Кіріспе
Британдық әскери-теңіз офицері адмирал сэр Виктор Александр Чарльз Кручли (2 қараша 1893 – 24 қаңтар 1986) – британдық әскери-теңіз офицері. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Виктория кресінің иегері болды, бұл Ұлыбритания және Ұлттар Достастығы күштеріне жаудың қарсы тұрғандағы батылдығы үшін берілетін ең жоғары награда. Екінші дүниежүзілік соғыста Корольдік теңіз күштерінің жоғары дәрежелі офицері болды.
Admiral Sir Victor Alexander Charles Crutchley (2 November 1893 – 24 January 1986) was a British naval officer. He was a First World War recipient of the Victoria Cross, the highest award for gallantry in the face of the enemy that can be awarded to British and Commonwealth forces, and a senior Royal Navy officer during the Second World War.
Ерте өмір және білім
Кратчли 1893 жылғы 2 қарашада Лондонның Челси ауданындағы 28 Леннокс Гарденс мекенжайында Перси Эдвард (1855–1940) пен құрметті Фредерика Луизаның (1864–1932) жалғыз ұлы ретінде дүниеге келді. Фредерика Луиза – 3-ші Саутгемптон бароны Чарльз Фицройдың екінші қызы болған. Оның анасы Виктория патшайымының ізетті қызметкері болды. Ол Виктория патшайымының шағаты болды (содан ол өзінің бірінші екі есімін алған). 1906 жылы теңіз күштеріне қабылданып, Осборн және Дартмут корольдік теңіз колледждерінде білім алды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
1915 жылдың қыркүйегінде Кручли лейтенант болып жоғарылатылды және Ұлы флоттың линкор кемесіне орналастырылды. Ол Ютландия шайқасына қатысты. Шайқас аяқталғаннан кейін капитан Роджер Кейс «Сентурион» кемесінің басқаруын қолға алды және Кручлидің өте жақсы қасиеттерін байқады. Кейс Кручлиді 1918 жылдың 23 сәуірінде Зеебрюгге шабуылына таңдады; оны Кейс командир Альфред Годсальға бірінші лейтенант ретінде тағайындады, ол да «Сентурион» кемесінен болатын, ескірген «Бриллиант» крейсерінде Остендеде кемелерді батыруға дайындады. Немістер навигациялық теңіз белгісін жылжытқандықтан, кемелер қатты атыс астында дұрыс емес жерге тірелді. Бірақ Кручли жақсы өнер көрсетті және «Еңбегі үшін айрықша көзге түсу» орденімен марапатталды. 9 мамырда Кручли екінші Остенде шабуылына ерікті болып келді және Годсал басқаратын крейсерге жіберілді. Годсал қаза тапқаннан кейін және кеме жүргізуші офицер қабілетсіз қалғанда, Кручли басқаруды өз қолына алды. Арнаны толық жаба алмағандықтан, кемеде бір пропеллер зақымданған кезде, Кручли оны суға батыруға бұйрық берді және атыс кезінде эвакуацияны жеке бақылады. Кручли зақымдалған ML 254 моторлық қайығына ауыстырылды. Оның жараланған капитаны, лейтенант Джеффри Драммонд құлап кеткенде, Кручли басқаруды қабылдады. Кручли суға белден төмен дейін толып, Адмирал Кейстің эсминец кемесі көмекке келгенше, суды шығару жұмыстарын қадағалады. Екінші шабуыл да Брюгге каналын су асты кемелерінен толық жаба алмаса да, Кручли, Драммонд және Роуланд Бурк осы әрекеті үшін Виктория кресімен марапатталды. Егер марапаттауға лайық адамдар саны Виктория кресінен көп болса, оларға кімге крес беру керектігін таңдауға рұқсат етілді. Кручли соңғы сайланған Виктория кресінің иегерлерінің бірі болды. Соғыстың соңғы айларында Кручли HMS Sikh кемесінде Кейс басқаратын Канал күштерінің Довер патрулінде қызмет етті.
Brilliant and were to be sunk as blockships at Ostend. The Germans had moved a navigation buoy, and so the ships were beached in the wrong place under heavy fire. But Crutchley performed well and was awarded the Distinguished Service Cross. Crutchley volunteered for the Second Ostend Raid on 9 May, and was posted to the cruiser , again commanded by Godsal. When Godsal was killed and the navigating officer incapacitated, Crutchley took command. When a propeller was damaged on the quay, preventing the vessel fully closing the canal, Crutchley ordered its scuttling and personally oversaw the evacuation under fire. Crutchley transferred to the damaged motor launch ML 254. When its wounded captain Lieutenant Geoffrey Drummond collapsed, Crutchley took command. Crutchley oversaw bailing operations, standing in water up to his waist, until the destroyer , carrying Admiral Keyes, came to its aid. Although the second raid also failed fully to close the Bruges Canal to submarine traffic, Crutchley, Drummond and Rowland Bourke were awarded Victoria Crosses for the action. When there were more worthy recipients than VCs to award, the men were allowed to elect those to receive a VC. Crutchley was one of the last elected VCs. During the final months of the war, Crutchley served on HMS Sikh in the Dover Patrol, the Channel force commanded by Keyes.
Соғыс аралығы
1920 жылы Кратчли Оңтүстік Америка және Оңтүстік Атлантика станциясында мина тазартатын кемеде қызмет етті. Содан кейін ол 1921 жылы HMY Александра атты патшалық яхтада, 1922–1924 жылдары кадеттерді даярлайтын линкорда, ал 1924 жылы HMY Виктория және Альберт атты патшалық яхтада қызмет етті. 1924 жылы төрт жыл бойы Жерорта теңіз флотына барып, Мальтадағы бас қолбасшы Роджер Кейстің қол астында қызмет етті. Кратчли 1924–1926 жылдары, содан кейін 1926–1928 жылдары жеңіл крейсерде болды. Кратчли поло ойнаған және оны Кейстің поло командасы – «Центурион» командасына шақырды. 1927 жылы бір кезде Кратчли Кейс, Йорк герцогы және Луи Маунтбеттенмен бір командада ойнады. 1928 жылы Кратчли командир болып тағайындалды. 1930 жылы ол Джоан Элизабет Ловедейге үйленді, ол Корнуоллдағы Пентилли қамалының иесі, әуе маршалы Алек Кортонның қарындасы. 1930 жылдың тамызында Кратчли Корольдік теңіз күштерінің Жаңа Зеландия дивизионына қосылды және 1933 жылға дейін онда қызмет етті. Бас офицер ретінде Кратчли 1931 жылғы Хоукс-Бей жер сілкінісінен кейін көмек көрсету операциясына қатысты, ал қызметінің соңында, капитанның ауруына байланысты «Диомеде» кемесіне басшылық етіп, капитан болып тағайындалды. 1933 жылы ол елге қайтарылды. Кратчли 1935–1936 жылдары Портлендте мина тазартатын кемеде 1-ші Мина тазартатын флотилияның аға офицері болды. 1935 жылдың қарашасында Кратчли 1-ші MSF-ті алып, Александриядағы Жерорта теңіз флотына қосылды және қыста 10 күн бойы Кипрдің Фамагуста қаласына сапар жасады. 1936 жылдың 16 сәуірінде Кратчли капитан В. П. К. Манварингтің орынбасары болып тағайындалды және балық шаруашылығын қорғау және мина тазарту жөніндегі капитан болып тағайындалды, сонымен қатар Корольдік теңіз күштерінің мина тазарту және қаруланған траулер флотының басшысы болды. 1937 жылдың 1 мамырында Кратчли Портсмутте үш жыл бойы толыққанды жөнделген «Уорспайт» кемесіне басшылық етті. Қабылдау сынақтарына байланысты «Уорспайт» король Георг VI-ның таққа отыру салтанатындағы флотының парадында болған жоқ. Рульдік механизмге (Ютланд шайқасында зақымдалған) және басқа жабдықтарға қосымша инженерлік жұмыстар жасау экипаждың демалыс күндерін қысқартты, бұл моральдің төмендеуіне әкелді. Британдық газеттерде осыған қатысты пікірлер жарияланды, соңында экипаж мүшесінің анонимді хаты жарық көрді. Бұл Адмиралтействоның тергеуін тудырды. Тергеу нәтижесінде Кратчлидің үш офицері, оның ішінде бас офицері де жұмыстан босатылды. Кратчли тергеу қорытындыларымен келіспеді және өзінің бас офицері туралы құпия есептің оны капитан болып тағайындалуына ықпал ететініне көз жеткізді. «Уорспайт» ақырында Жерорта теңіз флотына Әдмирал Дадли Паундтың бас қолбасшысы ретінде қызмет етуге жіберілді. Кратчли Паундтың, содан кейін адмирал Эндрю Каннингемнің туының капитаны болып соғыс басталғанға дейін қызмет етті.
Солтүстік теңіз
1939 жылы қыркүйекте соғыс басталғаннан кейін, "Уорспайт" кемесі "Үй флотына" бекітілді. Солтүстік теңіздегі теңіз базаларында суасты қайықтарына қарсы қауіпсіздік шараларының жетіспеуіне байланысты, ол негізгі флот тұрағы Скапа-Флоуға жету үшін біраз уақыт жұмсады. 1940 жылғы 9 сәуірде Норвегия науқаны басталғанға дейін, U қайықтарының қатерінен әрекеттер шектеулі болды. Солтүстік теңіздегі неміс теңіз күштерінің күшті болуы "Үй флотын" Норвегия жағалауына жеткізді. Нарвиктің бірінші, нәтижесіз шайқасы 10 сәуірде өтті. 13 сәуірде Кратчли "Уорспайтқа" Нарвиктің екінші шайқасында қолбасшылық етті. Ол тоғыз эсминецпен бірге Офотфьордқа кірді, онда сегіз неміс эсминеці батырылды немесе өздері батырды. "Уорспайт" кемесінің катапульті тіпті бір суасты қайығын да батырды. Осыдан кейін Кратчли Девонпорттағы Корольдік теңіз жаяу әскері казармасының коммодоры болып тағайындалды, кемелерге тағайындалатын экипаждарды дайындауды бақылады. Ол онда Нарвикте "Уорспайтта" қызмет еткен теңізшілер тобымен күшті қарсы алынды.
Оңтүстік-Батыс Тынық мұхит аймағы
Жапониямен соғыс ашылғаннан кейін Кратчли дербес адмирал дәрежесіне көтеріліп, Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағында қызмет ету үшін Австралия Корольдік теңіз күштеріне жіберілді. 1942 жылдың 13 маусымында Кратчли Брисбенде орналасқан 44-ші жедел топтың (Task Force 44) және Австралия эскадрильясының басшысы болып контр-адмирал Джон Крейстің орнын басты, бұл британдық соңғы офицер болды.
Саво аралы шайқасы
1942 жылдың 7 тамызында Гуадалканалға түскен кезде Кратчли 62.2 (CTG 62.2) міндеттік тобының командирі болды, ол жабатын күш еді. Оның ТГ 62.2 туында үш австралиялық және бес американдық крейсер, он бес эсминец және бірнеше мина тазартқыштары болды. Ол амфибиялық күштердің қолбасшысы, адмирал Ричмонд К. Тернердің басшылығында болды. ТГ 62.2 үнемі дайын күйде болды, десанттарға көмек көрсетіп, немесе жапондық әуе шабуылдарын тойтарып отырды. 8 тамызда вице-адмирал Фрэнк Джек Флетчер әуе қорғанысын қамтамасыз еткен авианосецтерді кері шақырды. Тернер амфибиялық күштердің де ертең кететінін шешті. Ол Кратчли мен Вандегрифтты (Гуадалканалдағы әскерлердің командирі) өзінің флагмандық кемесінде кешкі кеңеске шақырды. Кратчли «Австралияны» амфибиялық бекініске жеткізіп, батысқа қарай бес крейсер мен алты эсминецті күзетке қалдырды. Сол түні жапондық крейсерлер күшті шабуыл жасады. Олар 62.2 міндеттік тобын дайындықсыз ұстап алды және төрт одақтас крейсерін, оның ішінде… батып қалдырды. Апаттан кейін Кратчли командасынан кетуі және радарлар байқамай жапондықтардың жақындауына мүмкіндік берген тиімсіз орналасуы үшін қатты сынға ілікті. Дегенмен Кратчли жоғары лауазымдағы офицерлердің сенімін сақтап қалды. Ол Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитында RAN қатарында қызметін жалғастырып, тағы 23 ай бойы TF 44 (1943 жылы TF 74 деп қайта аталды) командалық жасағын басқарды. Оның австралиялық эскадрильяға басшылығы 1944 жылдың 13 маусымында аяқталды. 1944 жылдың қыркүйегінде Кратчли Бас қолбасшы дәрежесінде Американың Еңбегі үшін орденін алды.
Кейінгі жылдар
Соғыстан кейін Кратчлидің соңғы лауазымы Гибралтар флот командирі болды (14 қаңтар 1945 – 1947 қаңтар). 1947 жылы ол зейнетке шығып, 1949 жылы адмирал шеніне көтерілді. Кратчли Дорсеттегі Бридпортқа жақын Мапперкомб имениесінде ұзақ зейнет өмірін өткізді. 1955 жылы ол Дорсет округінің жоғары шерифі, ал 1957 жылы Дорсет округінің лейтенант орынбасары болып тағайындалды. 1986 жылы 92 жасында қайтыс болған ол Екінші дүниежүзілік соғыстан тірі қалған соңғы адмиралдардың бірі еді. 1945 жылы Кратчли пейзаж суретшісі Бернардо Беллоттоның екі картинасын («Каприччио: Лагуна, Венеция» және «Ла-Торре-ди-Маргера») сатып алған. Олар салық төлеудің орнына мемлекетке тапсырылды және 1988 жылы Бристоль қалалық мұражайы мен өнер галереясына сыйға тартылды.