Кіріспе

Насс өзені – Канаданың Британ Колумбиясының солтүстігінде орналасқан өзен. Ол Жағалау тауларынан оңтүстік-батысқа қарай Портленд шығанағының бір саласы – Насс шығанағына құяды, ол Диксон бұғазы арқылы Солтүстік Тынық мұхитымен жалғасады. Насс шығанағы Портленд шығанағының оңтүстігінде Обсерватория шығанағымен қосылады. "Nass" атауының шығу тегі тлингит тіліне дейін жетеді, онда ол "ішек" немесе "қарын" деген мағынаны білдіреді, бұл өзеннің балыққа байлығымен байланысты (Naish & Story 1963; Leer, Hitch, & Ritter 2001). Сондай-ақ, бұл "азық-түлік қоймасы" деген тлингит сөзі болуы мүмкін. Бұрынғы жазу түрлері – Наас және Насе. Нисга’а тілінде өзеннің атауы – K'alii Aksim Lisims, яғни "Lisims (өзен атауы) аңғары". Гитксан тілінде – Git Txaemsim, "Тхеемсим халқы" (Қарға немесе Алакөз); ал Гитянёв диалектісінде – Xsitxemsem. Лисимс сөзі Нисга’а тілінде "лақтырылған" немесе "бұлыңғыр" дегенді білдіреді, бұл өзеннің лайлы ағысын сипаттайды. Бұл термин туралы: Архиекон В. Х. Коллисон, бұл мәселедегі сарапшы және 1883 жылдан бері Кинколит қаласында, Насс шығанағында тұрып келе жатқан адам, былай деп мәлімдейді: "Насс термині тлингит тілінен алынған, және, ықтимал, Обсерватория шығанағына кіреберісінде Тунгасс аймағынан келген тлингиттермен кездескен капитан Ванкувер оларға өзеннің атын сұрағанда, олар оған 'Насс' деген атты берген, ол сөзбе-сөз 'асқазан' дегенді білдіреді, себебі олардың лосось және оолачан балықтарынан құралатын азық-түлік қоры мол болған."

Тарих

Нискаа халқының ауызша тарихында жазылғандай, шамамен 220 жыл бұрын Насс өзені Tseax Cone-дан шыққан ұзын лава ағынымен тосылып, Нискаа ауылдарын қиратты және кемінде 2000 Нискаа халқының вулкандық газ бен уытты түтіннен қаза табуына себеп болды. Бұл жанартау өткен мыңжылдықта кем дегенде екі рет (220 және 650 жыл бұрын) белсенділік танытқан. Осы бұрынғы апат туралы білімімізді ескере отырып, қазіргі мониторинг әдістері жанартаулардан шығатын газдарды зерттеуді және жанартаудың төменгі жағында тұратын адамдарды ескерту үшін дабыл жүйесін құруды қамтуы тиіс.

Қауіптер

Егер Цэакс конусы қайтадан атса, 220 жыл бұрын нискаа халқына болған уытты газ апатының қайталану қаупі бар. Жарылыс орман өрттерін тудыруы мүмкін, ал лава ағынының көлемі жеткілікті болса, Насс өзені мен Цеакс сияқты жергілікті өзендерді тоғауы да мүмкін. Егер лава ағыны тағы да Насс өзеніне жетсе, бұл Насс өзені жүйесіндегі маңызды лосось балық аулауына қысқа мерзімді ауыр зардаптар келтіруі мүмкін.