Кіріспе

Ирланд және шотланд мифологиясындағы құдай Огма (/ɒ//g//m//ə/ – қазіргі заманғы жазуы: Огма) – ирланд және шотланд мифологиясындағы құдай. Туатха Де Дананның мүшесі, ол көбінесе құдай деп есептеледі және Галл құдайы Огмиоспен туыс болуы мүмкін. Огам трактаты бойынша, ол ирланд гаэлінің алғаш рет жазылған жазуы – Огамды ойлап тапқан.

Этимология

Огма есімінің прото-үнді-еуропа тіліндегі *ak немесе *ag түбірінен шыққандығына сеніледі, бұл түбір "кесу" деген мағынаны білдіреді және огамның тас пен ағашқа ойылып жазылу тәсіліне сілтеме жасайды.

Мифология

Ол Маг Тюиредхтің алғашқы шайқасында Туатха Де Дананның Ирландияны Фир Болгтан алған кезде шайқасады. Брес билігі кезінде Туатха Де Дананн құлдыққа түскенде, Огма отын тасымалдауға мәжбүр болады, бірақ король алдындағы жарыстарда өзінің спорттық және жауынгерлік қабілетін дәлелдейтін Туатха Де-нің жалғыз өкілі болады. Брес құлатылғанда және Нуаду қалпына келтірілгенде, Огма оның чемпионы атанды. Оның орны Льюдың сарайға келуімен қауіпке ұшырайды, сондықтан Огма оны үлкен тасты көтеру арқылы сынап көреді, оны жылжыту үшін сегіздеген өгіз қажет еді, және оны Тарадан лақтырады, бірақ Лью оны қайта лақтырып, сынаққа жауап береді. Нуаду Маг Тюирде шайқасын Луға тапсырғанда, Огма Лудың чемпионы болады және Фомория патшасы Индек пен оның күзетшілерін жеңіп, жаудың үштен бір бөлігін талқан ететініне уәде береді. Шайқас барысында ол Фомор патшасы Тетраның қылышы – Орнаны табады, ол қабығынан шығарылғанда осы қылышпен жасалған барлық істерді айтады. Шайқас кезінде Огма мен Индек жекелей шайқаста қаза табады, бірақ мәтіндерде шатасу бар, өйткені Cath Maige Tuired шайқасынан кейін Огма, Лу және Дагда жаудың арпасын қайтару үшін Фоморийлерді қуады. Бұл Дагданың Сид Эйрхелтрайды Огмаға De Gabáil in tSída (Сидхи үйіндісін алу) кітабында бергенін растайды, сонымен қатар Таин Бо Куайлнгеде 303-бетте Брекк қаласында тұратыны айтылады. Ол көбінесе Люг және Дагдамен үштік ретінде кездеседі (Дагда – оның ағасы, ал Люг – жартылай ағасы), олар кейде trí dée dána немесе үш шебер құдай деп аталады, бірақ бұл атау басқа кейіпкерлердің басқа топтарына да қолданылады. Оның әкесі Элата, ал анасы көбінесе Этлиу, кейде Этаин деп аталады. Огам трактатында ол Элатаның ұлы, Дельбет пен Брестің ағасы деп көрсетілген. Огманың ұлдары – Дельбет және Тюирэн.

Огамның өнертабысы

Огам трактатында Огма сөз өнері мен поэзияда шебер, өзінің тапқырлығын көрсету және қара халықтан өзге білімді адамдарға арналған сөз жасау үшін огамды ойлап тапқан адам деп айтылады. Сол трактатта Огма огам әліпбиінің әкесі, ал оның пышағы немесе қолы анасы деп есептеледі, бірақ бұл мәтіндермен толыққанды қолдау таппайды. Рудольф Турнейсен және Антон ван Хамель сияқты ғалымдар Огма мен Огмиос арасындағы байланысты жоққа шығарады. Ефуд ап Дон – Уэльс мифологиясынан шыққан тағы бір тұлға, оның аты Огмиостан туындаған деп саналады, демек Огмамен туыс болуы мүмкін.