Кіріспе

Сауд Арабиясының патшалық отбасының мүшесі және үкіметтік шенеунік (1949 жылы туған)

Халид бин Сұлтан Әл Сауд (خالد بن سلطان بن عبد العزيز آل سعود; 24 қыркүйек 1949 жылы туған) – бұрынғы қорғаныс министрінің орынбасары және Сауд әулетінің мүшесі.

Ерте өмір және білім

Халид ханзада 1949 жылдың 24 қыркүйегінде дүниеге келді. Ол Фахд бин Сұлтан, Фейсал бин Сұлтан және Турки бин Сұлтанның толыққанды бауыры. Олардың анасы – Мунира бинт Абдулазиз бин Мусаед бин Жилуви, ол 2011 жылдың 24 тамызында Парижде қайтыс болды. Мунира бинт Абдулазиз – патша Фахдтың жұбайы Аланудтың қарындасы. Ол сондай-ақ патша Халид пен ханзада Мұхаммедтің туысы болды. Халид бин Сұлтан Сауд патша университетінің түлегі. 1967 жылдың қаңтарында ол Сандхерст Корольдік әскери академиясына қабылданды, онда кадеттік басқаруда капрал болды және 1968 жылы бітірді. Ол сонымен қатар Канзас штатындағы Форт-Левенворттағы АҚШ армиясының Командалық және штабтық колледжінде оқыды.

Мансап

Солдаттық қызметінің алғашқы жылдарында, арнайы күштер құрамына іріктелуді қалағанына қарамастан, Халид бин Сұлтанға Табук провинциясындағы артиллерия взводына қолбасшылық берілді. Кейіннен оның лауазымы жоғарылап, Қытай Халық Республикасымен Сауд Арабиясының алғашқы басқарылатын зымыранын келісімшарт арқылы сатып алу және жеткізу міндеті жүктелді. Осы еңбекқорлығы үшін оған "Сауд Арабиясының зымыралар әкесі" деген құрметті атақ берілді. Әскердегі жылдары ұлттық қорғаныста әуе қорғанысының маңызды рөл атқаруын қалап, ол Сауд Арабиясының әуе қорғаныс күштерін құрды және оның алғашқы қолбасшысы болды. Бірінші Парсы шығанағы соғысында Ирактың Кувейтке басып кіргенінен кейін ол бірлескен араб күштерінің қолбасшысы болып тағайындалды және АҚШ армиясының генерал Норман Шварцкопфпен тең құқықтар мен жауапкершіліктерді бөлісті. Соңынан патша Фахд ханзада Халидті фельдмаршал шеніне көтерді. 1991 жылы ол бизнеске ден қою үшін әскери қызметтен кетті. 2001 жылдың қаңтар айында ол әскери істер жөніндегі қорғаныс министрінің орынбасары ретінде қайтадан әскерге қайтарылды. 2011 жылдың басында ханзада Халид "әскери техниканың 70 пайызынан астамы жергілікті өндірісте жасалуы мүмкін" деп мәлімдеді және ішкі әскери өндірісті дамыту үшін мемлекеттік орган құру жоспарларын жариялады. 2011 жылы ол қорғаныс министрі лауазымына әкесінің орнына келуге ықтимал кандидат ретінде қарастырылды. Оның өкілеттігі 2013 жылдың 20 сәуірінде аяқталды, сол кезде оның орнына патша отбасының тағы бір мүшесі – Фахд бин Абдулла тағайындалды.

2009 жылғы Йемендегі бомбалау

2009 жылдың қарашасында Халид бин Сұлтан Йеменге Сауд Арабиясының әскери араласуын басқарды. 2009 жылдың желтоқсанында Халид Хусилерге Аль-Жабриден 48 сағат ішінде шығып кетуге талап қойды. Біраз уақыттан кейін ол Хусилердің "Әл-Қудс әл-Араби" арқылы шекарадан кетуге уәде бергенін және олармен келісімге отыру үшін әскери науқан аяқталғанын жариялады. Хусилер Йемен үкіметінің Сауд Арабиясының аумағын нысаналарды бомбалау үшін пайдаланғанын мәлімдеді. 2010 жылдың ақпанында елші Смит Халидпен кездесті. Смит Йемендегі ауруханаларға жасалған Сауд Арабиясының әуе шабуылдарына назар салды. Халид Йеменнің бұл аймақты Хусилердің әскери базасы деп белгілегендігін мойындады, осыған байланысты оқиға болған. Ол сондай-ақ оқиғаның себебі әскери техниканың нашар болуы және АҚШ-тың "Предатор" ұшақтарын беруден бас тартуы болғанын айтты. Сауд Арабиясының стратегиясы Хусилерді күш көрсету арқылы Йемен үкіметімен келісуге мәжбүрлеу болғанын атап өтті. Ол азаматтық құрбандарды болдырмаудың қиын екенін айтты. Сауд Арабиясы мен Йеменнің бірлескен комитеті Халид бин Сұлтанға шабуылдар жасауға рұқсат берді. Ол Йеменнің барлау қызметінің сенімсіз және саяси мақсатта жұмыс істейтінін де мәлімдеді. Йемен деректерінде террористердің орналасқан жері көрсетілген, бірақ шындығында ол жерде президент Салехтің саяси қарсыласы генерал Али Мохсен Аль Ахмардың кеңсесі орналасқан.

Дау

Патша Абдулла 2009 жылдың соңында Сауд Арабиясының аумағын басып алған хусилерді Сауд Арабиясының әскерлері жылдам кері тартуға шама келтірмегенде, Халидтің басшылығынан қанағаттанбады.

Байлық және жұмақ туралы құжаттар

1996 жылдың қарашасында жарияланбаған АҚШ дипломатиялық хабарламаларында ханзада Халидтің байлығы 2 миллиард доллар екені көрсетілген. 2017 жылдың қарашасында Халықаралық зерттеуші журналистика консорциумы жүргізген тергеу оның атын «Paradise Papers» ісіндегі саяси қайраткерлер тізімінде көрсетті.

Басқа позициялар

1990 жылдардың соңында ханзада Халид француздық Thomson CSF электроника тобымен іскерлік байланыста болды. Халид – Принц Сұлтан бин Абдул Азиз атындағы су жөніндегі халықаралық сыйлықтың төрағасы. Ол Сұлтан бин Абдулазиз Әл Сауд қорының қамқоршылар кеңесінің төрағасы. Сонымен қатар, ол Араб Ой қорының құрылтайшылар кеңесінің мүшесі, бұл Сауд Арабиясының араб елдері мен батыс елдері арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға ұмтылатын ой-сана тобы. Ол "Әл-Хаят" газетіне ие болған, және патшалыққа сын жарияланбаған жағдайда газет мақалаларына араласпайтындығы айтылады.

Түрік-араб қатынастары

1990 жылдардың соңында Халид түрік-араб қарым-қатынасына қатысты пікір білдірді. Оның сөзінше, арабтар осы дағдарысты неге әкелгенін өзінен-өзі сұрауы керек. Араб саясатын "жердегі жылдам өзгерістермен күресе алмағаны үшін" сынағаннан кейін, ол олардың "Түркияның мәңгі олардың жағында болады деп есептегенін, тіпті одан ешқандай пайда көре алмаса да" айтады. Ал араб тарапы "Түркиядағы ішкі жағдайдың күрделілігін, сондай-ақ, елдің аймақтық және халықаралық мүдделерін түсінбеді. Бұл Түркияны достық емес елдер қатарына итеруі мүмкін жағдай жасады". Соңында ол түрік-араб байланыстарын "тек қана өзара экономикалық мүдделерге ең басты мән беру арқылы жақсартуды" ұсынды. Арабтар мен түріктер арасында экономикалық интеграцияның бір формасын табу маңызды, тіпті бұл процестің біртіндеп жүзеге асуына болатын еді. Ол сондай-ақ түрік-араб мәдени ынтымақтастығын ұсынады, арабтар мен түріктерді "тарихи кітаптар мен оқулықтарды өзара айыптаулардан тазартуға" шақырады. Бұдан бөлек, ол Түркия, Пәкістан және Парсы шығанағы елдері арасындағы әскери ынтымақтастықты қолдады.

Эфиопия

2013 жылдың ақпан айында Халид Эфиопияның Ніл суларын пайдалану құқығы туралы мәлімдеме жасады, бұл Сауд Арабиясы үкіметі тарапынан ресми түрде айыпталды. Оның сөздері былай болды: «Эфиопияның жаңару бөгеті экономикалық пайда емес, саяси сымақтар үшін салынған және Мысыр мен Суданның ұлттық қауіпсіздігіне төндіретін қауіпті құрайды».

Жеке өмір

Халидтің алғашқы некесі өзінің бірінші туысы, патша Фахдтың қызы Лулуамен болған. Олар 1978 жылы ажырасты. Оның қыздарының бірі, ханшайым Хала, бұрын Сауд Арабиясы Корольдік әуе күштерінде ұшқыш болған Түркі бин Абдулланың әйелі болды, және олар 2010 жылдың 13 қаңтарында үйленді. Оның ұлы Фейсал бин Халид Солтүстік шекара облысының әкімі. Тағы бір ұлы, Абдулла бин Халид, Венадағы Біріккен Ұлттар Ұйымында Сауд Арабиясының тұрақты өкілі болды, және оның қызметі 2020 жылдың қаңтарына дейін жалғасты, содан кейін ол Сауд Арабиясының Словакия және Словениядағы төрағасы емес елшісі болып тағайындалды.