Кіріспе

Автомобиль жарысы ережелері Автомобиль жарысы ережелері B тобы – 1982 жылы Халықаралық Автомобиль Федерациясы (FIA) енгізген спорттық автомобильдер жарысы және раллиде қолданылатын гран-туризмо (GT) көліктеріне арналған ережелер жиынтығы. C тобының танымал жарыс прототиптерімен қатар GT класына қатысуға рұқсат берілсе де, B тобы 1982-1986 жылдар аралығындағы халықаралық ралли өмірімен байланысты, ол раллилерде, соның ішінде Әлемдік ралли чемпионатында, аймақтық және ұлттық чемпионаттарда ең жоғары санат болды. B тобының ережелері бұрынғыдан да жылдам, қуатты және күрделі ралли машиналарын жасауға мүмкіндік берді, ал олардың дәуірі ралли спортының алтын ғасыры деп аталады. Дегенмен, бірқатар ірі апаттар, олардың кейбіреуі өлімге әкелді, көліктердің жоғары жылдамдығымен және жарыстар кезінде көрермендерді бақылаудың жеткіліксіздігімен байланысты болды. 1986 жылғы «Тур де Корс» жарысында Анри Тойвонен мен оның навигаторы Серджио Кресто қаза болғаннан кейін FIA келесі маусымнан бастап WRC-де бәсекелесуге тыйым салды, S тобын енгізу жоспарларын тоқтатты және 2000 см³ көлемді және 300 а.к. қуатты қозғалтқыштармен шектелген A тобын ең жоғары деңгейдегі регламент ретінде белгіледі. Келесі жылдары бұрынғы раллилік B тобы машиналары 1993 жылы тоқтағанға дейін Еуропалық ралли-кросс чемпионатында өз орнын тапты. 1991 жылы Әлемдік спорттық автомобильдер чемпионаты B және C топтарынан бас тартып, 1990-шы жылдары құрылған GT чемпионаттары жаңа GT тобы сияқты басқа санаттарға басымдық берді. Соңғы көліктер 1993 жылы B тобында тіркелді, бірақ FIA 2011 жылға дейін ұлттық чемпионаттар мен отандық жарыстар үшін ережелерді сақтады.

Жаңа FISA топтары

1982 жылы FISA J қосымшасындағы өндірістік автомобильдер санатын қайта құрылымдап, үш жаңа топқа бөлді. Ескі 1-ші және 2-ші топтар өзгертілмеген және модификацияланған өндірістік туристік автомобильдер үшін N және A топтарымен алмастырылды. Бұл автомобильдерде төрт орындық болуы керек еді (бірақ артқы орындықтардың минималды көлемі кейбір 2+2 автомобильдерге де талапқа сай келуге мүмкіндік берді) және олар көптеген данада өндірілуі тиіс болды. Оларды homologaциялау үшін 1982 және 1992 жылдар аралығында 12 ай ішінде 5000 дана өндірілуі қажет еді. 1993 жылдан бастап бұл талап 2500 данаға дейін төмендетілді. B тобы – кемінде екі орындық гран-туризмо (GT) автомобильдері, 1986 жылы спорттық гран-туризмо автомобильдері ретінде қайта анықталды. Ол раллиде бұрын қолданылған 3-ші және 4-ші топтарды біріктіріп, алмастырды, сондай-ақ өндірістік үлгідегі, 5-ші топқа жататын арнайы құрастырылған автомобильдерді де қамтыды. 5-ші топқа құрастырушылар арасындағы Ралли әлем чемпионатында қатысуға ешқашан рұқсат берілмеген еді.

Модульді бекіту

Модельдеуге қажетті 200 автомобиль саны басқа топтардың талабының 4% ғана құрады және 4-топқа бұрын қабылданған санының жартысына тең болды. Модельдеу мерзімдерін әр жыл сайын бастапқы талаптың 10% ғана өндіріліп, ұзартуға болады, мысалы, B тобы үшін 20, ал A және N топтары үшін 500. Бұл топты техникалық ережелер мен өнімділікті ескермей, автокөлік өндірушілері үшін автоспорт пен чемпионаттарға қатысуды жеңілдетті. Өндірушілер бастапқы модельдеуді қайта жасамай-ақ, «жетілдірулерді» енгізе алатындықтан, тек 20 «жетілдірілген» машина өндіру шартымен бәсекелес машинаның әртүрлі аспектілерін өзгертуге мүмкіндік болды. Осы модельдеу ережелерінің нәтижесінде «B» тобының «модельдеуге арналған арнайы» машиналары (топтық квотаны орындау үшін ғана шығарылған, сатуға арналмаған автомобильдер) өте сирек кездесті, тіпті олар FIA өкілдеріне көрсетілгеннен кейін де сақталмады. B тобы төрт орындық болмаған немесе жеткілікті мөлшерде өндірілмеген (мысалы, Ferrari 308, Porsche 911 сияқты) спорттық автомобильдерді модельдеу үшін пайдаланылуы мүмкін болды, оларды N немесе A топтарында модельдеуге болмады. Сонымен қатар, өндіріс көлемінің төмендігі өндірушілерді сериялық өндірістегі автомобильдерде қолданылатын кузовтардың орнына кеңістіктік рамаларды пайдалануға итермеледі.

1982-1983 жылдар

Қазіргі 1- және 4-топтар жаңа топтардың бірінші жылында Әлемдік ралли чемпионатында әлі де қатысуға рұқсат етілді. Монте-Карлодағы бірінші кезеңнен бастап жаңадан бекітілген B тобының бірнеше көліктері қатысқанмен, маусымның 12 раллиінің бірінде де осы топтан ешқандай көлік жүлделі үштікке ілеспеді. Audi Quattro әлі де негізінен 4-топқа жататын автомобиль болғанымен, 1983 жылы ол Ханну Микколаны жүргізуші титулына жеткізді. Lancia B тобының талаптарына сәйкес жаңа көлік жобалаған, бірақ Lancia 037 әлі де артқы жетекке ие болды және сондықтан түрлі жағдайларда Audi-ге қарағанда тұрақсыз болды (әдетте Lancia асфальтта жақсы өнер көрсетсе, Audi қар мен қиыршық тас сияқты нашар жағдайларда басымдық танытты). Дегенмен, 037 Lancia-ға сол кезде беделді саналған өндірушілердің титулын жеңіп алуға жеткілікті болды, тіпті бір раллиге дейін. Шындығында, Lancia жүргізушілер чемпионатының мәнін соншалықты төмен бағалағандықтан, жүргізуші Вальтер Рёрль әлі де титул үшін күресіп тұрғанына қарамастан, маусымның соңғы кезеңі – RAC раллиіне ешқандай көлік жібермеді. Гомологациялау талаптарының төмендігі B тобына өндірушілердің қызығушылығын тездетті. Opel өндірістен шыққан Ascona моделін B тобындағы Manta 400 көлігімен алмастырды, ал Toyota Celica моделіне негізделген жаңа көлік құрды. Lancia 037 сияқты, екі көлік те артқы жетекке ие болды және әртүрлі елдердегі ұлттық раллилерде табысқа жеткенмен, Әлем чемпионаты деңгейінде олардың көрсеткіштері нашар болды, бірақ Toyota 1983 жылы Пил Сүйегі Жағалауы раллиінде шведтік шөл даласында жүргізуге шебер, қазір қайтыс болған Бьёрн Вальдегардты жалдағаннан кейін жеңіске жетті.

1986 жыл

1986 жылғы маусымда қорғанысшы чемпион Тимо Салонен, бұрынғы Toyota жүргізушісі Джуха Канкуненмен бірге Peugeot 205 T16-ның жаңа Evolution 2 нұсқасын пайдаланды. Audi-дің жаңа Sport Quattro S1 600-дан астам ат күшіне (450 кВт) ие болды және алдыңғы бөлігі үлкен қар жинағыш сияқты болатын. Lancia-ның Delta S4 фин жұлдызы Анри Тойвонен мен Маркку Аленнің қолына тиесілі болды, ал Ford Стиг Бломквист пен Калле Грундельмен бірге жоғары технологиялық RS200-мен дайын тұрды. Португалия раллиінің "Lagoa Azul" кезеңінде Синтра маңында португалдық жүргізуші Жоаким Сантос бір қысқа көтеріліп, шағын көрермендер тобынан қашу үшін оңға бұрылды. Бұл оның RS200-ді басқаруын жоғалтуына себеп болды. Көлік оңға бұрылып, жолдан шығып, тағы бір көрермендер тобына соқты. Отыз бір адам жарақат алды, ал үшеуі қаза тапты. Барлық жетекші командалар дереу раллиден шығып кетті, ал B тобы қауіп астында қалды. Мамыр айының басында "Тур де Корс" жарысында да қайғылы оқиға орын алды. Lancia-ның Тойвонені чемпиондыққа үміткер деп есептеді, ал ралли басталғаннан кейін ол көшбасшы болды. 18-ші кезеңнің жеті шақырымында Тойвоненнің S4 машинасы қауіпсіз емес сол жақ бұрылыстың шетінен ұшып, тік ағаш жапыралы төбеден құлады. Көлік күймесі жарылған күйде, төңкеріліп түсті. Қызып кеткен турбокомпрессор, кевлар корпусы және жарылған жанармай бакі машинаны тұтатты және құрғақ өсімдіктерге от шақты. Тойвонен мен оның навигаторы Серджио Кресто орындарында қаза тапты. Оқиға куәгерлері болмағандықтан, Тойвоненнің жолдан жоғары жылдамдықпен шыққаннан басқа, апаттың себебін анықтау мүмкін болмады. Кейбіреулер Тойвоненнің сол кездегі денсаулығының нашар болғанын айтады (оның тұмауға шалдыққандығы хабарланды); ал басқалары механикалық бұзуды немесе жай ғана машинаны жүргізудің қиындығын айтады, бірақ Тойвонен, Ватанен сияқты, раллиде көш бастап келе жатып апатқа ұшыраған. Осы кезеңге дейін ол раллиде үлкен артықшылықпен жетекке шығып тұрды, оған ешкім қарсы тұра алмады. Тәуелсіз командалар да Еуропа чемпионатына қатысты, бірақ рұқсат етілген B тобының машиналарының шектеулі нұсқалары A тобының жаңа машиналары сияқты бәсекеге қабілетті немесе кең таралған емес еді. Porsche 959 ешқашан WRC жарысына қатыспаған, бірақ ол Таяу Шығыс чемпионатында өнер көрсетіп, 1986 жылы Париж-Дакар раллиінде жеңіске жетті. Peugeot өздерінің T16-ын Дакар раллиіне бейімдеді. Ари Ватанен 1987, 1989 және 1990 жылдары осы жарыстың жеңімпазы атанды. Жақсартылған Peugeot және Audi машиналары Колорадодағы Пайкс Пик төбесіне көтерілу жарысына да қатысты. 1987 жылы Уолтер Рёрлдің S1 ралли машинасы Пикс Пик халықаралық төбеге көтерілу жарысын жеңіп алып, сол кездегі жаңа рекордты орнатты. Audi өзінің B тобындағы тәжірибесін 1988 және 1989 жылдары тиісінше Trans Am және IMSA GTO сериялары үшін жарыс машинасы жасау үшін пайдаланды. Көптеген бұрынғы ралли машиналары 1987 жылдың басынан 1992 жылдың соңына дейін Еуропалық ралли-кросс жарыстарында өз орнын тапты. MG Metro 6R4 және Ford RS200 ұлттық чемпионаттарға жиі қатысты. 1993 жылы FIA Еуропалық ралли-кросс чемпионатында B тобының машиналарын A тобының машиналарын негізге алған прототиптермен ауыстырды.

S тобы

B тобының тоқтатылуымен қатар, 1986 жылғы трагедиялар B тобының орнын алмастыру жоспарланған S тобының да жойылуына әкелді.

S тобының ережелері автомобильдердің қозғалтқыш қуатын 300 а.к. (225 кВт) дейін шектеуді көздеген. Жаңашылдық дизайндарды ынталандыру үшін, гомологация үшін автомобильдің 200 емес, 10 данасы қажет болар еді. Тоқтатылған кезде кем дегенде төрт S тобы прототипі салынған: Lancia ECV, Toyota MR2 негізіндегі 222D, Opel Kadett Rallye 4x4 (сонымен қатар Vauxhall Astra 4S) және Lada Samara S proto. Audi (002 Quattro) және Ford (RS200-дің S модификациясы) да жаңа автомобильдерді жоспарлаған. S тобының тоқтатылуы көптеген ралли шеберлерін ашуландырды, олар бұл жаңа талаптардың B тобынан қауіпсіз, ал A тобынан қызықтырақ болатынына сенді. S тобының концепциясы 1997 жылы FIA тарапынан Дүниежүзілік раллилік автомобильдер спецификациясы ретінде қайта жаңғыртылды, ол 2021 жылға дейін қолданыста болды. WRC автомобильдерінің саны 2500 данамен шектелді және олар базалық өндіріс үлгілерімен кейбір бөлшектерді бөлісуге міндетті болды, бірақ S тобынан айырмашылығы, бұл талап қойылды.

Жарыс сұлбасы

1982 жылы енгізілгеннен бастап B тобы World Endurance Championship-де орналасты, бұл World Sports Car Championship-тің жаңа атауы болғанмен, C тобының жарыс прототиптеріне екінші орында тұрды. 1983 жылғы маусымда Porsche 930, BMW M1 және Ferrari 308 GTB LM көліктерін қамтитын алғашқы маңызды тізім пайда болды. Porsche 1983 жылы FIA GT кубогын жеңіп алды, ал 1984 және 1985 жылдары оны BMW-ге өткізді. 1986 жылдан бастап чемпионат IMSA ережелерімен реттелетін көліктерге көшті, B тобына соңғы рет рұхсат берді және сол жылы чемпионат Дүниежүзілік спорттық прототиптік чемпионат деп аталды. B тобының гомологациясы үшін негіз болуы жоспарланған Porsche 961 прототипі 1986 жылғы Ле-Манның 24 сағаттық жарысында GTX класын жеңіп алды, бірақ 1987 жылы апатқа ұшырап, өртенді. Ferrari 288 GTO қажетті минималды көлік санын құрастырып, сатты, бірақ өз санатында жарысқа қатыспады. Ол үшін арналған WSPC жарыс жолдары C тобының көліктерімен толтырылды (Еуропалық жарыстарда, Ле-Манды қоса алғанда, 1993 жылға дейін өндірістік спорттық автомобильдерге негіделген жарыстар болған жоқ), бірақ ол 1989 жылы IMSA GTO жарысында шектеулі пайдаланылды.

Мұра

B тобының дәуірі ралли спортының ең тартысты және бәсекеге толы кезеңдерінің бірі деп жиі есептеледі. Жеңіл шасси, жетілдірілген аэродинамика және жоғары қуаттың үйлесімі нәтижесінде, олардың санатында тіпті үш онжылдықтан кейін де одан асып түсе алмайтын автомобильдер класы пайда болды. Қауіпсіздігіне қатысты күмәнді репутациясынан туындап, бұл класс ралли жанкүйерлері арасында "Қанды Б-лар" деген жағымсыз лақап атқа ие болды. Көптеген жарыс ойындарында ойыншыларға B тобының машиналарын басқару мүмкіндігі беріледі. 2017 жылғы Gran Turismo Sport видео ойынында "Gr. B" деп аталатын ралли автомобильдері санаты бар, бұл B тобына нақты сілтеме. Бұл санатта негізінен Mitsubishi Lancer Evolution X және Subaru WRX STI сияқты жаңа үлгілерге негізделген ойдан шығарылған ралли машиналарын көруге болады, бірақ Audi Quattro-ның Pikes Peak нұсқасы да бар. Ойынның жалғасы Gran Turismo 7 үшін, осы классқа нақты B тобының машинасы (Peugeot 205) қосылды.