Кіріспе

Бригадир Джон Шервуд Келли (13 қаңтар 1880 жыл – 18 тамыз 1931 жыл) – Оңтүстік Африкалық, Виктория кресінің иегері, британдық және Достас әскерлеріне жаудың қарсы тұрғандағы батылдығы үшін берілетін ең жоғары және ең беделді награда. Төрт рет жараланған Келли, штаттық офицер емес, бірақ 1896 жылғы Матабеле көтерілісінен бастап жауынгерлік тәжірибесі бар, қабілетті және тәжірибелі қолбасшы болды. Әскери мансабында ол батырлық ерліктері мен шарпыған мінезінің үйлесімімен танымал болды. 1916 жылғы ақпанда Галлиполидегі ерлігі үшін Еңбек орденімен марапатталды, ал 1917 жылғы 1 қаңтарда Сент-Михаэль және Сент-Джордж орденінің серігі (CMG) атанды. 1917 жылдың жазы мен күзінде ол Корольдік Иннискиллинг Фузилерлерінің 1-ші батальонына қолбасшылық етті және 20 қарашадағы Камбре шайқасындағы алғашқы жетістіктерге зор үлес қосты, осы үшін 1918 жылғы 23 қаңтарда Букингем сарайында король Георг V-тен Виктория кресін алды. Келли бірнеше рет газға түсіп, жараланды.

Ерте өмір

Шервуд Келли Кейп колониясының (қазіргі Шығыс Кейп провинциясы) Квинстаун қаласында ағылшын тілінде сөйлейтін отбасында дүниеге келген. Оның әкесі, Джеймс Келли, Ирландияның Килдэр графтығындағы Ньюбридж қаласында туған және британ армиясында қызметтен кейін Оңтүстік Африкаға көшіп келген. Оның анасы, Элизабет Дидкотт, Гэмпширдегі Винчестер қаласында туған және 1870-ші жылдардың басында күйеуі Оңтүстік Африкада ферма сатып алғанда оның ізінен келген. Джеймс Келли әскери-әскери шекаралық қарулы және атты полициясында қызмет еткендіктен, Келли отбасы Кейп колониясында көшпелі өмір салған, бір жерден екінші жерге қоныс аударып отырған. Шервуд Келлидің жастық шағында бір орында ең ұзақ тұрған кезеңі – әкесі кейін Транскей аймағына бекітілген кезде болды. Оның анасы 12 жасында қайтыс болды, ал егіз інісі 13 жасында жылқыдан құлап қаза тапты. Кейін әкесі олардың гувернанткасына үйленіп, үш жартылай бауырға ие болды. Ол Оңтүстік Африкада Грэмстаун (St. Andrew's College және St Aidan's), Кинг Уильямстаун (Dale College) және Квинстаун (Queen's College) колледждерінде білім алған. Шервуд Келли бала кезінен-ақ, британдық тарихшы Родерик Бейлидің сөзімен айтқанда, "жанғылы мінезі бар, ашық пікір білдіретін" адам ретінде танымал болды. 16 жасында Матебелеландта соғысқа қатысқан. Ол Кейп атты полициясына қосылып, Оңтүстік Африкадағы Мафекингтің қорғалуына қатысты. Екінші Буер соғысы кезінде Шервуд Келли Буер коммандоларын ұстауға қолданылған Императорлық жеңіл ат әскерінде лейтенант болып қызмет еткен. Ол Даравиштің басшысы Дириэ Гууреге қарсы күрескен Сомалиленд буржер корпусына қосылды. Сомалилендте болған кезінде Шервуд Келлидің тәртіпсіздігі оны сержант, содан кейін қара сарбаз шеніне төмендетуге әкелді. Оңтүстік Африкаға оралғаннан кейін Шервуд Келли Витвотерсранд алтын кендері мен Кимберли алмаз кендері үшін қара жұмысшыларды іздеумен айналысты. 1906 жылы Бамбатха көтерілісін басуға қатысқан. Зулуландтағы қызметін аяқтағаннан кейін ол австралиялық Неллиге үйленді, оның ата-анасы Витвотерсранд алтын асығы кезінде Оңтүстік Африкаға келген. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін ол Норфолк графтығындағы Лэнгли мектебінде үй иесі болып жұмыс істеді және Ұлыбританиядағы аумақтық күштердің мүшесі болды.

Галлиполи жорығы

1914 жылдың қараша айында Шервуд Келли 10-шы Норфолк полкінің майоры болып тағайындалды. Ол бірнеше рет қызметін ауыстыруды сұрады және 1915 жылдың шілдесінде Корольдік шотланд шекарашыларына жіберілді. Галлиполи шайқасында ол шотланд әскерінің батальонына басшылық етті және DSO орденімен марапатталды. Ол 1915 жылдың шілдесінде Галлиполи түбегіне соғыс тоқтап, одақтастар Галлиполи биіктіктерін бағындыра алмай, ал Осман әскерлері одақтастарды теңізге ығыстыра алмай тұрған кезде келді. Шервуд Келлиге "Бомба Келли" деген лақап ат қойылды, себебі ол окоп шабуылдары кезінде Миллс бомбаларын Осман қатарларына тиісінше лақтыруға өте құлшынды болды. Корольдік шотланд шекарасының ресми тарихында Шервуд Келлидің "қауіпке ешқандай мән бермейтіні" айтылды. 1915 жылдың 15 қазанында батальон командирі, подполковник Г. Б. Стоуни, батальон штабын қиратқан Осман снарядынан қаза тапты. Капитан Г. С. Стирлинг Куксон 1915 жылдың 28 қазанына дейін міндетін атқарушы командир болып қызмет етті, содан кейін Шервуд Келли басқаруды өз қолына алды. Британдық тарихшы Питер Ходжкинсон Корольдік шотланд шекарасының соғыс күнделігінде Шервуд Келли туралы есімнің бірде-бір рет айтылмағанын атап өтті. Ол 1915 жылдың қазанынан 1916 жылдың қаңтарына дейін батальон командирі болғанына қарамастан, ол әріптестері арасында "сырттан келген және империялық шендегі офицер ретінде танымал болмады, себебі ол регулярлық бөлімге басшылық етіп отырды".

Батыс майдан

1916 жылдың қаңтарында ол Францияға келді және Essex полкінің 1-ші батальонының командирі ретінде қысқа мерзімге қызмет етті. 1916 жылдың 4 маусымында неміс пулясы оның сол өкпесінен өтіп, соғыстағы уақытын қысқартты, нәтижесінде ол 1916 жылдың көп бөлігінде әрекеттен шықты. 1916 жылдың қазан айында ол «менің басқаруымдағы 1-ші батальонмен қызмет еткен лагерьдегі бірнеше офицерлер мен көптеген сарбаздар» деген негіздемемен 10-шы Норфолк полкіне қосылуға өтініш берді. 1917 жылдың наурыз айында оған Royal Inniskilling Fusiliers полкінің 1-ші батальонына басшылық тағайындалды. Ол 37 жаста болды, Британ армиясының Норфолк полкінде әрекет етуші лейтенант-полковник, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Royal Inniskilling Fusiliers полкінің 1-ші батальонының командирі, осы кезде төмендегі ерлігі үшін марапатталды. 1917 жылдың 20 қарашасында Францияның Маркоин қаласындағы Камбрей шайқасы кезінде ерлер тобы каналдың жақын жағында қатты мылтық атысымен тоқтатылғанда, подполковник Шервуд Келли дереу жабу атысын бұйырды, жеке өзі өзінің алдыңғы ротасын канал арқылы жүргізіп, содан кейін жау бақылап тұрған биік жерді қатты от астында барлап шықты. Ол Льюис пулеметін алып, кедергілерді бұзып, батальонының алға жылжуын қамтамасыз етіп, олардың позицияны басып алуына мүмкіндік берді. Кейіннен ол жаудан қатты от келіп тұрған орларға шабуыл жасап, бес пулемет пен 46 тұтқынды қолға түсірді. Шервуд Келлиге 1918 жылғы 8 қаңтарда «Лондон газеті» басылымында жарияланған VC-ға берілген мақтау қағазында былай делінген: «Каналдан өтуді қорғауға тағайындалған басқа бөлімнің сарбаздары оның батальоны көпірге бағытталған қатты мылтық атысымен каналдың жақын жағында тоқтатылған кезде көрсеткен ең көрнекті батырлығы мен қайсар басшылығы үшін. Лейтенант-полковник Шервуд Келли дереу жабу атысын бұйырды, жеке өзі батальонының алдыңғы ротасын канал арқылы жүргізіп, өткеннен кейін, жау бақылап тұрған биік жерді қатты мылтық пен пулемет атысымен барлап шықты. Осы мақсатқа шабуылға дайындалып жатқан батальонының сол жақ фланкі қалың сым торымен тоқтатылды, содан кейін ол сол фланга көшіп, Льюис пулеметімен бірге кедергілерді қатты от астында бұзып, пулеметті алыс жақта орналастырып, батальонының сым торы арқылы жылжуын жауып, осылайша олардың позицияны басып алуына мүмкіндік берді. Кейіннен ол жеке өзі оның сарбаздарына қатты от түсіріп тұрған шұңқырларға шабуыл жасады, шұңқырларды, бес пулемет пен қырық алты тұтқынды басып алды және көптеген жауынгерлерді өлтірді. Осы күні көрсеткен ұлы батырлығы оның сарбаздарына зор сенім сыйлады, және оның үлгісі мен міндетке деген адалдығы батальонға мақсатты басып алып, ұстап тұруға мүмкіндік берді». 1917 жылдың соңында Шервуд Келли неміс газынан зардап шегіп, ауруханаға түсті. 1918 жылдың 12 қаңтарында Шервуд Келли Букингем сарайына келді, онда король Георг V оған жеке өзі VC табыс етті. Ол майданға оралуға жарамсыз деп танылды және оның орнына Оңтүстік Африкаға еріктілерді жұмылдыру науқанының бөлігі ретінде оралды, өйткені Оңтүстік Африка тек шетелде соғысуға еріктілерді ғана жіберді. Сапары барысында ол Дж. Б. М. Герцогпен, буерлік генерал, кейіннен жетекші африкалық «республикалық» (яғни британдықтарға қарсы) саясаткермен бірге сахнада пайда болғанда дау тудырды. Герцогтың жанында тұрып, ол Оңтүстік Африка сияқты доминиондардың Британ империясының ішінде үлкен тәуелсіздікке ие болуын талап ететін сөз сөйледі. 1918 жылдың қыркүйегінде ол 12-ші Норфолк полкінің командирі ретінде Батыс майданға оралды және 1918 жылдың 11 қарашасында соғыс аяқталғанға дейін осы лауазымда қалды.

Солтүстік Ресей

1953 жылы жарияланған фельдмаршал Лорд Айронсайдтың естеліктеріне сәйкес, 1919 жылдың 19 маусымында Келли басқаратын Хэмпшир полкінің екінші батальоны Солтүстік Ресей кампаниясының аясында "Троицадағы шайқасқа қатыспады" – "Двина өзенінің жағасындағы, Архангельден оңтүстік-шығысқа қарай 180 шақырымдай қашықтықтағы ауылдық лагерь". Айронсайд Келлимен ертесі күні сұхбаттасқанда, Келли 2-ші Хэмпширдің әрекетке қатыспауының себебін түсіндіре алмады. Айронсайдтың айтуынша, егер Келли тұрақты офицер болғанда, ол "оны әскери сотқа берген болар еді". Келлидің соғыстағы еңбегін ескере отырып, Айронсайд 2-ші Хэмпширді желіден алып, Келлиді демобилизация үшін үйіне жіберді. Бригада операциялық есебінде, Келлидің Троицадағы колоннасы бастапқыда сәттілікке жеткені, бірақ кейін позицияның қауіпсіз емес деп санағаны және оқ-дәрімен қамтамасыз етуде қиындықтар туындағаны үшін кері шегінгені айтылады. Шабуылды қайта бастау туралы бұйрық келгенде, Келли бас тартты. Келлидің бригада командиріне берген есебінде, оның кері шегінуіне бірнеше фактор себеп болды: батпақты ормандар арқылы қиын және баяу жылжу, басқа колонналардың табысы туралы ақпараттың жоқтығы, жау большевиктерінің қарсылығы, қоршау қаупі және оқ-дәрінің жетіспеуі. Нәтижесінде Келли өз қызметінен алынбады және Айронсайдтың (өз сөздерімен) "оған екінші мүмкіндік беруді шешті". Келли 1919 жылдың 17 тамызында ғана қызметтен босатылды, бірақ себебі Троицадағы оқиғадан емес, басқа мәселелерге байланысты болды. 1919 жылдың сәуір айының ортасында, Оқ-дәрі министрлігінің өндіріс басшысы Сэр Кит Прайс Солтүстік Ресейде большевиктерге қарсы газдың жаңа түрлерін қолдануға шақырып, Соғыс кеңсесіне хат жазды. Ол кездегі Соғыс және Әуе күштері министрі Уинстон Черчилль оны ынталы түрде қолдады, бірақ салыстырмалы түрде шағын кампания кезінде жаңа газды пайдалану туралы алаңдады. Черчилльдің алаңдаушылығы жойылғаннан кейін, жаңа газды қолдануға кең ауқымды дайындықтар жүргізілді. Жаңа қаруды сынап көру үшін Келлиге, Вологда күшінің құрамында теміржол майданында өте әртүрлі құрамға басшылық ететін, үлкен газ шығарудың көмегімен большевиктерге шабуыл жасау бұйрық берілді. Келли газға емес, шабуылдың мақсатына қарсы болды, оның пікірінше, осы мақсатқа басқа тәсілдермен қол жеткізуге болады. Газ шабуылы 1919 жылдың 17 тамызында өтуі тиіс болған, бірақ орын алмады. Келли өз бөлімшесінің командирі қызметінен алынып, Ұлыбританияға қайтарылды. Оның қызметтен алынуының ресми себебі – ол "әскери маңызы бар мәселелер бойынша жағымсыз пікір білдірді", жоғары лауазымдағыларын сынады және Англиядағы досына жазған хатында әскери құпияларды ашты. Хаттың мазмұны әскери соттың құқық бұзушылығын құрады. Ұлыбританияға оралғаннан кейін Келли Daily Express және Sunday Express газеттеріне хаттар жазды, екеуі де Лорд Бивербрукқа тиесілі және Солтүстік Ресей кампаниясына қарсы болды. Алғашқы хат 1919 жылдың 6 қыркүйегінде Daily Express газетінде жарияланды. Шервуд Келли хатында 1919 жылдың сәуір айында Ресейде қызмет етуге ерікті түрде келгенін, "арктикалық қыстың қатал жағдайындағы қанағаттандырылмаған әскерлерді кері қайтаруға мүмкіндік беру үшін шұғыл көмек қажеттігіне шын жүректен сенгенін" жазды. Архангельге келгеннен кейін Шервуд Келли "биліктің саясаты айтылғандай емес екенін" және "бізге қорғаныс мақсатында жіберілген Көмек күштерінің әскерлері кең ауқымда және ішкі аймаққа еніп, бізге рұқсат етілмеген амбициялық жоспарды жүзеге асыру үшін шабуылдық мақсаттарда қолданылып жатыр" деп жазды. Шервуд Келли сондай-ақ "көп мақтауға ие болған адал ресейлік армияның" "көп бөлігі хаки киген большевиктік тұтқындардан құралғанын, ол мүлдем сенімсіз, бүлік шығаруға бейім және біздің әскерлерімізге большевиктерден гөрі үлкен қауіп төндіретінін" жазды. Соңында Шервуд Келли көптеген британдық, австралиялық және канадалық сарбаздар Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Солтүстік поляр шеңберінің үстінде Қызыл Армиямен неге соғысып жатқанын түсінбейтінін айыптады. Соғыс кеңсесінің өкілі қарсылық білдірді, бірақ Daily Express 1919 жылдың маусым айында Айронсайд берген сұхбатын жариялады, онда ол Ресейге терең ену жоспарлары туралы айтты. Сұхбат "Газета Архангельских сил" газетінде жарияланды және үкімет оны тыйым салды, бірақ Шервуд Келли оның көшірмесін Daily Express газетіне жіберді. Келлиге қатысты әскери сот мүмкіндігі туралы үкімет ішіндегі шұғыл кеңестер жарияланудан кейін өтті. "Әскери сот офицер үшін ерекше жазалау шарасы болар еді, Келли сияқты шенді үшін сирек, және осы шендегі, төрт рет жараланған (екі рет газдалған) және тоғыз рет мақтау қағазы алған адам үшін бұрын-соңды болмаған жағдай". Бастапқыда Әскери басқарма Келлиді әскери қызметтен әкімшілік тәртіппен шығаруға кеңес берді, бұл төлем жарғысының бір бабына сәйкес рұқсат етілген. Алайда, Бивербруктың екінші Келли хатын жариялағаннан кейін Черчилль Келлиді газеттерге жазғаны үшін тез әскери сотқа беруді жақтады, бірақ Ресейде болған немесе болған деп айтылған оқиғаларға сілтеме жасамай. Келли 1919 жылдың 13 қазанында тұтқындалды. Оның әскери соты 1919 жылдың 28 қазанында Вестминстер гильдиясында 1919 жылдың 5, 12 және 6 қазанында Ресейден оралғаннан кейін баспасөзге жазған үш хаты үшін өтті. Келли патшаның ережелерін бұзғанын мойындады, ол офицерге "кез келген нысанда әскери ақпаратты немесе кез келген әскери тақырып бойынша өз пікірін ерекше рұқсатсыз баспасөзге жариялауға немесе тікелей немесе жанама түрде жеткізуге тыйым салады". Солтүстік Ресейде қызмет ететін көптеген адамдар Шервуд Келлидің әрекеттерін мақұлдады. Royal Navy ұшақ тасымалдағышы HMS Pegasus-та қызмет ететін қатардағы офицер Реджинальд Джоуэтт күнделігіне: "Шервуд Келли полковниктің қыркүйектің 8-іне жуық жарияланған үкімет саясатын сынаған қатал айыптамасы, бізге енді жеткен газеттерде көп шу тудырып жатыр, өйткені біздің бәріміз оның шындық екенін білеміз. Соғыс кеңсесінің "жоғары лауазымды" өкілі оның мәлімдемелерін "бір жақты және негіссіз" деп атады, ол Архангельге мың шақырымдай жақын болмаған "креслодағы сыншы" деп аталады. Біздің бұл жерде болғандарымызға оның мәлімдемелері оны ақымақ көрсетіп қана қоймайды, бірақ мен оның әдетте үкіметті қорғауға тырысып жатыр деп күміс аламын. Өзен бойында болған барлық сарбаздар Келли полковник газеттерде жариялаған жағдайлардың толығымен дұрыс екенін бірауыздан мәлімдейді, сондықтан мен Соғыс кеңсесінің жоғары лауазымды өкілі осы куәгерлердің бәріне қалай жауап беретінін ойладым". Келли өзінің жағдайына қолдау көрсету үшін өтініш айтты және әртүрлі құжаттар ұсынды. Ол сөзін былай аяқтады: "Мен сіздерден менің әрекеттерім ерлердің өмірін қажетсіз құрбандықтан қорғау және елді өте қиын жағдайда шамадан тыс байлықты ысырап етуден сақтау үшін жасалғанына сенуіңізді өтінемін". Ол кінәлі деп танылды және қатаң сөгіс алды. Екі аптадан кейін ол лауазымынан кетіп, лейтенант-полковник шенін сақтап қалды. Қамқорлықсыз әйелі және көптеген кредиторлармен қудаланған ол әскерге қайта кіруге көптеген әрекеттерінде сәтсіздікке ұшырады және тіпті француз Шетелдік легионына да орналаса алмады.

Саясат

1923–1924 жылдардағы саяси тұрақсыздық кезінде Джек Келли Дербиширдегі Клей-Крост сайлау округінде Консервативтік партиядан екі жалпы сайлауға қатысты. Оның жанжалды және ашық айтатын стилі осы көбінесе кеншілер тұратын округтегі бекем социалистердің арасында да жақсы қабылдады. 1923 жылғы желтоқсан сайлауында ол 6000 дауыспен жеңіліске ұшырады, бірақ жарты жылдан кейін, 1924 жылғы қазан сайлауында осы айырманы екі есеге азайтты. Сайлау митингтері барысында Келли Лэнгвиттегі наразыларды сабап, тағы да ұлттық жаңалықтарға енді.

Кейінгі жұмыстар

Кейінгі жылдары Келли Боливия Концессиялар Лимитеді компаниясында Боливия бойынша жолдар мен теміржолдар салумен айналысты, содан соң Африкада үлкен аңдарды аулады. Онда ол безгекке шалдығып, 1931 жылғы 18 тамызда, небәрі елу бір жасында қайтыс болды. Оған толық әскери салтанатты жерлеу рәсімі жасалып, Англияның Суррей округіндегі Бруквуд бейістігінде жерленді.

Медаль

Оның Виктория кресі Оңтүстік Африканың Йоханнесбург қаласындағы Ұлттық әскери тарих мұражайында қойылған. "Ол Белфаст қаласындағы Сент-Анн соборында және Франциядағы Делвилл Вуд орнында еске алынады. Сондай-ақ, ол Норвичтегі Корольдік Норфолк полкінің мұражайында еске алынады, ал Ұлттық портрет галереясында оның екі суреті бар".