Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістанның әлеуметтік реформаторы (1863–1941)
Indian social reformer (1863–1941)
Махатма Айянкали (28 тамыз 1863 – 18 маусым 1941) – үнді саясаткері, көрнекті әлеуметтік реформатор, педагог, экономист, заң шығарушы және революциялық көшбасшы. Ол Траванкор княстығындағы қанауға ұшыраған халықтың жағдайын жақсарту үшін күш салды. Оның күресі нәтижесінде Кераланың әлеуметтік-саяси құрылымында көптеген өзгерістер болды. Оның нық қадамды және талмайтын еңбегі далиттердің өмірін өзгертіп, жақсартты.
Mahatma Ayyankali (28 August 1863 – 18 June 1941) was an Indian politician, prominent social reformer, educator, economist, lawmaker, and revolutionary leader. He worked for the advancement of the oppressed people in the princely state of Travancore. His struggle resulted in many changes that improved the socio political structure of Kerala. His determined and relentless efforts changed the lives of Dalits.
Өмірбаян
Айянкали 1863 жылғы 28 тамызда Травканкордың Тхируванантапурам ауданындағы Венганурда дүниеге келді. Ол Пулаяр қауымының мүшесі болған Айян мен Маланың сегіз баласының үлкені болды. Айян отбасы басқа Пулаярларға қарағанда жақсырақ өмір сүрді, себебі оларға жер иесінен жер берілген еді. Айян барлық уақытын Жанми немесе Заминдарға (феодалдық жер иелеріне) қызмет етуге жұмсады. Осы кезеңде Пулаярлар көбінесе Жанмилерге борышкер жұмысшы ретінде жұмыс істеді және жер иеленуге немесе ғибадатханаға кіруге құқығы болмады. Айянкали өмір сүрген аймақ, қазір Керала штатының бір бөлігін құрайды, оның өмірінде әлеуметтік жіктерге ерекше ұшырады және ол касталардың "есінен шыққан үйі" деп сипатталды. Пулаярлар патшалықтағы аграрлық қоғамның құлдары саналды және олар, әсіресе жер иеленуші касталардан, соның ішінде Наир кастасынан ауыр қысымға ұшырады. Осы әлеуметтік теңсіздікке наразы болған Айянкали жұмыстан кейін жиналатын Пулаяр достарымен бірге халық әндерімен билеп, жағдайға қарсылық білдірді. Кейбіреулер оған қосылып, басқыншы касталарға қарсы тұрып, кейде төбелес тудырды. Оның танымалдығы оған "Урпиллаи" және "Мутхапуллаи" деген есімдерді сыйлады, бұл шамамен "Елдің басшысы" немесе "Ақсақал басшысы" деп аударылады. Айянкали 1888 жылы Челламмаға үйленді. Олардың жеті баласы болды.
Ayyankali was born on 28 August 1863 in Venganoor, Thiruvananthapuram, Travancore. He was the first of eight children born to Ayyan and Mala, who were members of the Pulayar community. The family led a marginally better life compared to other Pulayars as they were given of land by the landlord with whom Ayyan was an Adiyalan spending all his time serving the Janmi or Zamindar (feudal landlord). Members of the Pulayar community generally worked as bonded labor to the Janmis during this time and did not have the right to own land or even enter temples to pray. The region in which Ayyankali lived, which now forms a part of the state of Kerala, was particularly affected by social divisions during his lifetime and was described as a "mad house" of castes. The Pulayars were regarded as the slaves of the agrarian society in the kingdom and they suffered greatly from oppressive discrimination, particularly from the landowning castes including the Nair caste. Suffering from this social injustice caused Ayyankali to join his Pulayar friends who gathered at the end of their workday to sing and dance to folk music that protested the situation. Some joined him in forming a group that challenged the members of the oppressor castes sometimes leading to physical fights. His popularity earned him the names of Urpillai and Moothapullai translated roughly as 'Leader of the Land' or 'Elder Leader'. Ayyankali married Chellamma in 1888. The couple had seven children.
Еркін жүріп-тұру
1893 жылы Аянкали, үстем тапқа жататын адамдардың киімімен киініп, бағынышқа ұшыраған адамдарға қатысты әлеуметтік нормаларға қарсы шығып, өзі сатып алған өгіз арбасымен жолға шықты. Арбаны сатып алу да, дәстүрлі түрде жоғары касталардың пайдалануына берілген жолмен жүру де батыл қадам болды. Осыған ұқсас, ол Недумангад базарына кірді. Нисар мен Канадасами бұл наразылықты «қоғамдық кеңістікті иелену» деп сипаттады. Бұл наразылықтар Траванкордағы бағынышқа ұшыраған қауымдардың әлеуметтік құлдықтан азат болуға деген ниеттерін нығайтты, соның салдарынан басқа да жерлерде, мысалы, Казхаккоттамда наразылықтар туды. Наразылық шерулерінің, кейде зорлыққа ұшыраған, нәтижесі Чалияр көтерілісі деп танылды. 1900 жылға қарай пулаярлар штаттағы көптеген жолдарды пайдалану құқығын алды, бірақ индуистік храмдарға апаратын жолдар олар үшін жабық болып қалды. Кейін, 1904 жылы Аянкали реформатор Аяву Свамикалдың сөзінен шабыт алды. Ол касталық бөліністерді жою қажеттігін уағыздады, себебі ол бұл индуизмнен христиандыққа өткендердің санын азайтады деп ойлады. Сол жылы Аянкали мен оның достары Венганурда Свамикалдың «Брахма Ништа Матам» ұйымының бөлімшесін құрды. Аянкали сондай-ақ, Эжава кастасынан шыққан заманауи әлеуметтік реформатор Нараяна Гурудың қызметінен де шабыт алды, бірақ екеуінің философиясы мен оны іске асыру жолдары әртүрлі болды. Эжава мен Пулаяр қауымдары кейде Вайкомдағы индуистік храмға кіру үшін күрес сияқты мәселелерде бірігіп жұмыс істеді.
In 1893, Ayyankali, dressed in clothing traditionally associated with oppressor caste people, and defied the social conventions that applied to oppressed people by riding on a road in a bullock cart he had bought. Both the act of purchase and that of traveling on a road that was traditionally the domain of the upper castes were daring acts. In a similar act of defiance, he entered the marketplace at Nedumangad. These protests, which have been described by Nisar and Kanadasamy as "laying claim to the public space", strengthened the resolve of others from the oppressed communities of Travancore to shake off the shackles of social oppression, leading to further acts of protest elsewhere, such as in Kazhakkoottam. The outcome of the continued protest marches, which sometimes turned violent, became known as Chaliyar riots. By 1900, the Pulayars gained the right to use most roads in the state, although they were still barred from roads that led to Hindu temples. Later, in 1904, Ayyankali was inspired by the speech of the reformist Ayyavu Swamikal. He had been preaching the need to break caste divisions because he thought that doing so would limit the number of people who were converting from Hinduism to Christianity. A branch of Swamikal's Brahma Nishta Matam, an organisation, was established in that year by Ayyankali and some friends in Venganoor. Ayyankali also drew inspiration from the activities of Narayana Guru, a contemporary social reformer from the Ezhava caste, although the two men differed in their philosophy and the means of turning it into reality. The Ezhava and Pulayar communities did ally occasionally with each other on occasions, one of which was the campaign to gain access to the Hindu temple in Vaikom.
Білім
Айянкали қанаушылыққа ұшыраған топтардың білім алу мүмкіндігін жақсартуға да тырысты. Он тоғызыншы ғасырдың ортасынан бастап бірнеше пулаярлар Колониялық миссионерлік қоғам мен Лондон миссионерлік қоғамы құрған мектептерге қабылдауға мүмкіндік алды. Мұндай мектептерге оқу үшін христиан дініне кіру міндетті болды, сондай-ақ кейбір жағдайларда пулаярлар мұғалімдерді ұстауға қаражат жұмсауға дайындық танытты. Бірақ сауатсыз болған Айянкали білімнің барлық балаларға қолжетімді болуы керек деп сенді, яғни үкіметтік мектептерге «талусыз» деп есептелетін балалардың қабылдануына жол беру қажет. Үкімет әлеуметтік көмек көрсету саласындағы тәсілдерін жаңартуға тырысып жатқан болатын. 1895 жылдан кейін «талусыз» қауымдастықтар үшін бірнеше мемлекеттік мектептер ашылды, бірақ бастауыш білім алу құқығы шектеулі болды. Білім беруді мемлекеттік қаржыландыру 1904 жылы күшке енді, бірақ 1907 жылы үкімет мектептерге «талусыз» касталардың балаларын қабылдауды бұйырғаннан кейін де жергілікті шенеуніктер одан бас тартудың жолдарын тапты. Сол жылы, Брахма Ништа Маттамды ұйымдастыру тәжірибесінен пайдаланған Айянкали «Саду Жана Парипалана Сангам» (SJPS) (Кедейлерді қорғау қауымдастығын) құрды, ол мектептерге қабылдану үшін күресті және уақытша пулаярлар өздері басқаратын мектептерді ашу үшін қаражат жинады. Бұл индустар мен христиандардың қолдауын тартты. Айянкалидің пулаяр қызын мемлекеттік мектепке оқуға жіберу әрекеті қауымға қарсы зорлық-зомбылық көрсетуге және ақырында Ооруктамбалам ауылындағы мектеп ғимаратының өртелуіне әкелді. Оның жауабы – ауыл шаруашылығы жұмыскерлерінің ұйымдастырылған ереуілі, бұл аймақтағы қанаушылыққа ұшыраған ауыл шаруашылығы жұмыскерлерінің алғашқы ереуіл әрекеті болды. Олар үкімет білім берудегі касталық шектеулерді алып тастау туралы талаптарын қабылдағанша, бағындырушы касталарға тиесілі күріш далаларынан бас тартты. Айянкали сонымен қатар қауымның әйелдеріне қоғамда жоғарғы дене бөлігін жабуға тыйым салған дәстүрлі шектеулерге қарсы пулаярлардың күресінің табысқа жетуіне үлкен үлес қосты. Басымдық құратын индустар бұл әдеттің қол сұғылмайтын адамдардың төмен дәрежесін көрсету үшін қажет екенін талап етті. 19 ғасырда бұл сенімге түрлі топтар мен христиан миссионерлерінен қарсылықтар келді. Чаннар көтерілісі Надар халқына Айянкали туғанға дейін бұл дәстүрді сақтамауға көмектесті. Алайда бұл көтеріліс 1915-16 жылдарға дейін пулаярлардың өздерін-өздері құрметтеу сезіміне ешқандай әсер етпеді.
Ayyankali also sought to improve access to education for the oppressed classes. A few Pulayars had gained access to schools set up by the Colonial Missionary Society and London Missionary Society from around the mid nineteenth century. Conversion to Christianity was a prerequisite for attendance at such schools, and there were cases where Pulayars offered to contribute to the cost of supplying teachers for them. However, Ayyankali, who was illiterate, believed that education should be available to all children and this meant that government schools should allow access to untouchables. The government was already attempting to modernize its approach to social welfare. Several public schools were opened for "untouchable" communities after 1895 but the right to primary education was limited in scope. State funding of education became effective in 1904 but even after the government ordered schools to admit children "untouchable" castes in 1907, local officials found ways to refuse it. In that year, helped by the experience gained from organizing the Brahma Nishta Mattam, Ayyankali founded the Sadhu Jana Paripalana Sangham (SJPS) (Association for the Protection of the Poor) which campaigned for access to schools and raised funds to set up Pulayar operated schools in the interim. This attracted support from both Hindus and Christians. An attempt by Ayyankali to enroll a Pulayar girl in a government school led to violent acts perpetrated by oppressor castes against the community and eventually to the burning down of the school building in the village of Ooruttambalam. His response was an organized strike of agricultural labor, a first strike action by oppressed agricultural laborers of the region. They withdrew from the paddy fields owned by the oppressor castes until the government acceded to their demand for removing restrictions based on caste to education. Ayyankali was also central to the success of the Pulaya challenge against the traditional strictures that prohibited females of the community from covering their upper body in the public. The oppressor caste Hindus had insisted the custom was necessary to distinguish the low status of untouchable people. During the 19th century, this belief came under increasing attack from various untouchable groups and Christian missionaries. The Channar revolt helped the Nadar people to not follow the practice before Ayyankali's birth. However, this revolt did not do anything for the Pulaya self dignity to cover themselves until 1915–16.
Өкілдік
Айянкали кейін Траванкордың Шри Мулам Халық Ассамблеясы (СМПА) немесе Пража Сабха деп белгілі мәжілісіне мүше болды.
Ayyankali later became a member of the assembly of Travancore, known as the Sree Moolam Popular Assembly (SMPA) or Praja Sabha.
Қоғамдық қабылдау, құрмет көрсету және құрметтеу
2002 жылы Айянакали Үндістан пошта маркасында бейнеленді. Тарихшы П. Санал Мохан Айянкалиді "қазіргі Кераланың ең ірі көшбасшысы" деп сипаттады. Ол сондай-ақ "Кераланың Спартагы" деп те белгілі. Айянакалидің туған күні оның ұрпақтары және арнайы қызығушылық танытқан топтар тарапынан тойланады.
In 2002, Ayyanakali was commemorated on an Indian postage stamp. The historian P. Sanal Mohan has described Ayyankali as "the most important leader of modern Kerala". He is also known as the Kerala Spartacus. The anniversary of Ayyankali's birth has been celebrated by his descendants and by special interest groups.