Кіріспе

Робототехника заңдары – белгілі бір деңгейде автономияға ие роботтардың қылықтарын негіздеу үшін арналған заңдар, ережелер немесе қағидалар жиынтығы. Осындай күрделілік деңгейіндегі роботтар әлі жасалмаған, бірақ олар ғылыми фантастикада, фильмдерде кеңінен күтілуде және робототехника мен жасанды интеллект салаларындағы белсенді зерттеулер мен даму тақырыбы болып табылады. Ең белгілі заңдар жиыны – 1940 жылдары Исаак Азимов жазған немесе оларға негізделген заңдар, алайда соңғы ондаған жылдарда зерттеушілер басқа да заңдар жиынтығын ұсынды.

Қосымша заңдар

Асимовтан басқа авторлар жиі қосымша заңдар жасаған. 1974 жылы Любен Диловтың "Икардың жолы" (немесе "Икардың саяхаты") романы робототехниканың төртінші заңын енгізді: "Робот өзін робот екенін барлық жағдайда анықтауы тиіс". Дилов төртінші қауіпсіздік шарасын былай түсіндіреді: "Соңғы заң психороботтарды адамға ең ұқсас ету үшін дизайнерлердің қымбатқа түсетін тыйырмаларын тоқтатты. Сондай-ақ, осыдан туындаған ұғымсыздықтарға да шешім берді."

Никола Кесаровский өзінің "Робототехниканың бесінші заңы" атты әңгімесінде бесінші заңды енгізді. Бұл бесінші заңда былай делінген: "Робот өзінің робот екенін білуі керек". Сюжеттің негізіндегі оқиға – кісі өлтіру, онда сот-медициналық сараптама құрбанның адам тәрізді роботтың құшағынан қаза тапқанын анықтады, ал ол робот екенін өзі анықтамаған. Бұл әңгімені Валентин Д. Иванов SFF-тің The Portal веб-журналында қарастырды. 1986 жылы "Foundation's Friends" антологиясы үшін Гарри Харрисон "Робототехниканың төртінші заңы" атты әңгіме жазды. Бұл төртінші заңда мынадай талап қойылған: "Робот көбейіп өндіруі керек, бірақ бұл Бірінші, Екінші немесе Үшінші заңға қайшы келмеуі тиіс". 2013 жылы Хутан Ашрафиан жасанды интеллекттің өзіне қатысты немесе роботтар арасындағы қарым-қатынасты қарастыратын қосымша заңды ұсынды, бұл AIonAI заңы деп аталды. Бұл алтыншы заңда былай делінген: "Адам сияқты ақыл-ойы мен ар-ұжданы бар роботтар бір-біріне бауырластық сезіммен қарауы керек".

Сот жүйесінің дамуы

Робототехника саласындағы технологиялық дамуды құқықтық бағалау үшін тағы бір толыққанды терминологиялық жинақтау жұмысы негізінен Азия елдерінде басталды. Бұл прогресс робототехника саласындағы заңның (және этиканың) қазіргі заманғы жаңаша түсіндірілуін көрсетеді, бұл түсіндіру дәстүрлі құқықтық қағидаларды қайта қарауды талап етеді. Бұл, ең алдымен, азаматтық және қылмыстық құқық саласындағы жауапкершілік мәселелерін қамтиды.

Тильден заңдары

Марк У. Тилден – қарапайым роботтарды жасаудағы пионер. Оның роботтарға арналған үш басшылық қағидасы/ережесі:

Робот өзінің өмір сүруін кез келген бағамен қорғауы тиіс. Робот өзінің қуат көзіне қол жеткізіп, оны сақтап отыруы керек. Робот үнемі жақсырақ қуат көздерін іздеуі керек. Осы үш ереженің ерекшелігі – бұл негізінен «жабайы» тіршілік үшін жасалған ережелер, сондықтан Тилденнің айтқаны, ол қалаған нәрсе – «силикон түрін саналы ету, бірақ спецификацияларды толық бақылауда ұстау. Өсімдік емес. Жануар емес. Тағы бір нәрсе».