейін үздіксіз жаңалықтарды таратып, әдеттегі хабарларын тоқтатты, эфирде 70 сағат бойы болды. Бұл 9/11 оқиғасына дейін американдық теледидар тарихындағы ең ұзақ үзіліссіз жаңалықтар оқиғасы болды. CBS телеарнасының Вашингтондағы тілшісі Роджер Мадд осы оқиғаны былай баяндады: "Бұл өлім әрбір адамға бірден және тікелей әсер етті. Сол соңғы күндері жыламаған адамды кездестіру сирек болды. Менің үйімде әйелім (Е.Ж.) теледидар көріп отырғанда, оның жасынан бес жасар ұлымыз Дэниел анасының жылағанын көріп, оның жылауына себеп деп ойлаған теледидарды өшіріп тастады."
Қаржылық
Dow Jones индустриялық индексі күні бойы 3,31 пунктке (0,5%) өсті. Қор биржасы нақты саудадан 20 минутқа қалып қойғаннан кейін, Нью-Йорк қор биржасының басқарушылар кеңесі күндік сауда тапсырыстарын жапқанын мәлімдеді. Фанстон телефон арқылы Л.Б.Джонсонға: "Рақмет, Президент мырза. Біржаға ұзақ уақыттан бері ешкім ештеңе үшін мақтаған емес" деді.
Шетелдік
Кеннединің қазасынан кейін көптеген әлемдік көшбасшылар оқиғаға шок пен қайғы білдірді, ал кейбіреулері өз елдеріне теледидар мен радио арқылы үндеу жасады. Әлемнің түкпір-түкпіріндегі мемлекет басшылары, губернаторлар мен қала әкімдері де осы қазаға байланысты көңілдес білдірді. Олардың көптегені Джонсон Кеннедидің саясатын қаншалықты жалғастыратынын ойлады. "Джонсон мырзаның бетінен көрінетін алаңдаушылық" әлемді де, LBJ-ді де қынжылды. Көптеген елдерде радио және телеарналар жаңалықты жеткізгеннен кейін, эфирден тоқтатылып, тек аза тұту музыкасын таратты немесе Кеннедидің қазасы туралы үздірілмейтін хабар тарату үшін жадты өзгертіп, бағдарламаларын тоқтатты. Егер Кеннеди сол елге сапар шексе, оның сапары туралы егжей-тегжейлі естеліктер айтылды. Мысалы, Лондонда BBC телеарнасы мен Лондондағы тәуелсіз телеарналар жаңалықты хабарлағаннан кейін ресми бағдарламаларын тоқтатты. Бірнеше мемлекетте монархтар патшалық отбасына бірнеше күнге аза тұтуға бұйрық берді. Фидель Кастро Кубаның Кеннедиді жоқтағанын жариялады. 1966 жылы Дж. Эдгар Гувер жазған және 2017 жылы құпиясы ашылған ФБР меморандумында Кеңес Одағы үкіметінің осы қазадан қатты шокқа түскені және оны үкіметті құлату, Кубаға шабуыл жасау және үшінші дүниежүзілік соғысты бастау үшін оңшыл конспирацияға кінәлі деп есептегені көрсетілген. КГБ жаңа президент Джонсонды тергеуді бастады, оны қазаға жауапты деп санайтын. АҚШ елшіліктері мен консулдықтарындағы телефон станциялары жарықтанды және телефон қоңырауларына толы болды. Көптеген жерлерде қызметкерлер шоктан телефондарға жауап бермейтін болды. Кейін олар көңіл айту кітапшаларын ашып, адамдарға қол қоюға мүмкіндік берді. Латын Америкасында Бразилия президенті Жоао Гуларт үш күндік аза тұтуды жариялады. Кеннедидің қазасы туралы жаңалық Азияға 1963 жылғы 23 қарашаның таңертеңгі сағаттарында, уақыт айырмашылығына байланысты жетті. Жапонияда бұл жаңалық Кеннедидің жапон халқына алдын ала жазылған хабарының орнына, Relay 1 спутнигі арқылы АҚШ-тан Жапонияға жіберілген алғашқы теледидар трансляциясы болды. (АҚШ-та, 22 қараша күні Кеннедидің хабарламасының тоқтатылған трансляциясы NBC телеарнасының Хантли-Бринкли баяндамасында көрсетілді).
Жерлеу кезінде аза тұту
Кеннедидің жерленген күні, 1963 жылғы 25 қарашада, әлемнің түкпір-түкпіріндегі адамдар еске алу шараларына қатысты. Бұл күн АҚШ-та және әлемнің көптеген елдерінде ұлттық аза тұру күні болды. Аза тұруға байланысты көптеген іс-шаралар жойылды. Қала көшелері бос қалды, аза тұру рәсімдері өтіп жатқанда. Телевизия арқылы оқиғаны бақылай алғандардың бәрі оны тамашалады. Жерлеу процесінің бейнесі спутник арқылы әлемге таратылды. Көптеген елдер бір минуттық үнсіздік жариялады.
Тез арада хабарландырудың алғашқы үлгісі
Кеннедидің қайтысынан кейінгі демалыс күндері АҚШ-тағы мұңды көңіл-күй телеэфирден анық байқалды. Президент Кеннедидің қазасы – 11 қыркүйекке дейінгі американ теледидары тарихындағы ең ұзақ үзіліссіз жаңалықтар оқиғасы болды. 22 қарашада сағат 15:00-ге (Шығыс уақыты) қарай, дерлік барлық телеарналар коммерциялық эфирді тоқтатып, 1963 жылғы АҚШ-тың үш телеарнасы – ABC, CBS және NBC арналарының сағатына дейін жаңалықтарды таратуға көшті. Сол күні сағат 15:00-ден 26 қарашаға дейін АҚШ теледидарындағы барлық ойын-сауық және коммерциялық бағдарламалар тоқтатылды. Бұл хабарлама – қазіргі теледидар көрермендері «жаңалықтар» деп білетін оқиғалардың алғашқы мысалдарының бірі болды. Түнде бұрынғы жаңалықтардан түсірілген видеоматериалдармен бірнеше соңғы жаңалықтар араластырылды. Жексенбі күні кешке NBC телеарнасы Капитолийдегі байрақпен жабылған қаралы сарайдың қасына 250 мыңға жуық адамның өтіп бара жатқанын тікелей эфирде көрсетті. 24 қарашада Густав Малердің №2 симфониясы, Леонард Бернштейннің дирижерлігімен CBS телеарнасында көрсетілді. NBC арнасының қаза және жерлеу туралы хабарлауы 26 қарашада сағат 1:00-ден кейін аяқталды. Осы хабарлаудың соңында арна Конституция залында директор доктор Говард Митчелл жетекшілігімен Ұлттық симфониялық оркестрдің түн ортасынан кейінгі арнайы концертін тікелей эфирде көрсетті. Көптеген радиостанциялар – тіпті көптеген Top 40 рок-н-ролл станциялары да коммерциялық емес болды, ал көптеген арналар жаңалықтар хабарламаларымен араластырылған классикалық және/немесе жеңіл музыкалық аспаптық үлгілерді ойнады. (Дегенмен, кейбір станциялар, мысалы, Флорида штатының Джексонвилл қаласындағы WAPE және елдің Кеннедиге жағымсыз қараған аймақтарындағы басқа станциялар әдеттегідей өз бағдарламаларын жалғастырды.) Көптеген станциялар жерлеуден кейінгі күні әдеттегі бағдарламаларын қайта бастады.
Құрметтеулер
Кеннедиге арналған құрметтер оның қазасынан кейінгі айларда, әсіресе жазбалар әлемінде көп болды. Көптеген жеке радиостанциялар президенттің өлімі туралы жаңалықтарының жинақтарын шығарды; ABC News радио жаңалықтарының екі LP жинағын жариялады. Ірі жазба компаниялары да құрмет альбомдарын шығарды; бір кезде рекорд дүкендерінде кем дегенде алты Кеннедиге арналған құрмет альбомы сатылымда болды, ең танымал Дикки Гудманның «Джон Фицджеральд Кеннеди: Президенттік жылдар 1960–1963» (20th Century 3127) альбомы, ол Billboard альбомдар тізімінде сегізінші орынға көтерілді және отыз төрт жылдан кейін Уэльс ханшайымы Дианаға арналған қос дискілік құрмет альбомынан бұрынғы ең көп сатылған құрмет альбомы болып сақталды. Қазадан екі күн өткен соң және жерлеуге бір күн қалғанда, ABC телеарнасы «Өнерден Джон Ф. Кеннедиге құрмет» атты арнайы тікелей эфирлік бағдарламаны көрсетті. Бағдарламада Кристофер Пламмер, Сидни Блэкмер, Флоренс Элдридж, Альберт Финни және Чарльтон Хестон сияқты актерлердің драматикалық оқулары, сондай-ақ Мариан Андерсон сияқты әртістер орындаған музыкалық шығармалар қосылды. Элдридждің нағыз күйеуі, актер Фредерик Марч бағдарламаны жүргізді. Пламмер мен Финни Гамлеттің өлім алдындағы сөзін орындады («Мен өлдім, Горацио»), Финни Горацио рөлін сомдады. Бұл бағдарлама ешқашан қайта көрсетілген жоқ, сондай-ақ ешқандай форматта бейнеге түсірілген жоқ. Оның қазасынан кейінгі айларда жарық көрген Кеннедиге арналған ең сәтті ән (бірақ кейінірек «Авраам, Мартин және Джон» және «Біз отты бастарған жоқпыз» сияқты трагедияға сілтеме жасайтын әндер де болды) – британдық әнші Миллисент Мартиннің «Оның жазғы жылдарында» әні болды. Мартин көп ұзамай әнді жазды, және ол Ұлыбританияда жеке шығарылымға жарамды деп танылмаса да, АҚШ-та шығарылып, Billboard Hot 100 синглдер тізімінде 104-ші орынға ие болды. Конни Фрэнсистің орындауы 1964 жылдың басында Hot 100 тізімінде 46-шы орынға көтерілді, бірақ бірқатар ірі нарықтық радиостанциялар ұлттық трагедияны пайдаланудың дұрыс емес екенін айтып, оны тыйым салған. Әннің басқа нұсқаларын Тони Арден, Кейт Смит, Бобби Райделл және госпел әншісі Махалия Джексон жазды. Фил Спектордың Рождестволық альбомы «Фил Спектордан сізге Рождестволық сыйлық» Спектордың өтініші бойынша дүкендерден алынып тасталды, себебі жұртшылық мерекелік музыкаға көңіл-күйі жоқ болғандықтан жақсы сатылмады; ол 1964 жылғы маусымда қайта сатылымға шығарылды, бірақ 1972 жылға дейін тізімге енбеді. Кеннедилерді пародиалайтын өте табысты 1962 жылғы комедиялық альбом «The First Family» көп жылдар бойы айналыстан шығарылды. Сондай-ақ Ұлыбританияда «In the Summer of His Years» әнін шығарушылар британдық әртістердің біреуімен әнді шығаруға рұқсат бермеді, сондықтан The Tornado-ның «Telstar» хитінің авторы Джо Мик Decca Records-та «The Kennedy March» атты инструменталды ән шығарды, авторлық құқықтары Жаклин Кеннедиге қайырымдылыққа беру үшін жіберілді.