Кіріспе
Виктория Кресінің иегері Уильям Джеймс Хардэм, ВК (31 шілде 1876 – 13 сәуір 1928) – сол кезде Британ империясының әскери қызметшілеріне «жаудың бетіне қарама-қарсы ерлігі үшін» берілетін ең жоғары награда – Виктория Кресінің иегері болған Жаңа Зеландия сарбазы. Веллингтонда туған Хардэм, Екінші Бур соғысында Жаңа Зеландия әскери күштерімен қызмет етуге ерікті болған кезде жергілікті милицияда темірші және жартылай штатты әскери қызметкер болды. 1900 жылы 4-ші контингентке жіберілген ол Оңтүстік Африканың Трансвааль аймағында қарауылда жүргенде шабуылға ұшырады. Ол ауыр оқ астында жарақат алған әрілесін құтқару үшін атын тізгіндей жетелеп, оның қасына жетті, осы ерлігі үшін Виктория Кресімен марапатталды. 1901 жылы Жаңа Зеландия әскери күштерінен босатылып, Екінші Бур соғысында тағы бір кезеңге қайта қосылды, бірақ король Эдуард VII мен королева Александраның тәж кию рәсіміне қатысу үшін Англияға жіберілгенге дейін Оңтүстік Африкада аз ғана уақыт болды. Азаматтық өмірге оралғаннан кейін Веллингтон регби футбол одағының басқару жұмысына белсенді қатысты; жастық шағында Веллингтон үшін регби ойнаған. Ол сонымен қатар милицияда да қызметін жалғастырды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Жаңа Зеландия экспедициялық корпусымен (NZEF) шетелде қызмет етуге ерікті болып, Веллингтон атты әскер полкіне (WMR) капитан болып тағайындалды. Галлиполи шайқасында жарақаттанған ол Жаңа Зеландияға қайтарылды. Сауыққаннан кейін Ханмер-Спрингстегі Королева Мэри ауруханасының бастығы болып тағайындалды, бірақ NZEF-ке қайта оралып, шетелге жіберуді қалады. 1917 жылдың соңында Палестинадағы WMR-ге қайта қосылды, бірақ денсаулығы нашарлап, әскери қызметінің қалған бөлігіне әсер етті. 1918 жылы соғыс аяқталған кезде майор шеніне жетіп, NZEF-тен босатылды. Азаматтық өмірге оралғаннан кейін газетте, кейіннен ғимараттар және коммуналдық шаруашылық департаментінде жұмыс істеді, сондай-ақ ардагерлердің мәселелерімен айналысты. 1928 жылы 51 жасында қайтыс болды.
William James Hardham, VC (31 July 1876 – 13 April 1928) was a New Zealand soldier who was a recipient of the Victoria Cross, the highest award for gallantry "in the face of the enemy" that could be awarded at the time to military personnel of the British Empire. Born in Wellington, Hardham was a blacksmith and part time soldier in the local militia when he volunteered to serve with the New Zealand Military Forces in the Second Boer War. Posted to the 4th Contingent in 1900, he was on a patrol in the South African Transvaal when it was ambushed. He rode his horse to the rescue of a wounded soldier while under heavy fire and for this he was awarded the Victoria Cross. Discharged from the New Zealand Military Forces in 1901, he rejoined for another period of service in the Second Boer War but was only briefly in South Africa before being sent to England for the coronation of King Edward VII and Queen Alexandra. Returning to civilian life, he became increasingly involved in rugby administration with the Wellington Rugby Football Union; he had played representative rugby for Wellington in his youth. He also continued to serve in the militia. When the First World War began, he volunteered for service abroad with the New Zealand Expeditionary Force (NZEF) and was posted to the Wellington Mounted Rifles (WMR) as a captain. Wounded during the Gallipoli Campaign, he was repatriated to New Zealand. On recovery he was made commandant of Queen Mary Hospital in Hanmer Springs but desired a return to the NZEF and a posting overseas. He rejoined the WMR, then in Palestine, in late 1917 but his health was poor and affected the remainder of his service in the military. Having reached the rank of major by the end of the war in 1918, he was discharged from the NZEF. Returning to civilian life, he worked for a newspaper and later the Public Works Department as well as being involved in veterans' affairs. He died in 1928 at the age of 51.
Ерте өмір
Уильям Джеймс Хардэм 1876 жылғы 31 шілдеде Веллингтонда, жұмысшы Джордж Хардэм мен оның әйелі Энн Хардэм отбасында дүниеге келді. Ол Маунт Кук мектебінде білім алды. Оқуын аяқтаған соң, темірші болып жұмыс істеді. Белсенді спортшы болғандықтан, Петон регби клубы үшін регби ойнады және провинциялық регбиде Веллингтон атынан қатысты. Ол Веллингтон үшін барлығы 53 матч өткізді. Оның әскери қызметі 1895 жылы Веллингтон әскери-теңіз артиллериясына қосылғанда басталды, ол Petone бөлімінде қызмет етті.
Оңтүстік Африка
Екінші Бур соғысы Бур Оңтүстік Африка Республикасы мен Оңтүстік Африкадағы Трансваальдегі британдық билік арасындағы аймаққа бақылау үшін туындаған шиеленістерден бастау алды. 1899 жылдың қыркүйегінде, әскери қимылдар басталғанға дейін, Жаңа Зеландия Парламенті Британ үкіметіне Жаңа Зеландия әскери күштерінен Оңтүстік Африкада қызмет ету үшін атты әскерлер контингентін ұсынды, және ол қабылданды. Еріктілер көп болды, ал 1900 жылға дейін екі контингент соғысқа аттанды. Хардэм еріктілердің қатарында болды және ол 4-ші Жаңа Зеландия контингентіне аға сержант болып бекітілді. Хардэмге Бур соғысында Жаңа Зеландиялықтарға тағайындалған жалғыз осындай награда – 1 шілдеде 1901 жылы Оңтүстік Африкаға сапармен келген Уэльс принці Джордж табыс етті. Бұл оқиға сыйлық ресми түрде «Лондон газеті» басылымында жарияланбастан бұрын болды. Награда табыс етілген кезде, медальдің артқы жағында және медальдің екінші бетінде оның аты, шені, бөлімі және марапатқа ие болған іс-қимылдың күні түсірілмеген, бұл әдеттегі тәжірибеден өзгешелік еді; Хардэм, болжам бойынша, гравировканы кейінірек өзі жасаған. «Руф Райдерс» жасағы Оңтүстік Африкадағы соңғы апталарын Клерксдорптың солтүстігінде операциялар жүргізіп, бур коммандоларына азық-түлік жеткізілмеуіне ықпал етті. Олар сондай-ақ 1901 жылдың наурыз айында Кус де ла Рейдің коммандосының конвойын ұстауға қатысты. Контингент 1901 жылдың маусым айында Жаңа Зеландияға қайтты, ал Хардэм екі айдан кейін запасқа шығарылды. Ол Оңтүстік Африкада қайта қызмет етуге ерікті болып, бұл жолы 9-шы контингентпен бірге болды және 1902 жылдың ақпан айында лейтенант шеніне ие болды. Тоғызыншы контингент Оңтүстік Африкаға сәуір айының соңында келгеннен кейін, Хардэм және Оңтүстік Африкада қызмет ететін тағы 50-ден астам Жаңа Зеландиялық атты әскерлер король Эдуард VII мен королева Александраның тәж кию рәсіміне қатысқан Жаңа Зеландияның ресми делегациясына қосылу үшін Англияға жіберілді. Олар 1902 жылдың 1 шілдесінде Лондондағы отаршыл әскерлердің шеруіне қатысты.
Азаматтық өмір
Хардэм Лондонға сапардан оралғаннан кейін бейбіт өмірге қайтып, Теңіз артиллериясында қызметін жалғастырды. 1910 жылы сержант шеніне жетіп, 16 жыл бойы милицияда ерікті болып қызмет еткені үшін Ұзақ және үздік қызмет медалімен марапатталды. Теміршілік жұмысынан бөлек, ол регби басқару ісіне де белсенді түрде қатысты; 1908 жылы Веллингтон регби футбол одағы комитетіне алты жылға сайланды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Хардэм Жаңа Зеландия экспедициялық күштеріне (NZEF) ерікті болып тіркелді. Веллингтон атты әскер полкінде (WMR) капитан болып тағайындалған ол, полктің 2-ші эскадрильясының командирінің орынбасары болды. 1914 жылғы қазан айында "Арава" әскери кемесімен бірге NZEF негізгі күштерімен Орта Шығысқа жол тартты. Оның полкі Жаңа Зеландия атты әскер бригадасының құрамына кірді және Галлиполи науқанында қызмет етуге жоспарланған. Мысырға келген соң, WMR бірнеше ай дайындықтан өтті, осы кезеңде Хардэм әскерлердің бос уақытын тиімді өткізуі үшін спорттық жарыстарды ұйымдастыруға көмектесті.
Галлиполи
WMR 1915 жылы 25 сәуірде Галлиполиге алғашқы шабуылға қатыспағанмен, ол бірнеше аптадан кейін, 12 мамырда жылқысыз түбекке келді. Бірнеше күннің ішінде WMR әскерлері шайқасқа қатысты. 19 мамырда түріктердің Анзак шығанағына жасаған шабуылы кезінде WMR Куинн постындағы шабуылдарды тойтаруға көмектесті. Кейін сол күні Хардхэмге түрік әскерлері мергендік оқтар атқан Нек жотасына шабуыл жасау үшін топты басқару бұйрығы берілді. Топтың жылжуы тиіс аймақ түрік автоматтарының атысына түсті және шабуылға түсу бұйрығы алынып тасталды. Ұзақ өтпей ол No.3 Пост үшін шайқасқа қатысып, түрік бекінісін басып алуға тырысты. 28 мамырда Кентербери атқыштар жасағы басып алған позицияны WMR эскадрильясы бірден иеленді, бірақ кешке шабуылға ұшырап, 24 сағаттан астам уақыт бойы қиын жағдайда қалды. Қоршаудағы эскадрильяны құтқаруға тырысқан Хардхэм ауыр жарақат алды; оған көмекке келген басқа офицер де жарақаттанды. 30 мамырда қамалған WMR әскерлері босатылды және түріктердің одан әрі шабуылдарына ұшырау қаупі бар болғандықтан позиция тасталды.
Соғыстағы қызмет
Ол қол және кеуде жарақатынан емделді, бірақ 1916 жылдың ақпанында Жаңа Зеландияға қайтарылды. Отанына оралғаннан кейін көп ұзамай, 16 наурызда Веллингтондағы Санкт-Петер шіркеуінде Констанс Эвелин Парсонсонға үйленді. Оның інісі осы шарада куәгер болды. Ол NZEF құрамындағы белсенді қызметке қайта оралуға ұмтылды, бірақ орнына Ханмер-Спрингстегі Королева Мэри ауруханасының коменданты болып тағайындалды. Бастапқыда уақытша лауазым болғанымен, ол осы қызметте жақсы нәтижелер көрсеткендіктен, лауазымы тұрақты болып, майор шеніне көтерілді. Хардэм әлі де NZEF-те қызмет етуге ниеттенді және 1917 жылдың соңында әскери билік оның тілегін қабылдап, оны Палестинадағы WMR құрамына қайта қабылдады. Оның денсаулығы нашар болды және ол соғыстың қалған бөлігінде аурумен күресті. Соңында, ол маляриямен ауырып, Жаңа Зеландияға қайтарылды. Веллингтондағы Карори зиратында жерленген Хардэмді әйелі сағындырды. Олардың балалары болмады.